Квелди хаталу я?

Кардиолог, терапиядин ва профилактикадин медицинадин НМИЦ-дин къуллугъчи Н. Арсентьевади энергетикадин­ хъвадай затIари сагъламвилиз гьикI ­таъ­сирзаватIа, гьадан гъавурда туна­. Идакай РФ-дин здравоохраненидин ми­нис­терст­водин телеграм-каналди раиж­зава.

Къейдзавайвал, абурук квай асул затI кофеин я. Идалайни алава, энергетикдик шекер кваз хьун мумкин я. Ам гзаф квайла, бедендин заланвал артух хьунал, тIуьрди иливарун чIур хьунал гъун мумкин тир хаталувал виниз акъудзава.

Экспертди къейдзавайвал, энергетик­дин хъвадай затIари бедендиз алава энер­гия гузвач. Ада гудай нетижа кофеиндихъ галаз алакъалу я. Ада ахварал финин гьал вахтуналди далдаламишзава ва нервийрин къурулушдин активвал артухарзава.

Чешмеди, энергетикар ишлемишайла­, рикIинни дамаррин къурулушдихъ­ вуч жез­ватIа, гьадакайни раижзава. Энер­ге­тик ишлемишайла, фад-фад рикI хъутI­кьунун, рикIин кIва­лахда къайдадикай хкатунар, ивидин давление хкаж хьун, зурзун, секинсузвал, экъуьчдай хьтин гьал хьун мумкин я. Чпикай ихтилат физвай хъвадай затIари инсандин ахваризни таъсирзава.

Кофеинди ахварал фидай гьал тIими­ларзава, амма кIватI хьанвай ахварин эксиквал арадай акъудзавач. Ам йикъан кьвед лагьай паюна ишлемишуни ахварал фин четинарун, ахварин давамлувал тIимиларун мумкин я.

Гьа икI, «агал хьанвай гьалкъа» арадал къвезва: инсанди герек кьадар ахвар ийизвач, энергетикадин куьмекдалди уях жез кIанзава, нянихъ мад геж ксузва, пакагьан юкъуз мад цIийи кьилелай ахварал фидай гьал гьиссзава.

Раижзавайвал, энергетикар хъвадай маса затIарихъ (кофе, туьнт чай, тренировкайрин вилик кьабулдай затIар, «пред­трен» ва икI мад) галаз санал ишлемишунни хаталу я.

Идалайни алава, къейдзавайвал, энергетикар дарманрихъ галаз санал кьабулна кIандач, гьикI хьи, гьам дарманрик, гьамни энергетикрик квай «уяхардай» (стимулирующий) таъсирар сад-садал алава хъхьун, нетижада тахикардия, ивидин давление гзаф хьун, ахвар квахьун мумкин я.

Аялрин сагъламвал

РФ-дин здравоохраненидин министр Михаил Мурашкодин гафаралди, Россиядин аялрин кардиохирургияди хъсан нетижаяр къалурзава. Идакай и ведомстводин телеграм-каналди раижзава.

Ада хабар гузвайвал, аялрин кардиохирургия медицинадин четин ва вини дережадин технологийрин хилерикай сад я. Алай вахтунда гьам аялар дуьньядал къведалди, гьамни абур хьайидалай кьулухъ кьиле тухудай диагностикадин къайдадик кутунвай къурулушди, рикIик нукьсан (порок) квай аялриз талукь яз тади гьалда герек тир серенжемар кьабулун, вахтундамаз талукь стационарриз рекье тун таъминарзава.

Чешмеди къейдзавайвал, Россияда государстводин программаяр уьмуьрдиз кечирмишунин сергьятра аваз, аялрин кардиохирургиядин 30 центр арадал­ гъанва, чебни алай девирдин тада­рак­ралди таъминарнава. И карди рикIин­ни­ дамаррин начагъвилер авай аялриз­ дуьньядин медицинадин дережада гъил агакьдай куьмек таъминарзава.

Раижзавайвал, 2025-йисуз кIвачел залан дишегьлийрин гьалдал гуьзчи­валдай (перинатальный) 94 центр ва аялар хадай кIвалер тадаракламишна. ЦIи са шумуд регионда медицинадин 63 тешкилат, аялрин 26 азархана цIийи ­кьилелай тадаракламишун пландик кутунва.

Идалайни алава яз, хабар гузвайвал­, гьар йисуз Россияда 16 агъзурдав агакьна аялриз кардиохирургиядин операцияр­ ийизва, абурукай 40 процент - гъвечIи тIек­I­венар акъудна (малоинвазивный) авун­вайбур я. ТIебии тушиз иви къе­къуь­рунин шартIара 6,6 агъзурдалай гзаф операцияр кьиле тухванва. Нетижаяр дуьньядин лап хъсан рекъемрихъ галаз кьадайбур я.

Мурашкоди алай вахтунда здравоохраненидин къурулушдин вилик гьихьтин месэлаяр акъвазнаватIа, гьадакайни лагьана: медицинадин куьмекдив, фадамаз ийидай диагностикадив гъил агакьун ва адан ери хъсанарун, дидедин бедендик кумаз аялрин кардиология ва адан чпихъ начагъвални аваз бедендин заланвал тIимил тир аялриз куьмек гун артмишун ва икI мад.

Сентябрдин эхирдалди

Федеральный кьезилвилер (льготы)­ ва куьмекдин серенжемар талукь тир­ агьа­лийривай сентябрдин эхирдалди яша­­­йишдин къуллугъар гьи къайдада къа­­­чудатIа тайинариз жеда – гьакъикъи жуьреда ва я пулуналди. Идакай СФР-дин сайтда хабар гузва.

Чешмеди къейдзавайвал, гьакъикъи жуьредин сергьятра аваз дарманар ва медицинадин затIар (изделия) гузва ва икI мад. Эгер а къуллугърикай менфят къа­чун пландик кутунвачтIа, адавай пул къачун хкягъуналди абурукай отказ ийиз жеда.

Гьа са вахтунда раижзавайвал, гзаф агьалийриз яшайишдин рекьяй тайин­ кьезилвилер, асул кар яз, гьакъикъи ­жуь­реда туькIуьрзава. Амма абур са къай­да масадалди дегишдай мумкинвални ава.

Къуллугъар гьар са касдивай вичив хъсандиз кьадай жуьре гьим ятIа, гьам хкя­гъиз жеда. ИкI, 1-октябрдалди Яша­йишдин фондуниз и жигьетдай арза гана­ кIанзава. И кар госкъуллугъар порталда электронный сервисдин куьмекдалди, Яшайишдин­ фондунин муьштерийриз къуллугъдай чка­да ва я МФЦ-да ийиз­ ­жеда.

Хкягъай жуьре алукьдай йисан 1-январдилай кардик акатда, ам инсанди цIийи арза гудалди давам жеда. Эгер виликдай и кардиз талукь арза ганватIа, цIийи арза хгун истемишзавач.

Баян гана

РФ-дин хуьруьн майишатдин министерствода гьисабзавайвал, алай вахтунда шекердин къиметар хкаж хьун сезондихъ галаз алакъалу я. Идакай «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Ведомстводи къейдзавайвал, и делилдихъ галаз санал Россияда шекер санлай маса гудай (оптовый) къиметар вацран къене 8,3 процентдин агъуз хьанва, 2024 ва 2023-йисарин рекъемрихъ галаз кьадай дережада ава.

Министерстводи виликамаз кьунвай де­лилралди, цIийи бегьердин шекердин чу­гъундуррикай и продукт хкудунин кьадар артух хьунихъ галаз сад хьиз, и метягь теклифунни гзаф жеда. И делилди, адет яз, къиметар агъуз аватуниз таъ­сирда.

Хуьруьн майишатдин министерстводи раижзавайвал, 2025-йисуз чугъундурар 48,9 миллион тонн кIватI хъувуна. 2024-йисав гекъигайла, им 8,5 процентдин гзаф я. И делилди и суьрсет гьасилунин дурумлувал хуьдай мумкинвал гана: шаз 6,3 миллион тонндилай гзаф шекер акъудна.

Гьазурайди - Муса  Агьмедов