Рекъемрин мумкинвилерикай

РФ-дин здравоохраненидин министр Михаил Мурашкодин гафаралди, здравоохраненидин хиле онлайн такьатрин машгьурвал артух жезва. ИкI, Россиядин агьалийри медицинадин куьмек къачун патал рекъемрин мумкинвилер гегьеншдиз ишлемишзава. Идакай и ведомстводин телеграм-каналди хабар гузва.

Ада раижзавайвал, эхиримжи 7 вац­ран къене здравоохраненидин­ хиле­ ре­къемрин алатар (сервисар) ишле­ми­шу­нин­ жигьетдай тир делилри къа­лурзавай­вал, агьалийри ихьтин такьатриз еке итиж ийизва.

Михаил Мурашкодин гафаралди, алай вахтунда рекъемрин такьатар вилик тухун министерстводин кIвалахда эве­лим­жи чкадал алай крарикай сад я.

Кьилди къачуртIа, ада къейдзавайвал, онлайн алатри медицинадин куьмек неинки генани гъил агакьдайди ийизва, ада гьакIни, пациентар кьабулзавай духтурриз и рекьяй кIвалахдай артух вахтуналди, поликлиникайрал, медицинадин къуллугъчийрал алай пар агъузарзава.

ГьакIни Михаил Мурашкоди раижзавайвал, рекъемрин мумкинвилер агьалийрин гьар йикъан уьмуьрдиз мягькемдиз гьахьнава. Инсанриз медицинадин гзаф месэлаяр арада мензил аваз гьялун къулай я.

Мурашкоди къейд авурвал, рекъемрин алатри вахт кьенятдай ва медицинадин куьмек къулай жуьреда къачудай мумкинвал гузва:

– духтурди кьабулун патал 16 милли­ондилай гзаф записар «МАКС» милли мессенджерда  авунва;

– милли мессенджер ишлемишуналди, телемедицинадин 3,5 миллиондилай гзаф меслятар къалурнава;

– «МАКС» мессенджердин куьмекдалди арада мензил аваз 2,1 миллиондилай гзаф «начагъвилин чарар» (больничный лист) – поликлиникадиз фин тавуна агалнава;

– госкъуллугърин порталдай духтурди кьабулун патал агьалийри 52 миллиондилай гзаф сеферда кхьенва.

Санай масаниз фидайбур

Россияда 1-сентябрдилай санай масаниз фидай аптекайрай тIимил агьалияр авай ва кьилдин яргъал хуьрерин мулкара яшамиш жезвай инсанар патал дарманар кура-кура гудай тежриба ахтармишунив (эксперимент) гатIунда. Идакай РФ-дин кабминдин сайтда хабар гузва.

Раижзавайвал, «чархарал алай» аптекайрай гзафни-гзаф истемишзавай дар­манар маса гуда, тайиндиз къалурнавай жуьрединбур квачиз.

Ахтармишунин (пилотный) проект чпе стационардин аптекаяр авачир хуьрерин мулкарал кьиле тухуда. Ана чпихъ пуд йисалай тIимил тушиз дарманар маса гудай, абур хуьдай ва санай масаниз тухудай лицензия авай аптекайрин тешкилатривай иштиракиз жеда. И кар патал тешкилатди талукь  чкадиз арза кхьин ва махсус ихтияр къачун лазим жеда.

Идалайни алава, региондай РФ-дин здравоохраненидин министерстводиз и субъект вичикай ихтилат физвай тежри­ба ахтармишуник кутун патал тавакъу  гун лазим я.

Ахтармишунин проект 2029-йисан 1-сентябрдалди давам жеда. Раижзавай­ къейдерин гъавурда акьазвайвал, и тежриба ахтармишунин куьмекдалди гележегда ихьтин алишвериш гьамиша кардик кутун патал герек тир къурулуш туь­кIуьрда.

Маса гун патал

РФ-дин кабминди Россиядин АЗС-рал­ К2, К3, К4 и К5 (абуруз гьакIни Евро­ 2, Ев­­­ро 3, Евро 4 ва Евро 5 лугьузва)
эко­­логиядин классрин бензин ва ди­зелда­ кудайди вахтуналди маса гудай­ къарар кьабулнава. Идакай РФ-дин­ энер­гетикадин­ министерстводин те­лег­рам-ка­налди раижзава.

Къейдзавайвал, вичикай ихтилат физвай къарар 2026-йисан 1-сентябрдилай 2027-йисан 30-июндалди кардик жеда.

Хабар гузвайвал, виликдай и маркай­рин бензин ва дизелда кудайди наф­тIа­ди­кай продукция гьазурзавай заводривай къенепатан контрактрин бинедаллаз агакьариз жезвай, амма абур АСЗ-рал маса гун сергьятламишнавай. Амма гила тайинарнавай муддатдин сергьятра аваз, а маркаяр базар патал сад тир шартIарин бинедаллаз кура-кура маса гун патални агакьариз жеда.

АЗС-ри метягь къачузвайбуруз маса гузвай кудайдан экологиядин классдикай тамам баян гун давамарда. И къайдада агьалийривай чпи маса къачузвай кудайдан гьакъиндай, адан ерияр фикирда кьуна, хсусидаказ къарар кьабулиз жеда.

Раижзавай къейдерин гъавурда акьазвайвал, им заправкайрал кудайди хьун ва и метягь агакьарунин карда хкатунар тахьун патал кьабулнавай серенжем я. Адан мурад кудайдан базарда дурумлувал хуьн я.

Артух хьанва

РФ-да 2026-йисан январь-июль варцара 4,4 миллион тонн ракъинин цуькверин чIем (михьи тавунвай, нерафинированный) гьасилнава. 2025-йисан и муддатдив гекъигайла, им 5,9 процентдин гзаф я. Идакай, Росстатдал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Гьа са вахтунда раижзавайвал, 2025- йисуз РФ-да ракъинин цуькверин­ 7,2 миллион тонн чIем гьасилнай. 2024-йисав гекъигайла, им 12,4 процентдин тIимил я.

Эхиримжи югъ – 30-сентябрь

Яшайишдин фондуни гьар йисан хизан­дин выплата Россиядин 1,3 миллион агьалидиз туькIуьрнава. Идакай «Соцфонд.Контекст» телеграм-каналди хабар гузва.

Чешмеди раижзавайвал, и выплата­ чпивай алатай йисуз НДФЛ кьунвай, кьвед ва адалай гзаф аялар авай, кIва­лах­за­вай ди­де-бубайривай къачуз жезва. Ам туь­кIуьр­­­дайла, хизандин эменнидин жигьетдай таъминвал ва доходар фикирда кьазва.

Къейдзавайвал, вичикай ихтилат физ­вай выплатадин гьакъиндай арзаяр кьабулиз 1-июндилай эгечIнай, и кар сентябрдин эхирдалди давам жеда. Алай йисуз ам къачун патал арза гуз жедай эхиримжи югъ 30-сентябрь я.

Диде-бубайрин арзаяр лагьайтIа, Яша­­йишдин фондуни госкъуллугъар порталдилай, чпин муьштерийриз къуллугъдай чкайрай ва МФЦ-дай кьабулзава.

Хабар гузвайвал, саки вири хизан­ри цIийи выплата онлайн жуьреда туь­кIуьрзава, яни офисриз фин тавуна.

РикIел хкин, виликдай и чешмеди йисан эвел кьилелай инихъ Яшайишдин фон­дунин контакт-­центрайрин операторри­ гьар йисан хизандин выплатадин гьа­къин­дай 500 агъзурдалай виниз меслятар къалур­навайдакай раижнай. Абурун чIехи пай, 300 агъзурдалай гзаф, меслятар – цIийи серенжем кардик акатай июндал ацалтнава.

Раижзавайвал, гзафни-­гзаф агьалий­ри герек тир документрихъ, кьилдин дуьшуьшрай кьил акъудунихъ галаз алакъа­лу суалриз итиж ийизва. ГьакIни диде­бу­байри ганвай арзайриз килигунин дережа гьи гьалда аватIа, эгер выплата гудай къарар кьабулун хьайитIа, адан кьадар гьикьван жедатIа чирзава.

Гьазурайди - Муса  Агьмедов