Махачкъалада авай тарихдин «Россия – зи тарих» паркуна Дагъустандин образованидин ва илимдин министрдин везифаяр вахтуналди тамамарзавай Ягья Бучаева государстводин нетижаяр кьадай аттестациядиз (ГИА-2026) ва гатун сагъламардай кампаниядиз гьазурвал акуниз талукьарнавай пресс-конференция кьиле тухвана.
Я. Бучаева малумарайвал, 2026-йисуз Дагъустанда государстводин нетижаяр кьадай имтигьанар 9 ва 11-классар акьалтӀарзавай 63 агъзурни 697 аялди вахкуда. ГИА тухун патал школайрин бинедаллаз – 154, гьакI кIвалерани 37 пункт лазим кьайдада туькIуьрнава.
ОГЭ-да иштиракун патал 49 агъзурни 678 касдилай арзаяр агакьнава, ЕГЭ 14 агъзурни 19 выпускникди вахкудайвал я. ЕГЭ ва ГВЭ-11 тухун патал талукь тир жуьреда туькIуьрнавай 72 пункт ва онлайн-видеоахтармишунин къурулушдалди тадаракламишнавай 946 аудитория гьазурнава.
Пресс-конференциядал къейд авурвал, гьавадин мумкин тир татугай шартIара имтигьанар ара датӀана кьиле тухун таъминаруниз алай йисуз кьетӀен фикир ганва. Республикадин 13 муниципалитет транспортдин алакъа чӀур хьун мумкин тир хаталувилик ква. Гьаниз килигна, гьар са район патал ихьтин дуьшуьшра кьабулун лазим тир серенжемрин кIватIал гьазурнава.
«Эгер имтигьан тухузвай чкадив агакьарзавай асул рехъ чIур хьанваз хьайитIа, анрив агакьардай алава рекьер фикирда кьунва. Эгер гьабурукни тIем акакь тийиз хьайитIа, РЦОИ-дихъ галаз санал имтигьанар тухудай маса пунктар тайинарда. ИкIни кьиле тефейтIа, имтигьан резервдин йикъал хутахда», – къейдна Ягья Бучаева.
Махачкъаладин образованидин управленидин начальник Шагьанэ Баймурзаевади хабар гайивал, ЕГЭ вахкун патал республикадин меркезда алай йисан – 3,5 агъзурдав агакьна, гьакI алатай йисан 645 выпускник гьисабдиз къачунва, ОГЭ-да 10 185 аялди иштиракдайвал я.
«Къенин юкъуз Махачкъалада имтигьанар тухудай вири пунктар гьазур я. ДатIана кардик жедай электроэнергиядалди, алатралди ва техникадин тадаракралди, гьакIни герек шейэралди тамамдаказ таъминарнава», – къейдна ада.
Дагъустандин образованидин ва илимдин министрдин заместитель Аида Далгатовади имтигьанрин иштиракчийрин ихтиярар кьетӀен гуьзчивилик квайди къейдна.
«Имтигьанрин пунктуна авай гьар са аялдивай арза ийиз жеда, эгер имтигьан кьиле тухунин шартӀари адан ихтиярар чӀурзаватӀа, месела, эгер ана ширедин пис ни аватIа, пенжердай къати ванер къвезватIа, эцигунрин кӀвалахар кьиле тухузватIа. Государстводин аттестациядин серенжем тамамдаказ ва кIевелай къайдадик кутунватIани, ам аялдин хийир патал я», – лагьана ада.
Дагъустандин Халкьдин Собранидин образованидин ва илимдин рекьяй Комитетдин председатель Елена Павлюченкоди къейд авурвал, школайра кӀелзавай аялрин кьилин везифа имтигьандиз атун ва ам вахкун я.
Вири гьазурнава: электроэнергиядалди таъминардай резервдин чешмеяр, чкадив агакьардай алава рекьер, пайдай шейэр ва пешекарар – гуьзчивалдайбур. Вири и терефар виликамаз ахтармишнава. Тешкилатчийри сабур, секинвал хуьн, аялри тапшуругъар лап хъсандаказ тамамардайвал, къулай, хуш гьава-гьалар арадал гъун лазим я, – малумарна ада.
Мярекатдал кьилди къейд авурвал, РД-дин образованидин ва илимдин министерстводи мектебра психологиядин рекьяй кIвалахдай кадрийрин кьитвал арадай акъуднава, 1000-далай гзаф пешекаррикай ибарат жемият арадал гъанва.
«Къенин юкъуз абурун кIвалах алай аямдин четин месэлаяр гьялуниз тади гьалда куьмек гун патал цIийикIа туькIуьр хъувунва. Кьилди къачуртIа, абуру аялдин рикIик къалабулух хьун тIимиларзава, соцсетрин чIуру таъсир арадай акъудзава ва образованидин алемда психикадинни гьиссерин къулайвал арадал гъизва», – къейдна Я.Бучаева.
Пресс-конференциядин кьилдин пай гатун сагъламвилин кампаниядиз талукьарнавай. Ягья Бучаева малумарайвал, 5-июндилай 15-июндалди республикада шегьеррин патарив гвай 22 лагерди кIвалах башламишда. Къенин юкъуз абурукай 15-дав Роспотребнадзордин разивилин чарар агакьнава, мад 7-да герек документар гуьзлемишзава. Идалайни гъейри, гатуз регионда мектебрин патав арадал гъанвай 351 лагерди кӀвалахда. Санлай къачурла, Дагъустанда аялри ял ядай ва сагъламвал хъсанардай 373 идара ачухда.
ИкI, 47 агъзур аялдин сагъламвал хъсанарун планламишнава. Им алатай йисан кьадардилай 8 агъзурдан гзаф я. Бучаева лагьайвал, сагъламвал хъсанардай чкайрин кьадар объектар эцигунин ва цӀийи хъувунин, гьакӀни республикади федеральный программайра иштиракунин нетижада артухардай мумкинвал хьанва.
Кьилди къачуртӀа, Къизляр районда авай «Жегьилвал» лагерь арадал хкайдалай гуьгъуьниз са сменада алава яз 500 чка тешкилнава. И кардин нетижада гатун вири сезондин вахтунда алава 1,5 агъзур аял кьабулдай мумкинвал жеда.
Пресс-конференциядал рахай вирибуру къейд авурвал, образованидин хиле вилик квай асул месэлайрин арада аялрин хатасузвал таъминарун, имтигьанрин къурулушдин дурумлу кӀвалах, ГИА кьиле тухудай вахтундани, гатун ял ядай девирдани абур патал къулай шартӀар тешкилун кьилинбур яз амукьзава.
Инал къейд ийин, 14-майдиз Россиядин Федерациядин вири субъектра гегьенш майданра федеральный тежрибадин чӀехи имтигьан кьиле тухванай. Дагъустанда ам имтигьанар тухудай 65 пунктунин бинедаллаз тешкилна. ЦӀусад лагьай классда кӀелзавай агъзурралди аялриз чпин къуватар жезмай кьван гьакъикъибуруз мукьва шартӀара ахтармишдай надир мумкинвал хьана: обществознанидай вердишвал къачунин имтигьандиз 8985 ученик, информатикадай (КЕГЭ) 886 иштиракчи ва ингилис чӀалан мецин пай вахкун патал 234 выпускник гьисабдиз къачуна.
Важиблуди ам я хьи, выпускникри 2026-йисан гьакъикъи КИМ-рихъ галаз кӀвалахна ва абурув чпин нетижаярни агакьда. Ида мектебар акьалтIарзавай аялриз чпин гьазурвал акунин дережадиз къимет гуз куьмекда. Иллаки еке фикир алай йисуз видеодин куьмекдалди гуьзчивалдай къурулушриз ганвай.
РикIел хкин, ЕГЭ-2026 имтигьанрин асул вахт 1-июндилай башламиш жеда, 9-июлдиз (резервдин йикъар гьисаба кьуна) куьтягьда.
Саида Мурадова
