Кьурагь дагъларин къужахдай чпи лезги халкьдин медениятда, эдебиятда, гьакIни тарихда жанлу гел тур ва къенин юкъуз­ни и кар намуслувилелди давамарзавай картар тIимил къарагънач. Абурун арадай яз, чавай Кьуьчхуьр Саидан, КIири Бубадин, Хпеж Къурбанан, Шамсудин Исаеван, Нариман Ибрагьимован, Кукваз Ражабан (Сафарован), Мегьамед Ибрагьимован, Игит Зейнудин Батманован, Зейнал Гьажиеван, Къагьриман Ибрагьимован ва гзаф масабурун тIварар кьаз жеда.  Гьа ихьтин картарин сиягьда бажарагълу композитор, Дагъустандин харусенятрин лайихлу векил ТIайиб Мегьамедовани лайихлу чка кьунва.

ТIайиб Мегьамедов 1947-йисан 5-июлдиз Кьурагь райондин­ Хпежрин хуьре дидедиз хьана­. Гележегдин композитордин тухумда­ макьаматдихъ галаз ала­къалу ин­­­санар авачир. Буба малдар тир, диде Гьалимат – колхозчи. 1954-1963-йисара ТIайиба Хпежрин, 1963-1966-йисара Кьурагь­рин­ юкьван мектеб­ра чирвилер­ къа­­чуна. Мектеб­ акьал­тIарай 1966-йисалай 1969-йисал­ди Ме­гьа­медо­вакай Ба­кудин мореходный училищедин­ курсант жезва­. Анаг акьал­тIарай 1969-йисуз ТIайиб Дербент шегьердин культ­просветучилищедик экечI­за­ва. Ана кIелдай чIа­вуз бажарагълу композитор, ДАССР-дин харусенятрин лайихлу­ векил Жумшуд Ашуров ТIайиб Мегьамедован муаллимрикай сад тир. 1971-йисуз Мегьамедова кIелза­вай идара рес­публикадин меркездиз хутахун себеб яз, ам диплом гьана вахчуниз мажбур хьана. 1971-1974-йисара ТIайиба хайи райондин медениятдин кIвале кIвалахзава, ахпа ам Кьурагьрин макьаматдин мектебдин директорвиле тайинарзава. Мектебдин регьбервал ийизвай девирда ТIайибан гъилик квай сухтайрин чирвилер акваз-акваз виниз хкаж хьана. И къуллугъдал ада цIуд йисуз зегьмет чIугвазва.

Теснифатдин рекье сифте камар композиторди макьаматдин­ мектебда кIвалахдал акъвазай 70-йисара къачуз гатIунна. Гзаф йисарин зегьметдин нетижа яз, ТIайиб муаллимдин  къелемдикай­ Шамсудин Исаеван («Дидедин гъи­лер», «Хцин  орден», «Жегьил­ геологрин марш», «Кьурагь ру­шар»­ ва мсб.), Камалдин Агьмедован («Муьгьуьббатдин лувараллаз», «Амма вуна», «Ватандиз», «Гьабибат», «Лезги» ва мсб.) ва маса шаиррин чIалариз кхьенвай­ 100-далай виниз манияр хкатна. Амма бажарагълу композитордин тIвар машгьур авурди Шамсудин Исаеван чIалариз теснифнавай ва вич къенин юкъуз райондин официальный тушир гимндиз элкъвен­вай «Кьурагь дагълар» мани я. Ингье и мани арадал атунин тарихдикай адан авторди вичи вуч лугьузватIа:

– Йикъарикай са юкъуз чи районда акъатзавай «Дагъдин булах» газетдин нумрайрикай сад кIелиз, зун, кIаник кавални вегьена, айвандик ацукьнавай. Садлагьана зи вил газетдин са чина рагьметлу Шамсудин Исаеван «Кьурагь дагълар» шиирда акьуна. Шиир­ кIелна куьтягьайла, зун, вилер хкажна, пенжердай аквазвай дагъларин гуьзел мензерадиз килигиз акъвазна. Са тIимил вахт арадай фейила, шиирдин чIаларни дагъларин кукIушар чеб чпик какахьна, заз гьич хабарни авачиз манидиз элкъвез гатIунна. И кар акур за, тадиз къелемни чар гъиле кьуна, са-са нота кхьиз гатIунна. Гьа икI, квез виридаз сейли тир «Кьурагь дагълар» мани арадал атана. Зи рикIел аламайвал, им 1978-йис тир.

Алатай асирдин 70-80-йисара­ сад-садан гуьгъуьналлаз макьаматдин кIватIалар арадиз­ къвез га­тIунна. ТIайиб муаллимни и кардикай яргъа хьанач. Ада сифте­ «Гияр», ахпа «Лезги» тIварар алай макьаматдин кIватIалар арадал гъана ва абуруз регьбервал­ни гана. 1984-йисуз ТIайиб Мегьа­ме­довакай Дербентдин пешекар­ви­лин технический училищедин (ПТУ-16) художественный само­­деятельностдин­ тербиячи ва ахпа­ адан регьбер жезва. Амма адаз ина геждалди­ кIвалахдай мумкинвал жезвач: гьа и йисуз ам Кьурагьрин аялрин­ макьаматдин мектебдин муаллимвиле тайинарзава. 1996-йисуз ада кIвалахзавай макьаматдин мек­теб­­дикай харусе­нятрин мектеб жезва. 2005-йисуз Мегьамедов и мектебдин регьбер­виле тайинарзава. 2011-йисуз тIвар кьунвай тагьсилдин идарадин регьбервиляй вичин­ хушу­нал­ди экъечIай ТIайиб Ме­гьамедо­вича пеше гадарзавач, адакай гьа и идарада­ мад жергедин муаллим жезва. Вичин вири къанажагълу уьмуьр акьалтзавай несилдиз тербия гуниз бахш авур ТIайиб Мегьамедов 2023-йисуз ла­йихлу­ пенсиядиз экъечIзава. Гьукуматди ТIайиб муаллимди яргъал йисарин зегьмет кваз кьун тавуна ­тунач. 1997-йисуз адаз «Дагъус­тандин харусенятрин лайихлу ­векил» лагьай гьуьрметдин тIвар гана.

ТIайиб муаллимди вичин уьмуьр­дин юлдаш Гевгьерахъ галаз санал 6 веледдиз (кьве гададизни кьуд рушаз) тербия гана. Абурухъ виридахъ чпин кIвал-югъ ава. Алай вахтунда композитор Дербент шегьерда яшамиш жезва. ЧIе­хи бубадин рикI къенин юкъуз хтулрини птулри шадар­зава.

Къуй ТIайиб муаллимдихъ чан­дин сагъвал ва теснифатдин ре­кье мадни еке агалкьунар хьурай! 

Эдуард  Ашурагъаев