Куьмек гузва

Республикадин Н.М. Кураеван тIвару­нихъ галай аялрин клинический азарханадин (РДКБ) рекъверинни чинин хирург­ри пIузарра ва сивин къава фер авай аялриз пулсуз (яни государстводин гьисабдай) тамам тир вини дережадин куьмек гузва. Идакай, Дагъустандин здравоохра­ненидин министерстводал асаслу яз, «Да­гъустан» РИА-ди раижзава.

Ведомстводин делилралди, гьар йисуз Дагъустанда пIузарра ва сивин къава фер авай тахминан 50 аял дуьньядал къвезва. Къейднавайвал, ихьтин дуьшуьшар 800 чагъадикай садал ацалтзава.

Регионда аялар хьунин кьадар агъуз аватунизни килиг тавуна (2024-йисуз дуьньядал 45,2 агъзур аял атана, 2025-йисуз – 43,8 агъзур), пIузаррани сивин къава фер аваз хьайи чагъайрин кьадар дурумлуди яз амукьзава – гьар йисуз тахминан 50 аял кьван.

Хабар гузвайвал, санлай къачурла­, РДКБ-да гьар йисуз 45-далай 50-дал кьван ихьтин операцияр кьиле тухузва­. Региондилай къецепатаз рекье тунин дуьшуьшар лап кьериз жезва (аялдихъ гьа са вахтунда маса агъур уьзуьрарни авайла).

Дагъустандин здравоохраненидин ми­­­нистерствода раижзавайвал, РДКБ-да алай девирдин вири тадаракар авазва­, ина вини дережадин хирургри кIва­лах­за­ва. Гьаниз килигна, и азарханадиз операцияр кьиле тухун патал неинки къунши регионрай, гьакI яргъал чкайрайни­ агьалияр къвезва. Медицинадин куьмек ва реабилитация Дагъустанда пулсуздаказ (яни государстводин гьисабдай) я. Диде-бубайри пулдин такьатар харжзавач.

ПIузарра ва сивин къава фер авай аялриз куьмек гун са жерге делилар фикирда кьунвай (комплексный) кIвалах я. Ада са шумуд дережада сагъарунин серенжемар кьиле тухун ва реабилитация истемишзава. Хирургиядин кIвалахдик акатзава: аялдин 2 варз хьайила, хейлопластика авун (пIузарра авай фер акъуд­дай операция), 8 варз хьайила – уранопластика (сивин къава авай фер акъу­дун). Аялдин са йис хьайидалай кьулухъ ва гележегда, духтурри тайинарна­ваз хьайитIа, РПК (реконструктивно-плас­ти­ческая коррекция) кьиле тухузва. Ферцин­ четинвилелай ва агъурвилелай аслу яз, операция 40 декьикьадилай 1,5 сятда кьван давам жезва.

Раижзавайвал, и операцийрин арада ва 18 йис тамам жедалди аялдиз рекъверни сарар дуьздаказ артмиш хьун патал (ортодонтический) сагъарунин серенжемрин курсар кьиле тухузва ва гьамиша­, вахт какадар тавуна, логопеддихъ галаз машгъул жезва. Вири и муддатда пациент стомато­логдин, ЛОР-духтурдин, педиатр­дин, ге­не­тикдин, сурдологдин, неврологдин ва оф­тальмологдин диспансердин учетда жезва.

Дуьньядал аялар фер аваз атунин кьадар гзаф хьунин кьилин себеб, пешекарри лугьузвайвал, генетикадин (яни ирсинин) делилдихъ галаз алакъалу я. Къейдзавайвал, чпикай ихтилат физвай дуьшуьшрин умуми кьадардин тахминан 70 процент гьа и делилдал ацалтзава.

Гьа са вахтунда, рушарив гекъигайла, и дуьшуьшар гадайрал гзаф ацалтзава. Чешмеди раижзавайвал, ихьтин ая­лар дуьньядал атунин мумкин тир са жерге маса себебарни ава. Мисал яз, диде кIвачел залан тирла, инфекциядин уьзуьр­рикди (грипп, герпес, краснуха, токсоплазмоз) начагъ хьун ва икI мад.

Зулун къайгъуяр

Алай вахтунда Дагъустанда, санлай­ къачурла, тахминан 5 агъзур гектардай­ прунз кIватI хъувунва. Адан асул пай Къизляр райондал ацалтзава. Идакай­ Дагъус­тандин хуьруьн майишатдин ва недай суьрсетдин министерстводин телеграм-ка­­налди раижзава.

И ведомстводин кьилин сад лагьай заместитель Шарип Шарипован гафаралди, Къизляр районда тахминин 10 агъзур гектар прунз цанвай мулкари кьунва. Им Дагъустандин прунз цанвай вири майданрин тахминан 70 процент я.

Гьа са вахтунда раижзавайвал, алай йисуз республикада зулун магьсулрин тумар тахминан 93 агъзур гектарда цунин везифа вилик акъвазнава. Тахминан са пай гьеле цанва.

ЦIийи хъувуна

Дагъустанда чимивилелди таъминардай муддатдиз мукьва 35 километр газдин сетар цIийи хъувуна. Идакай «Дагъустан патал газ» телеграм-каналди раижзава.

Кьилди къачуртIа, чешмеди къейдза­вайвал, «Газпром газораспределение Да­гестан» карханадин пешекарри, санлай­ къачурла, яргъивал 35 километр тир газдин турбайрин къурулушар цIийикIа туь­кIуь­рунин ва дибдай ремонтунин кIва­лахар акьалтIарнава. И кIвалахар Кьурагь, Ахцегь, Бабаюрт, Тарумовский, БотIлих, Гергебил, Гуьмбет, Къайтагъ, Табасаран ва ЦIумада районра кьилиз акъуднава.

Гьазурайди – М. Агьмедов