И йикъара «Дагъустан» РИА-дин майдан­дал республикада­  кIвалер чимивилелди таъми­нар­дай вахт алукьуниз  ва ком­мунальный къуллугъар и кардиз гьазур хьунин дережа­диз та­лукьарнавай пресс-кон­фе­рен­ция кьиле фена.

Адет яз, ноябрдин сифте йи­къа­рилай кардик кутазвай чимивилелди таъминардай къурулушар авай гьалдикай, мумкин тир чIуру гьаларин вилик пад кьун патал фикирда кьунвай серенжемрикай, гьакI­ни газдинни чимивал гудай тадаракар  хатасуздаказ ишлемишунин къайдайрикай  «Газпром межрегионгаз» ГК-дин производстводинни техникадин от­делдин начальникдин заместитель Ильмудин Акавова ва Россиядин МЧС-дин Дагъустан Республикада  авай Кьилин управленидин админист­ративный тежри­бадин  ва гуьзчивалдай  кIвалах идара авунин отделдин начальникдин заместитель­ Ислам Баширова  суьгьбетна.

Ислам Баширова хабар гайи­вал, алай йисан сифте кьилелай инихъ Дагъустандин мулкунал цIа­яр кьур  2000-далай гзаф дуьшуь­шар хьана, гьа жергедай яз 300-далай гзаф – кьилдин ксарин кIвалера. Ганвай зарар, санлай къачурла, 170 миллион манатдилай алатнава.

МЧС-дин пешекарди хабар гайивал, зулунни хъуьтIуьн вахтунда чимивилелди ва электроэнергиядалди таъминардай къурулушрал акьалтзавай пар екеди я. ЦIаяр кьунин асул себебрикни чимивилелди  таъминардай тадаракар ишлемишунин нетижада электросетрал гуж акьалтун, пичер ишлемишдайла, хатасузвилин къайдайрал амал тавун, гьакIни инсанрин къайгъусузвал – месик  пIапIрус чIугун, цIай квай шемер гуьзчивал алачиз тун ва я къаю кьунвай турбайра, автомашинра авай мурк цIурурун патал  ачух цIай ишлемишун акатзава. 

«И жигьетдай асул фикир яша­йишдин объектар ахтармишуниз гузва – аялрин  бахчаяр, мектебар, азарханаяр, санаторияр. ИкI, алукьзавай мекьи сезондиз  гьазурлухвилин дережа 250-далай гзаф аялрин бахчайра ахтармишнава, малум хьанвай нукьсанар арадай акъудун патал тахминан 100-дав агакьна буйругъар (предписание) рекье тунва. Идалайни гъейри,  инсанар суткадин кьиляй-кьилиз жезвай 20-далай гзаф мед­идарайра ахтармишунар тухванва», – лагьана И. Баширова.  Эхиримжи йисара республикадин шегьерра хьайи цIаяр кьур дуьшуьш­рикай рахадайла, ада къейд авурвал, ихьтин бедбахтвилин нетижайрал гъизвай кьилин себебрикай сад, тIуьн гьазурдайла, пич гуьзчивал алачиз тун я.

«Пич  вил алачиз тун ва я ам аялрал ихтибар авун – им инсанди рехъ  гузвай гъалатI я. Ихьтин гъалатIри пашман нетижайрал гъида», –  лагьана ада.

Ильмудин Акавова республикадин газдин сетар 2026-2027-йисан зулунни хъуьтIуьн вахтуниз­ гьазур хьанвай дережадикай суьгь­бетна.

«Газ агакьарзавай  асул турбаяр ва ам гъвечIи турбайриз пайзавай чкаяр капитальнидаказ ремонтнава. Санлай къачурла, 100 километрдилай гзаф турбаяр ахтармишнава, 1350-далай гзаф ТРГ ва турбайрин сивер агалдай 30 агъзур арматура гъилелай­ авунва. Махачкъалада турбайрин куьгьне хьанвай участокар цIийи­буралди эвезнава – Чечакаеван, Пирогован, Кударован куьчейра ва Гьамидован проспектда, гьакIни Некка, Макинка, Кирово хуьрера ва са жерге маса чкайра. Гатфариз къвайи къати марфарин чIуру нетижаяр арадай акъуднава, кьилди къачуртIа, газдин 35 километрдилай гзаф турбаяр  цIийи хъувунва», - хабар гана ада. 

Муьштерийрин газдин тадаракрал гуьзчивал авунин сергьят­ра аваз, пешекарри 23 агъзурда­лай виниз абонентар ахтармиш­на ва сертификация тавунвай тадаракар,  гьа гьисабдай яз шлангар, хомутар ва жува-жуваз туь­кIуьрнавай пичер ишлемишнавай  2944 дуьшуьш винел акъудна.

«Газдин тадаракриз анжах кӏва­лин къене авай газдин тада­рак­риз технический рекьяй къуллугъ авуниз талукь икьрардин бинедаллаз къуллугъун лазим я. Ихьтин икьрар галачиз газдалди таъминаруниз  рехъ гана виже къведач», –  рикӏел хкана И. Акавова.

Пешекарри къейд авурвал, газдин тадаракар авай гьалдай жавабдарвал муьш­теридин хиве ава. Гьаниз килигна, абуру жува-жуваз  тадаракар дегишаруниз рехъ тагунин, сертификация тавунвай шлангар ишлемиш тавунин, газдин ни атайла, тади гьалда  турбадал алай кран агалунин ва аварийный къуллугъдиз жезмай кьван фад эверунин гьакъиндай тагькимарна. ГьакIни газдин къуллугъдин пешекарриз  тадаракар ахтармишун, абуруз техничес­кий рекьяй къуллугъ авун патал кIвалин къенез къведай ихтияр гун ва тамамарнавай кIвалахрин актарал къулар чIугун лазим я. «Ибур закондин истемишунар я. Абур чир тахьуни жавабдарвиликай азад­­завач. Гьаниз килигна,  газдин­ пичер, тадаракар ишлемишзавай­ вахтунда и месэлайриз иллаки кьетIен фикир це», – алава хъувуна ада.

Агьалийрин ихтибарлувал хкажун патал газовикар къведай вахтунин патахъай, ТСЖ-дин ва идара ийизвай компанийрин куьмекдалди меслят хьун ва гьа идалди угъраш ксарихъ галаз гуьруьш­миш хьунин хаталувал (адет яз, и себебди гзаф кьадар агьалийрик къалабулух кутазва) арадай акъудун теклифзава.

Гуьгъуьнлай Ислам Баширова цIаяр кьунин вилик пад кьун ва агьалийрин арада хатасузвал артухарун патал МЧС-дин пешекарри тухузвай кIвалахдикайни лагьана. Адан гафаралди, хуьрерин чкайра мукьвал-мукьвал кIвалба-кIвал къекъвезва,  жемятдихъ галаз гъавурда твадай суьгьбетар­ ийизва, рикIел хуьдай делилар алай чарар пайзава. КьетIен роль и карда диндин управленийри къугъвазва: агьалийрал лазим  малуматар жуьмя юкъуз мискIинра  вяз ийидайла агакьарзава.

«МискIинра жуьмя кпIунин вахтунда  гьафтеда садра  виридалайни гзаф инсанар санал кIватI жезва, ида  агьалияр патал важиб­лу хабар агакьарунин кIвалах чун патал са кьадар кьезиларзава», - лагьана ада разивилелди.

Пресс-конференциядал гьакI­ни авто­заправкайрин станцийрал­ хатасузвал таъ­минарунин месэла­ярни къарагъарна, кьилди къачур­­тIа, газдин чешмеяр зап­рав­кай­ри­вай яргъаз акъудуникай лагьа­на. Пешекарри гъавурда турвал­, эгер вири истемишунар ва иш­ле­мишунин къайдаяр кьилиз акъуд­наватIа, газ ишлемишун къадагъа ийидай ихтияр авач: ихьтин дуьшуьшра  заправкадин кIвалах хатасузди яз гьисабзава. Арадал къвезвай бедбахтвилин дуьшуьшар лагьайтIа, анра газ хьунихъ галаз ваъ, хатасузвал хуьнин техника чIу­рунихъ ва и месэладив ­какатайвал эгечIунихъ галаз алакъалу я.

Гьа са вахтунда республикадин мулкунал заправкаяр ахтармишунин кIвалах давам жезва, месэла кьетIен гуьзчивилик ква ва и рекье герек тир серенжемарни кьабулзава.

Чимивилелди таъминардай вахт алу­кьунихъ галаз алакъалу­ яз, респуб­ли­кадин аварийный къул­лугъарни виниз тир дикъетлувилин къайдадал алуднава. Алай вахтунда 35 бригада кардик ква: абурукай 17-да суткадин кьиляй-кьилиз кIвалахзава, мад 18-да – анжах юкъуз. Арза агакьайдалай кьулухъ бригадаяр 50 декьикьадин вахтунда  чкадал физва ва хаталувал арадай акъудун патал серенжемар кьабулзава.

Республикадин жемят пешекарри  газдин  ва электричестводин­ тадаракар датIа­на дикъетдик кваз хуьнин гьакъиндай тагькимарна: газдин ни атайла, сифтени-сифте  кран агала ва пенжер ахъая, ахпа тIимил къекъвезвай (яшлу) ксар ва аялар кIваляй акъуд, гьакIни (кьилинди!) кIвалин къене са шейни (ро­зеткаяр) кутамир ва хкудмир! Токдин симина авай лап зайиф цIел­хемдини, розетка кутур­ла, газ хъиткьинунал гъун мумкин я. 

Эгер цIай кьуртIа (месела, пичинин патав гвай пердеди) тади гьалда 101 ва я 112 нумрайриз зенг ая. И нумрайриз гьатта­ телефонда пул авачирлани зенг ийиз жезва. Зенгинин вахтунда­ сифтени-сифте кIвалин дуьз адрес лагь (ву­чиз лагьайтIа, алакъа атIун мум­кин я), ахпа  арадал атанвай бедбахвиликай куьрелди хабар це ва, мумкинвал аватIа, жувакай делилар ачуха. Инал къейд ийин хьи, винидихъ къалурнавай нумрайрай жаваб гузвайди  чан алай инсанар-МЧС-дин диспетчерар я (роботар туш). Агакьнавай хабар гьи къуллугъдал  рекье твадатIа, ада вичи тайинарда.

Идалай кьулухъ инсанар кIва­ляй акъудиз алахъна кIанда. Эгер цIун чешме гъвечIиди ятIа, ам, месела, яцIу парчадин куьмекдалди туьхуьриз алахъайтIа жеда.

«Токдик квай  тадаракри кьур цIай целди туьхуьриз гьич  садрани алахъмир. Гьатта са жизви хаталувал аваз хьайитIани,  пожарный къуллугъдиз зенг ая ва куьчедал экъечI», – тагькимарна МЧС-дин векилди.

Ильмудин Акавова газдин идара­да диспетчервилин къуллугъдин кIвалах­ди­кайни лагьана. Ада хабар гайивал, хъуьтIуьн вахтунда, декабрдилай мартдалди, къуллугъчийрин бригадаяр ва дес­теяр гзафарзава.

Жасмина  Саидова