Акьалтзавай несилдиз дерин чирвилер ва дуьзгуьн тербия гун район вири рекьерай агалкьунралди вилик финин бине я. Гьавиляй и кIвалах алай аямдин истемишунрихъ галаз кьадайвал тешкилиз алахъзава.

2023-йисуз, Ахцегьрин 1-нумра­дин­­ мектебдикай чара авуналди, 3-нумрадин СОШ тешкилна. Гьа са вахтунда Мирза Алидин медресадин­ куьгьне дараматда бинеламишна­ ва кIелун патал шартIар авачир ООШ акал хъувуна. РФ-дин Игит Муслим­ Муслимован тIварунихъ галай цIийи мектебда (директор – Рамазанов Пир­мегьамед Гуьлалиевич) алай вах­тунда 200-дав агакьна аялриз 27 муаллимди чирвилер ва тербия гузва­.

Алай вахтунда Ахцегьрин 1-нумра­дин мектебда 600-далай гзаф аялри кIелзава (2000-йисара ина 1300 аял авай). Коллектив 103 касдикай ибарат я. Абурукай 67 муаллимар я (47 муаллимдиз кьилин, 7-даз пешекарвилин 1-категория ава). Директордин везифаяр 2022-йисалай Мисиева Султанагъа Абубакаровнади тама­мар­зава.

Алай вахтунда районда образо­ванидин (РУО-дин начальник 2025- йисалай МутIалибова Заира Ас­ла­нов­­на я) 18 идара кардик ква. Абуру­кай 15 – юкьван, 3 асул класс­рин (умуми образование) мектебар я. Идалайни гъейри, районда школадилай­ виликан образованидин 5 идара ава.  Мектебдилай виликан яшда авай 1252 аялдикай 525 бицIек бахчайриз физва.  Райондин мектебра санлай 2622 аялди кIелзава (абурукай 217 – 1-классдин ученикар). Аялриз 396-дав агакьна педкъуллугъчийри чирвилер ва тербия гузва. Абурун чIехи пай чпихъ пешекарвилин хъсан гьазурвал авай муаллимар я.

Къейд ийин, Ахцегьрин 1 ва 2-нумрайрин, Луткунрин, Хуьруьгринни­ Кьа­кIарин хуьрерин мектебрилай гъей­ри, райондин амай вири школайра­, куьгьне дараматра аватIани, ремонтар хъувуна, къулай шартIар тешкилнава. Эхиримжи йисара республикадин «100 школа» проектдин сергьятра аваз ва гьакI муниципалитетдин хсуси къуватралди райондин вири  мектебар цIийикIа туькIуьр хъувунва, абурун материалринни техникадин базаяр мягькемарна, къайдадиз хканва.

2012-йисалай райондин вири мектебра ФГОС-дин цIийи программайрай тарсар гузва. Абур учебникралди 80% ва интернетдик квай компьютерралди 76% таъмин я. Ученик­рихъ образованидин алай аямдин технологийрикай менфят къачудай хъсан мумкинвилер ава.

Алай йисуз Ахцегь райондин мектебрин 108 выпускникди имтигьанар (ЕГЭ) вахкана, абурукай анжах 2 касдивай аттестатар къачуз хьанач. Шазан ЕГЭ-дин нетижайрив гекъигайла, цIи выпускникри ЕГЭ вахкунин юкьван баллар биологиядай 20-дан, математикадай 13-дан, информатикадай 10-дан, химиядай 5-дан хкаж хьана. 1-нумрадин АСОШ-дин выпускница С. Мустафаевади химиядай гьатта 100 балл ва урус чIалайни биологиядай 97, 96 баллар, Р. Гьажикъулиева химиядай 97 балл къачуна.  2-нумрадин АСОШ-дин выпускница С. Абулкеримовади химиядай 95 ва биоло­гия­дай 93 баллар къачуна.

 Хуьруьгрин хуьре РД-дин лайихлу­ муаллим Магьмуд Абдулкеримован­ тIварунихъ галай просвещенидин мер­­гьяматлувилин фондунин куьмек­далди «Люминари» центради­ (ам 2018-йисан 15-майдиз ачухна) вичин кIвалах давамарза­ва. Пуд мертебадин и надир цент­радихъ хсуси парк, телес­копни авай обсерватория­, милли­ дагъви кIвал, муль­ти­медий­ный тадаракар галай ва 60 кас патал тайи­нар­навай интерактивный­ лекторий, амфи­те­атр, 500-далай гзаф ктабар­ авай биб­лиотека, аялриз­ ге­гьенш чирвилер гун патал­ лап хъсандиз тадаракламиш­на­вай лабораториярни каби­нетар, художественный мастерской гала­. Къавал умуми гужлувал 10,5 киловатт сятиниз барабар тир ракъинин 36 панель ала. Са йикъан вахтунда ина юкьван гьисабдалди 60 киловатт электроэнергия арадал гъизва. Гьаятда гарун генератор эцигнава. Адани, алава яз, сятда 6-10 киловатт электроэнергия гьасилзава. Ам тешкилатдин игьтияжар патал бес жезва.

Мергьяматлувилин «Просвещение» фондунин президент Магьмуд Абдулкеримован гафаралди, «Люминари» «экуьнин чешме» лагьай чIал я. Чи мурад неинки чпихъ гьар жуьре рекьерай савадлувал авай инсанар тербияламишун, гьакI аялар элкъуьрна кьунвай дуьнья чириз ва ам хьсанариз вердишарун я. Чун кIевелай инанмиш я, гьар са аялдихъ чирвилер къачунин ва абур уьмуьрда ишлемишунин рекье еке мумкинвилер ава…

Эхирдай къейд ийин, Ахцегь район­дин кьил Абдул-Керим Палчаеван регьбервилик кваз гатун тIатIилрин вахтунда райондин вири мектебрин дараматар кIелунин цIийи йисаз ва вилик квай хъуьтIуьн шартIариз хьсандиз гьазур хьанва. Районда образова­ние вилик финин 165 йисан тарихди­ дагъвийрин аялри чирвилер къачуниз­ къвердавай гзаф итиж ийизвайди, абур урусрин ва дуьньядин культурадин кIвенкIвечи агалкьунрик шерик тирди якъин я.

Дашдемир Шерифалиев