Гьазурвал аквазва

Гатун сифте кьилерилай инихъ Да­гъус­тандин газдин карханайри газдин объ­ектар хъуьтIуьз гьазурунин жигьетдай пландик кутунвай кIвалахрин 30 процент кьилиз акъуднава. Идакай «Дагъустан патал газ» телеграм-каналди хабар гузва.

ЦIийикIа туькIуьр хъувунин кIвалахар графикда къалурнавайвал кьиле физва. И вахтунда пешекарри газдин 8,5 агъзурдалай гзаф кранар ахтармишнава. Идалай гъейри, агъзурдалай виниз ПРГ-дин (пункты редуцирования газа) тадаракар хъсан къайдадиз хканва, 50 км-дин мензилда газдин сетар авай гьалдиз килигнава.

КIвалахрин асул пай Тарумовский, Къизляр, Хасав­юрт, Табасаран, СтIал Сулейманан, Ботлих ва Къумторкъала районра, Махачкъала шегьерда кьиле тухванва. «Газпром газорас­пределение Дагестан» ва «Газпром газораспределение Махачкала»­ кар­­ханайрин генеральный директор Ризван Мурадова къейдзавайвал, алатай йисав гекъигайла, ремонтдин кIвалахар кьиле тухунин прог­рамма пулдин такьатралди таъминарунин кьадар 35 процентдилай гзаф артухарнава.

«Газпром газораспределение Дагес­тан» ва «Газпром газораспределение Махачкала» карханаяр чимивилелди таъминардай муддатдиз гьазурвал акунин серенжемрив эгечIнавайдакай винидихъ тIвар кьунвай чешмеди идалай вилик хабар ганай. ХъуьтIуьз гьазурвилер акунин сергьятра аваз, карханайрин пешекарри 100 километрдилай артух мензилда газдин турбаяр авай гьалдиз къимет гуда, тахминан 1330 ГРП (газорегуляторные пункты) цIийикIа туькIуьр хъийида ва 3 агъзурдалай гзаф даяхар дегишарда.

ТIимил жезва

Дагъустанда ВИЧ-инфекциядик начагъ хьунин жигьетдай авай гьалар хъсан патахъ дегиш жезва. Мисал яз, 2025-йисуз, адалай вилик квай йисав гекъигайла, и уьзуьрдикди начагъ хьайибурун кьадар 49-дан тIимил хьанва. Идакай РД-дин здравоохраненидин министерстводин­ те­леграм-каналди раижзава.

Ихьтин гьалар алай йисузни давам жезва: 2026-йисан сад лагьай паюна рес­публикада азар акатай 155 дуьшуьш винел акъатнава. Алатай йисан и муддатдив­ гекъигайла, и рекъем 19-дан тIимил я.

Къейдзавайвал, вахтундамаз диаг­нос­тика авуни и вирусдиз акси сагъар хъувунин серенжем гатIундай мумкинвал гуда. И делилди лагьайтIа, инсандин сагъламвал мягькемарда ва инфекция садакай масадак акатунин вилик пад кьада.

РикIел хкин, 2025-йисан декабрдиз Дагъустандин ЦУР-дин ачух эфирда­ дух­тур-инфекционист, РЦИБ-дин профилактикадин отделдин пешекар Жамал Ризванова республикада алай вахтунда ВИЧ-дихъ галаз алакъалу гьалар гьихьтинбур ятIа суьгьбетнай.

Ж. Ризванован гафаралди, гьалар къвердавай къурху кутадайбур жезва.­ ВИЧ чукIунин тегьер дегиш хьанва: эгер виликдай асул гьисабдай и уьзуьр шприцдалди тиряк ишлемишунин нети­жада акатзавайтIа (тахминан 90 процент), гила 85 процент дуьшуьшра месин алакъаяр себеб яз акатзава.

Начагъбурун яшариз талукь рекъемри кьетIендиз къурху кутазва: асул гьисабдай абур тамам яшарив агакьнавай ксар я – 30-далай 50 йисалди ва 50-далай виниз. И уьзуьр акатнавайбурун кьадардал гьалтайла, жегьилри пуд лагьай чка кьазва. Региондин гзаф агьалийрик и азар Да­гъус­тандилай къецепата акатзава.

Духтурди-инфекционистди турист­рихъ галаз алакъалу гьалдал кьетIендиз фикир желбнай: гатун вахтунда Дагъус­тандиз къецепатан уьлквейрай, регионрай 3 миллиондив агакьна мугьманар къвезва. Абурун тайин са пай, чпи и кардал гьич гиманни тагъана, ВИЧ квайбур хьун мумкин я.

Сад лагьайди

22-июлдиз Дагъустанда Россиядин мулкара виридалайни чIехиди яз гьисабзавай Новолакдин гарун электростанция (ВЭС) ачухуниз талукьарнавай мярекат кьиле фена. Ана РД-дин Кьилин везифаяр вахтуналди тамамарзавай Фёдор Щукина, «Росатом Возобновляемая энергия» АО-дин генеральный директор Григорий Назарова ва масабуру иштиракна.

РД-дин Кьилин пресс-къуллугъди хабар гузвайвал, Новолакдин ВЭС-дин гужлувили 300 МВт тешкилзава. Пландик кутунвайвал, са йисуз юкьван гьисабдалди 879 млн киловатт гьасилзава. Гарун паркунихъ 240 агъзурдав агакьна кIвалер энергиядалди таъминардай мумкинвал ава. И рекъемди вири республикадин электроэнергиядин игьтияжрин 9 % тешкилзава.

Паркунин мулкара гьар садан гужлувили 2,5 МВт тешкилзавай гарун 120 махсус тадарак кардик кутунва. Гьахьтин са тадаракдин кьакьанвал 50 гьавадин кIвалерин кьакьанвилив гекъигиз жеда, заланвал 320 тонндиз барабар я.

Уьлкведа сад лагьайди яз гьисабзавай и проект «Росатом» госкорпорацияди кьилиз акъуднава. Объект тахминан кьве йисуз эцигна акьалтIарна.