Дидейри лугьудайди тир: дана – епина амаз, аял кьепIина амаз вердишарна кIанда. За жуван ихтилат вучиз и мисалдилай башламишзава лагьайтIа, къенин жегьил диде-бубайри чпин аялриз гузвай тербия тарифлуди я лугьуз жедач. ИкI тирди жуваз акур дуьшуьшри, гьалтай инсанри чеб тухузвай тегьерди субутзава.
Зун адетдин дагъви дишегьли я. Жегьил чIавалай заз ва зи хизандиз Урусатда яшамиш хьун кьисмет хьана. Россиядин регионра кIелнатIани, къуллугъар авунатIани, рикIе гьамиша жуван хайи ватан авай. Зи уьмуьрдин юлдаш инженер-эцигунардайди я. Ада яшамиш хьун патал са шумуд чка дегишарна. Гьелбетда, адахъ галаз чунни цIийи шегьерриз фена ва чал жуьреба-жуьре инсанар, миллетрин векилар гьалтна. Чун арада гьуьрмет аваз яшамиш хьана. КIвалахдин юлдашрин арадани чна гьуьрмет къазанмишна.
Зун ахьтин кас я хьи, чIуру кар ийизвайди акурла, завай адаз талгьана акъвазиз жедач. Ихьтин вахтунда за фикирдай хьи, чи дагъвийрин патай ахьтин амалар, синихар жедач. ГьикI лагьайтIа, чи аялриз диде-бубайри хъсан тербия гузва. Амма зи и фикир ягъалмишди хьана.
Гьахъ рахайтIа, чи кIвалахдин юлдашар, къуншияр, чи аялрин дустар инсанвал квайбур тир, чаз гьуьрмет ийидай. Дагъустандиз хтайдалай гуьгъуьниз абуру чаз гьар сеферда мусурман суварар тебрикдай. Вахт арадай физ чун яшамиш хьайи чкадиз хъфидай, чи кIвалер авай гьал чириз. Гъиле-гъилди къуншияр, лап мукьвабур хьиз, кIватI жедай ва гьа са суал гудай: «Вуч я, мад чаз куь лезги чIалал рахазвай сесерин ван хкведачни, чаз куьне гьаятда ийидай шад мярекатар аквадачни?» Эхь, гьакьван чи арада дуствилин, стхавилин алакъаяр хьана. Чеб авай чкайра сагъ-саламат хьурай.
Лугьун хьи, зун активный пенсионер я. Жув яшамиш жезвай 8 подъезддикай ибарат кьакьан кIвалерин гьаятдани къайда-низам хьунал, михьивал хуьнал гуьзчивал тухуз алахъзава. Шегьерда хьиз, чи гьаятдани зирзибилдин месэла кар алайди я. Са шумуд сеферда зун са ни ятIани ракIарин патав тунвай зирзибил авай чантаяр махсус контейнердиз тухуниз мажбур хьана. Идалай гъейри, бязибуру, гьакI аялрини сивер ачух чантаяр контейнердив агакьдалди гадарзава. Автомашинар гвайбуру, эвичIни тавуна, зирзибилдив ацIай чантаяр машиндай гадарзава. Гар атанмазди, чилел аватнавай пакетарни, чарарни инихъ-анихъ тухузва, саки вири гьаят зирзибилдив ацIурзава. Ихьтин гьал акваз завай акъвазиз жезвач. Туьш хьайибуруз хъуьтуьлдиз туьгьметзава, зирзибил авай чантаяр, сивер кIевирна, контейнердиз вегьин тIалабзава.
Бязибур зи гъавурда акьазва. Абуру, багъишламиш хъувуна, амукьаяр авай чантаяр махсус чкадал тухузва. Бязи инсанар лагьайтIа, «вуна жуван къайгъу чIугу» лагьана, хъелни кваз элячIзава.
Лап и йикъара ихьтин дуьшуьш хьана. 8-9 йиса авай кьве гадади зирзибил авай чантаяр контейнердин къвалав гадарна. Абур чи гьаятдиз хтайла, за мецелди, дидеди хьиз, абур гъавурда туна: гьар са инсанди вич алай чкадин михьивал хвена кIанда, чан балаяр. Куьне зирзибил авай чантаяр чилел гадарна. Гар акъатда, вири амукьаяр гьаятриз чукIурда. Им дуьз кар жезвач. Мад сеферда чантаяр дуьм-дуьз контейнердиз вегь.
Акурвал, гадаяр гъавурда гьатна, абуру «мад чна ахьтин крар хъийидач» лагьана. Пуд югъни алатнач, зи патав пара дамахар гвай дишегьли атана. Салам-каламни тагана, автомашиндин куьлегар гъилелай ийиз, чинни чIурна, ам рахана: «Квез мад кар-кеспи авайди тушни? Вуна зи аялриз туьгьметар вучиз ийизвайди я? Абуру зирзибил авай чантаяр чпиз гьикI кIандатIани гадаррай, вуна жуван аялар вердишара».
– Куьне акI вучиз лугьузва, гьуьрметлу кас? Чи гьаятар михьзавай уборщицайрин язух тушни, вун михьивилиз вучиз акси я?
– Уборщицайрин пеше я кьван, михьи авурай югъди-йифди. Абуруз еке пулар гузвайди я.
Валлагь, заз и дишегьлидиз мад вуч лугьудатIа чир хъхьанач. Ихьтин жуьреда зи кефи Урусатда садани хайиди туш. Заз чидайвал, вичин кIвалин, подъезддин, гьаятдин михьивал гьар сада авун лазим я. Алай вахтунда инсанрик жуьреба-жуьре чIуру азарарни акатзава. Гьабурни чиркинвилелай жезвайди я.
Рамазандин варз тир. За чи гьаятда мергьяматлу инсанрин куьмекни галаз ифтар тешкилзавай. За гьич гуьзет тавур кар хьана. Зи патав зирзибилдин гьакъиндай туьгьмет авур гьа кьве гада атана. «Хала, чазни квез куьмек гуз кIанзава. Лагь вуч ийидатIа», – рахана абур захъ галаз.
Заз акурвал, аялар дидедилай акьуллубур хьана. Абуру за лагьай гафар рикIелай алуднавачир кьван. И карди зун шадарна. Чна, чIехибуру, акьалтзавай несилдиз дуьз тербия гана кIанда. ЧIуру кар ийиз акурлани, патавай элячIна фин дуьз туш. Аялриз, жаванриз чпи чIуру кар ийизвайди лагьана, туьгьметна, гъавурда туна кIанда.
М. Кьасум-Саидова
