Герейханован тIварунихъ галай совхоздин директорвиле яргъалди ва агалкьунралди кIвалахай Бачханов Мигьралидикай газетдиз ганвай материал кIелдайла, советрин йисара майишатдиз фейивал, совхоз арадал гъиз зегьмет чIугур сифтегьан чархачийрихъ галаз гуьруьшмиш хьайивал рикIел хтана. А чархачийрикай сад Манафов Мегьамед тир. Аялвал етимвиле акъатай, советрин гьукумди кIвачел акьалдарай, вичин уьмуьр Кьасумхуьруьн райондин экономика, яшайиш, культура вилик тухуниз бахш авур кас. Ам гьа девирдин тарихдин халисан шагьид тир.
Герейханован тIварунихъ галай майишат. Ам 1931-йисуз Кьиблепатан Дагъустанда тешкилнавай сад лагьай совхоз тир. Мегьамед Манафова суьгьбет авурвал, лап четин шартIара. Виш йисара къараткенри кьунвай, гьамиша цIаяринни азаррин макан яз хьайи, ШаракIундин чуьлда авай ва «Ажалдин дере» тIвар акьалтнавай чкада хуьруьн майишатдин макан арадал гъун регьят кар тушир. Чкадин агьалияр аниз кIвалахиз физвачир, кьиникьихъай, азарар акатунихъай, цIаяр атунихъай кичIела. Гьавиляй цIийи майишатдиз урусар, украинвияр, полякар, болгарар, грекар гъана. Абурун чIехи пайни дустагънавайбур тир.
М. Манафова рикIел хкайвал, совхоздин сифтегьан директорвиле Кьурагь райондин исполкомдин председателдин везифаяр тамамарай Несредин Девлетханова, кьилин агрономвиле Эминов Абдулмежида кIвалахнай. Абуру партиядин Кьасумхуьруьн райкомдин курьер тир Мегьамедни совхоздиз атун патал алакьарна.
Къейд ийин хьи, гьукумдин органриз герек, гзаф вахтара сирлу чарар, тапшуругъар агакьарзавай курьер Манафов гзафбуруз чизвай. 1930-йисуз динэгьлияр кьиле аваз гьукумдиз акси бунт къарагъарайла, Мегьамед текьена амукьнай. И чIавуз ам НКВД-дин округдин начальник Серябрякова Кьурагьиз, винтовка, балкIанни вугана, сирлу пакет агакьарун патал рекье тунай. Пакет агакьарна хкведайла, ам Кьасумхуьрел гьужумдиз физвай дестейрал ацалтна. КьепIирдал ам чидайдан кIвале кIев хьана. Ахпа, вири секин хьайила, Кьасумхуьрел хъфенай.
Совхоздизни Мегьамед викIегь, четин уламрай экъечIиз жедай алакьунар авай кас яз чизвайвиляй кьабулнай. Адал гьина четин ва жавабдар кIвалах аватIа, тапшурмишдай. Совхоздиз кIвалахиз желбнавай чкадин агьалияр тир Гь. Гьаруновахъ, С. Тагьировахъ, Ч. Зулфикъаровахъ, Гь. Абдулаевахъ, Ф. Атлухановахъ, А. Къарахановахъ, Б. Ферзалиевадихъ, М. Сефикъулиевадихъ галаз Манафовани майишат гуьнгуьниз гъун, кутунвай 10 гектардин багълар бегьердал атун патал гзаф чалишмишвилер авуна.
Герейханован тIварунихъ галай совхоз тешкилайдалай инихъ цIи 95 йис тамам жезва. Майишатди СтIал Сулейманан райондин экономика, яшайиш вилик тухунин кардик аквадай хьтин пай кутуна. Адан зегьметчийрикай, совхозди къазанмишай агалкьунрикай, адаз регьбервал гайи ксарикай чна къведай нумрада гегьенш материал гуда.
Абад Азадов
