Дашдемир Адилов. И тIвар эдебиятдал рикI алайбуруз сифте яз 1957-1960-йисара чир хьана. Вичин гъиликай шииррин «Ша, лезгияр!», «Ашкъидин чирагъ», «Лезгистандиз вил вегьейла…», «ХХ асирдин Гомер», «Кузва зи рикI, ялав галаз» ктабар хкатай, тамам 60 йисуз райондин «Куьредин хабарар» ва республикадин «Лезги газет» газетрин мухбир яз хьайи Дашдемир Хидирович чи арада амачиз 14 йис я. Адан тIвар, экуь къамат инсанри чпин рикIера хуьзва.
Зи хсуси библиотекада Дашдемир Адилова заз багъишай, 2010-йисуз чапдай акъатай адан «Кузва зи рикI, ялав галаз» ктаб ава. За ана ганвай шиирар кIелзава, жуван къелемдин чIехи стха рикIел хкизва.
Дашдемир Адилов 1926- йисуз Зизикрин хуьре кесиб хизанда дидедиз хьана. Ада КIварчагъа 8-класс ва 1957-йисуз Дербент шегьерда культпросветучилище акьалтIарна. Сифтедай Зизикрин клубдин заведующийвиле, гуьгъуьнлай тамам 26 йисуз анин культурадин кIвалин директорвиле намуслудаказ кIвалахна, халкьдиз къуллугъна.
1957-йисалай ада райондин (гьа вахтунда — «Колхоздин пайдах») ва республикадин (гьа вахтунда — «Социализмдин пайдах») газетриз ва лезги чIалал акъатзавай журналриз макъалаяр, шиирар, фельетонар, очеркар кхьиз башламишна. Уьмуьрда активный тереф кьунвай инсанрикай сад хьайи Дашдемир Хидировичан эсерриз хцивал, айгьам, метлеблувал хас тир.
Лап активный мухбиррикай сад тир Д. Адиловакай 1959-йисуз Махачкъалада кьиле фейи республикадин хуьрерин мухбиррин совещанидин делегат хьана. Гьа и йисуз адаз ДАССР-дин Верховный Советдин Президиумдин Гьуьрметдин грамота гана.
Мухбирвилиз Дашдемир Адилов вичин уьмуьрдин эхирдалди вафалу хьана лагьайтIа, зун ягъалмиш жедач. Ада КIварчагъ дередин хуьрерин агьалийрикай, зегьметчийрин агалкьунрикай, чкайрал рехъ гузвай кимивилерикай кхьей макъалаяр, очеркар, фельетонар, гьакIни шиирар кIелзавайбуруз гзаф бегенмиш тир.
Кьасумхуьрел атайла, Дашдемир Хидировича гьар сеферда райондин газетдин работникрал кьил чIугвадай, газетдин кIвалах хъсанардай меслятар къалурдай.
Гьа са вахтунда, Дашдемир Адилов бажарагъ, кьетIен хатI авай шаирни тир.
Зи гъиле авай «Кузва зи рикI, ялав галаз» ктабда 150-дав агакьна шиирар ва «Зун кузва ялгъузвилин ялаври», «ХХ асирдин Гомер» поэмаяр гьатнава. «Лезгистан», «Лезги халкь», «Зун лезги я», «Зизикар», «НуьцIуьгърин булахдал», «Сагърай, КIварчагъар», «Захъ рикI ава», «Са гуьзелдиз», «Зи багъда», «Хуьруьн жемят», «Жегьилар я», «Манияр» ва маса эсеррай аквазвайвал, шаир вичин хайи ерийрал ашукь я, тIебиатдин гуьзелвили, халкьдин кьегьал рухвайрин агалкьунри адак гьевес кутазва.
Инсанар хьиз, абурун кьисметарни гьар жуьре я. Лугьудайвал, йикъахъ йифни, жегьилвилихъ кьуьзуьвални гала.
Чна винидихъ тIвар кьур ктабда гьатнавай хейлин шииррай («Ухь, вучин?», «Амач лугьур ван жеда квез», «ГьикI я ви гьалар?», «Дерт», «КIандач заз») якъин жезвайвал, яшар хьунихъ галаз санал ада ялгъуз хьун, яр-дуст къакъатун дерт яз гьиссзавай. Кьилди къачуртIа, Дашдемир Хидировичан «Зун кузва ялгъузвилин ялаври» поэмада ихьтин цIарар ава: «Ачух дуьнья дар хьана заз, гуьлуьшан», «Сефилдаказ акъудзава за йифер», «Яраб гьихьтин йикъар къведа мад кьилел?», «Къерех хьанва вакай вуна хвейибур», «Кьуьзуь кьилихъ кьецIивили тIал гана», «Зид уьмуьр туш, зун авайди гъурбат я», «Рахшандзава закай кицIик квачирда», «Уьмуьр гана заз перишан»… Гьикьван дердер, тIарвилер, гъамар авайтIани, вичин уьмуьрдин эхиримжи йисарани Д. Адилова ажузвал хиве кьунач, ада вич руьгьдиз викIегь инсан яз къалурна. Адан къелемдикай хкатай эхиримжибурукай тир са шиирда лагьанва: «Амай уьмуьр халкьдихъ галаз гьалда за, Азадвилин къешенгвилихъ ялда за…». Шаирди вичин уьмуьр халкьдихъ галаз, адан экуь гележегдик умудар кваз кьилени тухвана.
Дашдемир Хидирович Адилов 2012-йисуз рагьметдиз фена. Ада вичелай гуьгъуьниз халкьдиз, кIелдайбуруз ктабар туна. Эсерар амай кьван шаирарни амукьдайди я.
Хазран Кьасумов,
лезги писателрин союздин член
