Гатун вахтунда чи меркездиз патарилай гзаф мугьманар къвезва. Абурун арада Р. Гьамзатован тIварцIихъ галай милли ктабханадиз итиж ийизвай ксарни тIимил туш. Лугьун герек я хьи, Дагъустандин миллетрин чIаларал акъатнавай кьетIен, надир ктабар жагъизвай маканрикай сад и ктабхана я. Пудкъад, кьудкъад йисар идалай вилик акъатнавай бязи ктабар, кьилди къачуртIа, чIалариз талукьбур са-сад чи ктабханада ама. Абур хуьнив, кIелдайбурал агакьарунив чун къадирлувилелди эгечIзава.
Гатуз ктабханадиз къвезвайбурукай гзафбур Дагъустандин халкьарин чIалариз, медениятриз итиж ийизвайбур я. И йикъара зи патав, лезги чIал чирдай ктабар суракь ийиз, са десте жегьилар атана. Абур Москвадайни Санкт-Петербургдай Дагъустандиз атанвай студентар тир.
Лезги чIал чирунин карда сифте камар къачун патал гьихьтин ктабар ава лагьана хабар кьурла, за абуруз «Лезги газетдин» кьилин редактор Мегьамед Ибрагьимовани адан заместитель Куругъли Ферзалиева «Хайи чIал хуьн» проектдин сергьятра аваз акъуднавай «100 тапшуругъ», «Лезги чIал чирин», «Лезги чIаланни урус чIалан шикилар галай гафарган» ва маса ктабар теклифна. Хъсан кар ам я хьи, лезги авторри цIийиз акъатай ктабар чпин патай ктабханадиз пишкешзава.
«Лезги чIал чирин» ктабди гьам буквардин, гьамни жува-жуваз чIал чирдай махсус ктабдин (самоучитель) везифа кьилиз акъудзава. Лезги чIалаз хас сесерин кьетIенвилер, абур сивяй акъуддай тегьерар шикилралдини баянралди къалуруни адакай менфят къачун иллаки кьезиларзава, итижлу ийизва.
«Лезги чIаланни урус чIалан шикилар галай гафарган» чIалан са тайин гафарин кIватIал чирунин рекье хъсан чешме хьанва. Дуьньядин тежрибада малум тирвал, чин тийизвай чIал чирунив эгечIзавай ксари гьар юкъуз а чIалал цIийи гафар чирзава. И рекьяй лезги чIал чириз кIанзавай аялризни, чIехибурузни тIвар кьунвай гафарган вижевай савкьат я: гьар са шикилдин кIаникай ам вуч ятIа лезги ва урус чIаларал кхьенва. Гафар ихьтин кIватIалриз пайнава: инсанар, набататар, гьайванар, улакьар, дин, спорт, недай затIар, хъвадай затIар, гьар йикъан уьмуьр… Чаз чизвайвал, ихьтин «визуальный» гафарганар алай девирда машгьур хьанва.
Рангунин шикилралди чIагурнавай «100 тапшуругъ» ктабда тIебиатдикай, гьайванрикай, къушарикай, емишрикай ва хейлин маса затIарикай лезги чIалал малуматар ава. Ам чIал гегьеншарунин рекье, гьакIни тIатIилрин вахтунда мектебра кIелзавайбурувай менфят къачуз жедай ктаб-дафтар я.
Ихтилат физвай жуьредин ктабриз тешпигьбур лезги чIалал мад авач. Гьавиляй абурухъ авай игьтияж екеди я.
Секинат Мусаева,
РД-дин Р. Гьамзатован тIварцIихъ галай
милли ктабханадин кьилин къуллугъчи
