(Эвел – 2026-йисан 37-39-нумрайра)

КапI авунихъ авай метлеб

…КпIуникай Къуръанда са шумуд цIуд аятра лагьанва ва гьакIни адан важиблувал, чIехи метлеблувал тестикьарзавай Пайгъамбардин (Аллагьдин патай сала­ват ва салам хьуй вичиз) гьадисарни гзаф ава. А гьадисрай якъин жезвайвал, му­сурман тир ва мусурман тушир ксарин арада авай тафават кпIуни къалурзава.

КапI авун Аллагьдихъай кичIе муъминрин сифетрикай я. Са чIавузни (яшамиш жезвай чкадилай аслу тушиз, сеферда авайла, ислягьвилин вахтунда, я дяведин вахтунда, саламат тирла ва я азарлу гьалда) кпIунив къайгъусузвилелди эгечI­на кIандач. КапI тавуна тун ва я кагьулвал авун мунафикьрин сифетрикай я.

Къейд ийин хьи, Пайгъамбарди (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) авур эхиримжи веси кпIуниз талукьди тир. Къияматдин юкъуз сад лагьай суал кпIунихъ галаз алакъалу жеда.

Лагьана кIанда, капI инсандин чандин михьивал, (Аллагьдин) лукIраз вичин­ Реббидихъ галаз мягькем алакъа, гьамишалугъ тавгьиддин (садилагьивал, едино­­­божие) келима рикIел гъун, инсандин­ руьгьдин нур, чиркерикай михьивал, ри­кIин секинвал я. Дарвал, дерт, гъам, хажа­лат, пашманвал хьайилани, капI ийиз гьерекатна кIанда, чи Пайгъамбарди (Аллагь­дин  патай  салават  ва  салам хьуй вичиз) авур жуьреда. КпIуни инсан нагьакьан крарикай хуьзва.

Къуръанда лагьанва (29-сура, 45-аят, мана):

«...Ва капI ада́ ая; гьакъикъатда, кпIу­ни алчах крарикай (мурдарвилерикай)­ ва нагьакьан крарикай (пислемишуниз лайих тир крар авуникай) хуьда!..»

Гьадисда лагьанва: Пайгъамбарди­ (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) Билал асгьабдиз лугьудай (мана): «Ша чна кпIуна ял ягъин, я Билал»­.

Лагьана кIанда, амай ибадатрини (сив хуьни, закат гуни, гьаж авуни) инсандин иман мягькемарзава, чан михьи ийизва ва хъсанарзава, (Аллагьдин) лукIраз вичин Реббидихъ галаз авай алакъа мягькемариз куьмекзава.

Сив хуьни инсан, вичин гьевесар кьулухъ туна, Аллагьдиз кIани кар вилик кутаз вердишарзава. Мадни башкъа, сив хуьни инсан сабурлу ийизва, адан рикIяй такабурлувал акъудзава, жемятдин кесиб­ къатарин гьалдикай артух хабар гузва, абур язух атуниз, регьимлу хьуниз эвер гузва. Сив хуьн Аллагьди гьижрадин кьвед лагьай йисуз ферз авуна.

Закат гун мал-девлетдихъ галаз ала­къалу ибадат я. Девлетлу ксарин хи­ве Аллагьди закат гун тунва. Яни закат хсуси девлетрин къимет кьудкъанни вад грамм къизилдин къиметдиз барабар хьанвай касди (вичиз ва вичин хизандиз артух хьайи малдикай) гун лазим я: и кьадарда авай девлет гъиле гьатна са йис алатайла (и кардикай генани тамамдиз чирвал авай ксаривай хабар кьаз жеда).

Закат гуни инсан мискьивиликай, мутI­лакьвиликай, мал-девлетдиз къуллугъ­ аву­никай михьи ийизва, нефсиниз кIани девлетрилай Аллагьдиз кIани кар вилик ку­таз куьмекзава. Закат гуналди, мусурман касди жемятдин умуми карда иштиракзава, муьгьтеж ксариз куьмекзава­.

Гьаж авун мусурмандиз кардалди гузвай тербия я. Исламдин шариатди тербия гунин карда мусурман касдиз са «вун диндарди, тербиялуди хьухь» лугьузвач, аксина, шариатди адаз диндар кас хьун патал, алава яз, амал ийидай рехъни эцигнава. Ахьтин рекьерикай­ сад гьаж авун я. Гьажда авай чIавуз мусурманди вичин­ амалдалди Аллагьдиз муьтIуьгъвал тес­тикьарзава. Идалайни гъейри, гьажди­ инсандин чан муьтIуьгъсузвиликай, рикIин азаррикай (такабурлувиликай, рикIин туькьуьлвиликай…), гунагьрин чиркерикай михьи ийизва. Гьаж дуьньяда авай вири мусурманрин чIехи кIватI хьун я: ана сад-садаз аквазва, таниш жезва, куьмек гузва ва диндин рекье стхавилин алакъаяр мягькем жезва. Вири гьажияр сад хьиз Арафатдал акъвазайла, и карди вири инсанар Къияматдин Юкъуз Аллагьдин вилик акъваздай гьал рикIел гъизва.

Гьелбетда, маса ибадатарни ава: дуьа­ авун, къурбанд авун, незуьр авун ва ри­кIин ибадатар: Аллагьдал «таваккул»­ (упование) авун, Ам гзаф кIан хьун, Адавай куьмек ва къутармишун тIалабун, Адахъ тамарзу хьун, Адахъ агъун, Ада­хъай­ кичIе хьун. И ерияр гьар са мусурмандиз талукь я.

Гьар са кас (кьилди) ва гьакIни жемят (халкь) диндарди, дуьзди ва хъсанар авунин карда ибадатрихъ зурба эсер ва нуфуз ава. Вучиз лагьайтIа, ибадатри инсандин чан пис, чIуру къилихрикай, гьаларикай михьи ийизва, дуьз, хъсан, хийирлу­ къилихар артухарзава! И кар Пайгъамбар­дин (Аллагьдин патай салават ва салам хьуй вичиз) гьадисди тестикьар­зава (мана): «Дугъриданни, зун (Пайгъамбар) (инсанрин) хъсан къилихар тамам авун патал (Аллагьди) ракъурнава».

Исламдин кьетIенвилер:

– исламдин асул Аллагьдин патай я;

– исламда инсандин уьмуьрдин вири крар, алакъаяр, гьалар къалурнава ва абур дуьз низамда твазва;

– исламдин шариат кьиле тухун вири инсаниятдиз талукь я;

– исламди адаз табий хьайидаз гузвай эвездин ва адаз аксивал авурдаз гузвай жазадин патахъай дуьньядани гузва, Эхиратдани (яни гьам табий хьайидаз, гьамни акси хьайидаз вичин крарин нетижаяр и дуьньядани гузва Эхиратдани);

– ислам инсан лап вини дережайрив – тамамвилив, чешневилив – агакьариз чалишмиш жезва. Гьелбетда, и карда исламди инсандин гьакъикъи тIебиат (гьал) гьисаба кьазва (яни Исламди инсандин хиве­ тунвай крар адан алакьунар, адавай кьилиз акъудиз жедай крар фикирда кьуна та­йинарнавайди я. Адаз къадагъа авунвай крар а инсандиз вичиз зиян авай крар я, адаз кьилиз акъудун патахъай эмир ганвай крар лагьайтIа, гьабурни гьа инсандин вичин хийир паталди ая лагьанвайбур я ва икI мад).

(КьатI ама)

Диндин алим

Ямин гьажи Луткунви