Килигиз гьазур я

Къазахстан Россиядиз ГСМ (горюче-смазочные материалы) ракъурунин мумкинвилиз килигиз гьазур я, эгер РФ-дин гьукуматдин патай и месэладиз талукь чар атайтIа. Къазахстандихъ азад тир ре­сурсрин мумкинвилер аваз хьайитIа. Идакай, Къазахстандин энергетикадин ми­нис­­терстводал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Раижзавайвал, кудай ва ягъламишдай затIар (топливо) къачун патал Россиядин Гьукуматдин патай официальный чарар атайтIа, Къазахстан, кьве патазни хийирлу шартIаралди, ГСМ маса гунин мумкинвилиз килигиз гьазур я.

Ведомстводи къейдзавайвал, уьлкведин (яни Къазахстандин) къенепатан базар тамамдиз ва ара датIана таъминарун эвелимжи кар я.

Раижзавайвал, анжах агьалийрин игь­тияжар таъминаруниз ва Къазахстандин­ экономикадиз мумкин тир хата авачир вах­тунда метягь экспортдиз ракъурун кьи­лиз акъудиз жеда.

Ихтияр ава

Сентябрдин вацралай Россияда духтурдин чар (направление) гвачиз МРТ (маг­нитно-резонансная томография) ийиз­ жеда. Идакай, РФ-дин здравоохране­ни­дин буйругъдал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Министерстводин махсус документда раижзавайвал, сагъар хъийидай серенжемар кьиле тухузвай духтурди (фельд­шерди, акушерди) тайинар тавунани, маг­нитно-резонансный ахтармишунар кьиле тухудай ихтияр ава.

Къейдзавайвал, МРТ медицинадин­ диагностикадин дуьм-дуьз ва хатасуз жуь­ре я. Ада къенепатан органрин ва тканрин къатарин (послойный) шикилар тамамдиз къачудай мумкинвал гузва.

Рекъем раижна

РФ-да 2026-йисан эвел кьилелай инихъ электроэнергия ишлемишунин кьадар 0,7 процентдин гзаф хьанва. Идакай, «Системный оператор» карханадин правленидин председатель Федор Опадчийдин гафарал асаслу яз, «Интерфакс» изданиди хабар гузва.

Къейдзавайвал, РФ-да электроэнергия ишлемишунин кьадар хкаж хьунин ериш 2026-йисан эвел кьилелай инихъ агъуз аватзава.

Июндин эвел кьиляй Опадчийди хабар гайивал, Россияда ва ЕЭС-да йисан эвел кьилелай инихъ электроэнергия ишлемишунин кьадар 0,9 процентдин гзаф хьанва.

Къейдзавайвал, Россиядин сад тир энергосистемада ишлемишай электроэнергиядин кьадар 2025-йисуз 1,161 триллион кВт.ч. хьанай. 2024-йисан дережадив гекъигайла, им 1,1 процентдин тIимил я.

ЦIийи кьилелай

ЦIийи къайдайралди сад тир пособие гзаф аялар авай хизанрай тир 63 агъзур аялдиз тайинарнава. Идакай СФР-дин сайтда хабар гузва.

Чешмеди къейдзавайвал, чпихъ пуд ва адалай гзаф аялар авай хизанриз сад тир пособие къачудай ихтияр амукьзава, эгер талукь  муддатда хизандин къазанжи ихтияр авай сергьятдилай 10 процентдилай гзаф тушиз артух хьанватIа. Вичикай ихтилат физвай себебдалди чпиз алай йисуз пособие къачунин гьакъиндай отказ авур вири хизанриз Яшайишдин фондуни, (автоматически) акъуднавай къарардиз килиг хъувуна, выплата тайинарда. ЦIийи къайдаяр фикирда кьуна, ам гзаф аялар авай хизанрай тир гьеле 63 агъзур аялдиз тайинарнава.

Раижзавайвал, выплата тайинарнавайдакай хизандиз госкъуллугърин порталдиз хабар къведа. Виликдай чпин къазанжияр са кьадар артух хьайивиляй, пособие къачунин шартIарихъ галаз кьун тавуна, и выплата гун отказ авур диде-бубайриз гила регионда малумарнавай ПМ-дин (прожиточный минимум) 50 процентдин кьадарда аваз ам тайинарда. Юкьван гьисабдалди им алай вахтунда аялдиз 9,2 агъзур манат гун жезва.

РикIел хкин, виликдай «Интерфакс» изданиди, РФ-дин зегьметдин ва яшайиш­дин рекьяй хуьдай министр Антон Котякован гафарал асаслу яз, Россиядин Яша­йишдин фонд хизанда авай гьар са касдал ацалтзавай къазанжи яшамиш хьун патал чарасуз герек такьатрин агъа кIа­нин кьадардилай 10 процентдилай артух тушир гзаф аялар авай хизанриз сад тир пособие отказ авур дуьшуьшриз 22-майдилай арза галачир гьалда цIийи кьилелай килиг хъийиз гатIундайдакай хабар ганай.

А чIавуз и серенжем себеб яз, хизандихъ сад тир пособие регионда малумарнавай ПМ-дин (прожиточный минимум) са паюнин кьадарда аваз 12 вацра хуьдай мумкинвал жедайдакай ва 2026-йисан 1-январдилай къазанжи гзаф тирвиляй пособие гун отказ авур хизанриз, 22-майдилай гатIунна, фондуни арза галачир режимда ам цIийи кьилелай гьисаб (перерасчет) хъувунин кIвалах кьиле тухудайдакай раижнай.

Бегьер кIватIзава

Россиядин аграрийри техилдин­ цIийи бегьердин сад лагьай миллион тонн кIватI­­нава. Идакай РФ-дин хуьруьн майи­шатдин министерстводин сайтда хабар гузва.

Чешмеди къейдзавайвал, Россияда бегьер кIватI хъувунин серенжемдин йигинвал артух жезва – кIвалахар 279,7 агъзур гектардин майданда кьиле тухванва. Алай  вахтунда аграрийри 1,24 миллион тонн техил кIватIнава. Гектардай — 44,5 центнер. Алатай йисан и вахтунив гекъигайла, им 1,5 сеферда гзаф я.

Хабар гузвайвал, техилдин бегьер алай сезонда виниз хьун — им хуьруьн ма­йи­шатда комплекснидаказ кIвалахар кьиле тухунин нетижа я. Кьилди къачуртIа, ихьтин серенжемрин тIварар кьазва: бегьерлу сортарикай ва гибридрикай, ерилу тумарикай менфят къачун, миянардай затIар ва СЗР (средства защиты растений) дуьз ишлемишун, алай девирдин агротехнологияр кардик кутун.

Бязи регионра гьавадин шартIари таъ­сир авунин делил авайвал амукь­за­ватIани, бегьер кIватI хъийидай серенжем пландик кутунвайвал кьиле физва. Магьсулар дигмиш хьурдавай кIвалахрин еришар артух жеда. Вилив хуьзвайвал, къачунвай бегьерди уьлкведин къенепатан игьтияжар тамамдиз таъминардай, суьрсетдин базардин дурумлувал ва экспортдин кьадар хуьдай мумкинвал гуда.

Виликдай «Интерфакс» изданиди раижайвал, РФ-дин хуьруьн майишатдин министрдин гафаралди, 2025-2026-йисуз Россияди 60 миллион тонн техил экспорт ийидайди гьисабдиз къачунва.

Алай вахтунда техил экспорт авунин кьадар 52 миллион тонндин дережада ава. Чешмеди кхьизвайвал, виликдай РФ-дин хуьруьн майишатдин министерстводи 54-55 миллион тонн  техил экспорт авун гьисаба кьунай.

Гьазурайди – Муса  Агьмедов