2026-йисан сечкияр

Уьлкведин Президент Влади­мир­­ Путина алай йисан 20-сентябрь Россиядин Федерациядин­ Госду­мадиз, регионрин, чка­дин муни­­ципалитетрин соб­­ра­нийриз де­­пу­­татар хкядай­ сечкийрин сад тир югъ яз малумарнава.­ Идахъ галаз алакъалу­ яз Да­гъус­тан Рес­публикадин­ Же­мият­дин палатада сечкияр кьиле­ тухузвай­ гьалдал­ гуьзчи­вал­­дай региондин обществен­ный­­ штаб вичин­ кIва­­лах­див­ эх­­гечI­­на­­­ва. Идан гьа­къиндай­ рес­пуб­ликадин СМИ-рин ве­килриз­­ «Да­гъустан» РИА-да кьиле фейи пресс-кон­ферен­циядал штаб­дин­ регьбер, Хасавюртда авай ДГУ-дин филиалдин директор, ОП-дин член Динислам Дадаева ва кьилин спикер Эдуард Уразаева хабар гана.

– Сентябрдин сечкияр уьлкведин сиясатдин кьилин ва важиблу вакъиа я, – лагьана Д. Дадаева. –  Халкьди РФ-дин Госдумадиз, РД-дин Халкьдин Собранидиз, региондин шегьеррин, районрин, хуьрерин собранийриз депутатар хкяда. Сечкияр законрин бинедаллаз­, михьивилелди, нукьсанриз, татугайвилериз рехъ тагана кьиле тухунал гзаф кьадар гуьзчийрин (наб­людатель) вил жеда. Сечкийриз гьазур хьунин сергьятра аваз, чна 4 агъзурдалай виниз общест­венный гуьзчийриз чирвилер гудай пунктар тешкилзава. Сечкияр кьиле фидай йикъара абуру вирида сечкийрин участокра кIвалахда ва сечкияр дуьзвилелди, михьидаз кьиле тухунал гуьзчивалда.

Д. Дадаева къейд авурвал, алатай йисара кьиле фейи сечкийра бязи участокра законсузвилериз рехъ гана. Тикрар хьайи татугай дуьшуьшрикай ихьтинбур рикIел хквезва: кабинайра ручкадин чкадал карандашар эцигун; бюллетенар гьисабдайла, эквер хкахьун; сечкияр кьиле физвай участокда къастуналди къал акъудун; бюллетенар вегьезвай ящикар агал тавун; паспортар гвачирбуруз сес гудай мумкинвал гун…

Малум тирвал, сечкийра об­щес­твенный гуьзчийри иштиракдай ва сечкияр кьиле физвай гьалдал гуьзчивалдай ихтияр, Федеральный закондик талукь дегишвилер кухтурла, 2018-йисуз ганай­. Гьанлай инихъ общественный­ гуьз­­чий­­­­ри чпин кIвалах ийиз­ва. Рехъ гузвай законсузвилер къейдзава, абур видеопленкадиз къачузва, социальный сетра эцигзава, гуьзчийрин штабдив ва ЦИК-див агакьарзава. Гуьзчийриз шики­лар ядай, видео кхьидай ихтияр ава. Абуруз халкьдин итижар ва закондин бинеяр хуьзвай векилар лагьайтIани жеда, гьикI хьи, абур чиновникар, гьукумдин органрин къуллугъчияр туш, адетдин агьалияр я: муаллимар, лежберар, фялеяр, журналистар, духтурар, инженерар…

Общественный гуьзчийриз неинки сечкияр кьиле физвай вахтунда, гьакI сечкийрилай вилик, аги­тациядин гьерекатар кьиле физвай чIавузни кандидатри, сия­сатдин партийри рехъ гузвай татугайвилер, законсузвилер къейд ийидай ва абурукай тайин органдиз хабар гудай ихтияр ава. Тайин тирвал, сечкийрив эгечIдалди са варз амаз, депутатвиле кандидат­риз агитациядин кIвалах тухудай мумкинвал ава. Сечкияр, Россия­дин ЦИК-дин председатель Элла Панфиловади малумарайвал, 18-19-20-сентябрдин йикъара вири регионра кьиле фида.

Жемиятдин гуьзчийриз 26-июл­дилай чирвилер гуз гатIун­да. Махачкъаладиз федеральный­ экспертар («Вирироссиядин аслу тушир общественный мониторинг»­ организациядин пешекарар)  къве­да, абуру лекторриз герек вер­диш­вилер гуда. Абурни республикадин талукь зонайриз фида ва анра авай жемиятдин гуьзчийрихъ галаз тарсар тухуда. Жемият­дин гуьзчийриз тайинарнавай жуьредин шагьадатнама гуда ва гьар са гуьзчи тайинарнавай сечкидин участокдихъ галкIурда. Адаз маса участокда гуьзчивалдай ихтияр жедач. Гуьзчиди экуьнин сятдин 8-дан зуралай сечкияр куьтягь жедалди, яни сесер гьисабна куьтягьдалди, сиясатдин мярекатда иштиракда. Паспорт гвачиз сечкидин участокдиз ам ахъайдач.

Жемиятдин гуьзчийрин штабдин кьилин эксперт Эдуард Ураза­ева лагьайвал, сечкийрин йикъара контролдин кар алай идара Ростелеком компаниядин Дагъустандин филиалдин майдандал кардик кутадай общественный гуьзчий­рин Центр жеда. Ана видеоэкранар­ кардик жеда ва абурай видеокаме­раяр авай сечкидин вири участок­ра сесер гьикI гузватIа, аквада­ ва центрадиз вири участокрай да­тIа­на хабарар, малуматар­ къведа­. Центрадин гуьзчийриз ван­ни къведа, гьина сечкияр гьикI кьиле физ­ватIа, вилералдини аквада.

Сечкияр кьиле физвай гьал ахтармишунин кардал жемиятдин­ гуьзчийрин штабди тежрибалу юристар, политологар ва социологарни желбда. Абуру гьарда чпин хиляй гуьзчийриз куьмекда.

Лугьун лазим я хьи, сиясатдин партийрихъ, кьилдин кандидат­рихъни чпин гуьзчияр жеда.

– Чун абурухъ галаз санал кIва­­­лахиз, сечкияр закондин бине­даллаз тухудай гьалар тешкилиз­, нукьсанар гъиле-гъил аваз арадай акъу­диз алахъда. Кьилинди – сечкийрин вири участокра къайда жедайвал ва законодательный органриз лайихлу кандидатар хкядайвал, – лагьана Д. Дадаева.

Абад  Азадов