Заз ашукьвал жуван хайи халкьдин рикӀин кӀвалах гьисс авун лагьай чӀал я лугьуз кIанзава. Ибур гьакӀан кьуру гафар ваъ, РагъакӀидай патан гзаф халкьарин, гьа гьисабдай яз лезгийрин арадани машгьур хьанвай халкьдин къадим харусенятдихъ галаз таниш жез ашкъи авай гьар садаз ачух жезвай гьакъикъат я. Ашукьвал неинки са шаирвилин фагьумлувилин, гьатта вичин къене лезги халкьдин къимет авачир гуьрчегвални гьич санани тикрар тежедай хьтин эдебиятдинни медениятдин хсусивал чуьнуьх хьанвай бине я лугьуз жеда. Ихьтин фикирдал зун гзаф йисара лезги ашукьрин уьмуьрдални яратмишунрал ахтармишунар тухвайдалай кьулухъ атана.

Ашукь Нуьсрет ПIитIишхуьруьнви (Мирзебегов­ Нуьсрет Черкесан хва) 1940-йисуз КцIар райондин ПIи­тIишхуьре кесиб лежбердин хизанда дидедиз хьана. Буба Черкес дяведа телеф хьайи Нуьсрет гьеле аялзамаз адан кинарикайни къайгъударвиликай магьрум хьана. Адан хизан авайдалайни дарвиле гьатна. Эхирни хуьруьн агъсакъалри, адан дидедихъ галаз меслятна, абур кьве стха (Фаргьадни Нуьсрет) Мардаканда авай етимханадиз ракъурдайвал хьана…

Нуьсретан 14 йис хьайила, са сеферда кьисметди ам Шуша шегьерда са макьаматдин мярекатдал тIвар-ван авай бажарагълу ашукь Шемширахъ галаз танишарна. Инал къейд авун лазим я хьи, и экуь, зигьинлу гуьруьшди жегьил Нуьсретан уьмуьрдин асул михьиз дегишарна. Са акьван вахт арадай тефенмаз, Нуьсрета ашукь Шемширан сухтайрин жергеда вичин чка кьазва ва чIехи устаддин чатук сенятдин сирер лап дегьнейрилай чириз алахъзава.

Шемшираз гьихьтин мярекатрал эверайтIани, ада датIана вичихъ галаз жегьил сухтаярни тухудай. И кар ада абуру сифте камарилай ашукьвилин харусенятдиз кIанивални вафалувал гьисс авун, гьакIни чирзавай ашукьвилин сирер чан алай тежрибадалди гужлу авун патал ийизвай. Ихьтин кIвалахди, гележегда чун шагьидар хьайивал, Нуьсретакай лезгийрин бажарагълу ашукь хьунин карда кьетӀен роль къугъвана.

Нуьсрет гзаф дикъет авай кас тир. Хайи лезги халкьдихъ галаз алакъалу тир гьич са важиблу карни ада кваз такьуна тадачир. Ашукьдин къелемдикай кьегьалвилин, ватанпересвилин са кьадар эсерар хкатнава. Амма Нуьсретан тӀвар машгьур авурди ада жуьреба-жуьре мяре­катрал агалкьунралди тамамарай кӀанивилин эсерар ­хьана.

Къанни муьжуьд йисан яшда аваз (а чӀавуз Нуьсретан тӀвар са кьадар машгьур хьанвай) ашукьди, хайи хуьруьз хтана, свас къачузва ва вичин уьмуьрдин шартӀар арадиз гъизва. Адан уьмуьрдин юлдаш Бесерханума чеб гележегда баркаллу бубадин рекьяй фейи ругуд аялдиз (кьве хцизни кьуд рушаз) экуь дуьнья къалурна.

Гележегда Нуьсретан уьмуьр неинки са лезги хуьрера, гьакI Дагъустандилай къецени гуз хьайи концерт­ра акъат­зава. Лезги халкьдин рикI алай машгьур ашукь-шаир-женгчи Кьуьчхуьр Саидан рехъ лайихлудаказ давамарзавай Нуьсрета Дагъустанда, Гуржистанда ва СССР-дин гзаф пипIера концертар гана.

Манийрилайни шииррилай гъейри Нуьсретан къелемдикай «Ахцегьиз сефер», «Къелем ва Сенем», «Бу­бадиз арза», «Шагьнезер ва Симузер», «Магъу дере»­ тӀварар алай дастанар хкатна. Гаф кватай чкадал Нуьсрет, ашукь хьунилай гъейри, лап хъсан художникни тирди лугьун артухан кар жедач. Ада чӀугунвай суьре­тар неинки са лезги халкьди, гьакI Гуржистандинни Азербайжандин агьалийрин са бязи кIвалера къайгъударвилелди хуьзва.

Гьайиф хьи, инсандиз хас тир пехилвилизни чӀуру ният­риз сергьятар чидач. 1990-йисуз са намерд касдин пехъивални усалвал себеб яз, лезги халкьдин машгьур ашукьдин эхиримжи югъ алукьна. Ам хайи хуьруьн сурара фаракъатнава.

Ашукь Нуьсрета лезги халкьдин медениятдани эде­биятда гьич садрани квахь тийидай дерин гел тунва. Вичин халкьдиз ада тунвай ирс къимет авачирди я. Ашукь Нуьс­рета теснифнавай саки вири шииррини манийри (иллаки «Шагьзада», «Бесер яни?», «Инжи», «Авани?»­, «Селми», «Дивана», «Къемержан», «Къусардиз», «Маркизат») къенин юкъузни лезги халкьдин арада чпин машгьурвал квадарнавач. Адан манияр жегьил несилри цӀийи кьилелай аранжировка ийиз, жуьреба-жуьре мярекатрал агалкьунралди тамамарзава. Бажарагълу ашукьдин тӀвар КцӀарин куьчейрикай садаз ганва. И карди адан экуь къамат гьар са лезгидиз багьа тирди мад сеферда субутзава.

Эгер квез Ашукь Нуьсрет пIитIишхуьруьнвидикай гегьенш делилрихъ галаз таниш жез кIанзаватIа, 2020-йисуз Бакуда чапдай акъатай адан «Зи чуьнгуьр, зи уьмуьр…»­ (гьазурайди – Вакъиф Муьшкуьрви) ктабдихъ, 2011-йисуз­ Махачкъалада Сайидмет Самуридин «Шагьдагъдин авазар» ктабдихъ, Азиз Мирзебегован «Къурбанд хьайи кас: ашукь Нуьсрет» («Лезги газет» 2012-йисан 29-март, № 13), Сажидин Саидгьасанован «Зун адахъ цавара къе­къвез­вай» («Лезги газет», 2020-йисан 21-май, № 21), «РикIелай тефидай концерт»» («Лезги газет», 2025-йисан 17-апрель, № 15) макъалайрихъ галаз таниш хьун меслят къалур­зава.

Чна кIелчийрин вилик лезгийрин арада машгьур ва рикӀ алайбурукай сад тир «Шагьзада» манидин гафарни нотаяр гъизва. Буюр, таниш хьухь!

Мурад  Саидов

Шагьзада

Вун акурла, къакъатна зи дин-иман,

Лагь, ашкъидин пар яни вун, Шагьзада?

Жегьил ашукь хьана ваз кIани мугьман,

Вилерин ахвар яни вун, Шагьзада?

Кузва зи рикI ви ашкъидин авазди,

Вад къан уьмуьр ракъун за вахъ галазди,

Дерт пара я, кьуна хурал ягъазди

Чуьнгуьр яни, тар яни вун, Шагьзада?

Ша зун вуна жуваз кIани са яр яхъ,

И зи метлеб фадвилелди кьилиз твах,

Билбилди хьиз макьамриз гьар пакамахъ,

Цуьквераллай гар яни вун, Шагьзада?

Къурбанд я зун а ви катран вилериз,

Хине чIугур гъилеризни цIвелериз,

Чи кIанивал ашкар тахьуй эллериз,

Бафтадик квай зар яни вун, Шагьзада?

И дуьньядал чун вад йикъан я мугьман,

Дертлудан дердиниз ая на дарман,

Гуьгьуьл ахъая на Ашукь Нуьсретан,

Жаваб це заз, яр яни вун, Шагьзада?

Гафар ва гьава ашукь Нуьсрет  ПIитIишхуьруьнвидинбур

Мани нотайралди кхьейди Мурад Саидов я.