Украинадин миллетбазрикай, цIийи фашистрикай Донбассдин чилер, хуьрер азад авунин, санлай уьлкведин хатасуз­вал таъминарунин макьсаддалди кьиле тухуз эгечIай дяведин махсус серен­жемда уьлкведин Яракьлу Къуватрин кьушунрин вилик эцигнавай тапшуругъар­ Кьиб­лепатан Дагъустандин районрин векилрини викIегьвилелди, игитвилелди кьилиз акъудзавайдакай, душманар, абурун­ сенгерар кукIварзавайдакай чна хабарар тIимил гузвач. Шадвалзавай легьзе­яр­ни ава, гьайиф хьи, – сефилардайбурни. Дяве къарсатмишвал, мусибат я. СВО-див эгечIайла, Ватан хуьн вичин буржи яз гьисабна, мобилизациядик кваз гуьгьуьллудаказ дяведиз фейибурун жерге­да Дагъустандин искусствойрин лайих­лу деятель, режиссёр, актёр, «Алпан-фильм» киностудия ва Гьажи Да­вудан мергьяматлувилин фонд арадал гъайи, ашукьрин хизандай тир Мегьамед­ра­гьимов Алихан Османбего­вични (Ашукь Алихан) ава. Вичин уьмуьрдин 50 йисан юбилей ада дяведин махсус серенжемда къейдда лагьана ни фикирнай…

Чуьнгуьр яракьдалди эвезна

РД-дин культурадин министерстводик акатзавай республикадин халкьдин яратмишунрин кIвале (РДНТ) зегьмет чIугвазвай, Дагъустанда хьиз, уьлкведин маса регионрин шегьеррани халкьдин милли меденият машгьуриз, вилик тухуз, адахъ галаз масабурни танишариз, фестивалра, концерт­ра Алихан Мегьамедрагьимова хурудал кьур чуьнгуьр яракьдалди эвезна. Дяведин махсус серенжемдив эгечIайла, адани гуьгьуьллудаказ ана иштиракунин къарар кьабулнавай. Дондал алай Ростовда учебкада хьайидалай кьулухъ амайбурухъ галаз амни Мариуполдиз рекье гьатун герек тир. Амма А. Мегьамедрагьимов  кьулухъди элкъуьрна. Туьнт рикIи жуванбурун жергеда хьуниз эвер гузвай. Сентябрдиз мобилизация хьайила, октябрдиз ам гуьгьуьллудаказ СВО-диз фена ва Запорожьедиз акъатна…

Алихан Мегьамедрагьимовак СВО-диз фейи гьа сифте декьикьайрани кичI акатнач, гьикI хьи, кIелдай йисарилай инихъ таниш Алихан рикIе кичI авачирди, руьгьдиз мягькемди, бязи вахтара туьнтдини я. Чна ДГУ-да тахминан са йисара кIелнай, за – Дагъус­тандин чIаларин филологиядин факультетда (ФДФ), Алихан стхади – культурадин факультетдин актервилин отделенида. И отделение а йисара ФДФ-дин патав гвайди, эхиримжи йисара вуздин ректорат авай дараматда кардик квайди рикIел хкиз кIанзава заз. «Студентрин гатфар», гьакI университетдин уьмуьрда кьиле физвай маса мярекатарни Алихан стха квачиз, адан иштираквал авачиз кьиле фидачир. На лугьуди, ам дидедиз чуьнгуьр гъиле аваз хьанвайди я. Адан туьнт, ялавлу манийрин, макьамрин ван хьайила, гьатта маса миллетрин векилрини адаз, кIвачел къарагъна, кап ядай. Ахпа ада тамамарзавай манийрин гафарин мана хабар кьадай. Анлай инихъ 30-далай виниз йисар алатнава… Уьмуьрни санал акъвазнавач. Эхиримжи 4 йисуз кьиле физвай бязи крари чав дуьньядиз маса вилерай килигиз тазва эхир. Ислягь цавал чIулав булутар къалин жезвайла, Америка кьиле аваз, коллективный Западди чи уьлкведиз басрух гунин гьалар, гзафбурувай хьиз, ашукь Алиханавай, вичи лугьузвайвал, Лезги Ивидивай секиндиз кьабулиз хьанач. Эгер рикIе са кIус хьайитIани кичI авайтIа, ислягь уьмуьр, ислягь кIвалах, къени кIвални хизан туна, ада гуьгьуьллудаказ дяведиз финин кьетIи къарар кьабулдайни? Ингье сифтегьан вахтар ада гьикI рикIел хкизватIа:

– Дугъриданни, заз кичI са вахтундани хьайиди туш. Амма дяведин шартIара гьар са легьзеда гьалар дегиш хьун мумкин я. Дяве я кьван. Ина акур ахваррихъни кьетIен метлеб авайди ахпа чир жеда. Аллагьди хуьзвайди гьиссда. Гзаф затIариз, крариз маса вилерай килигда. Сифте зун Запо­рожь­едиз акъатнай, зур йисуз ана амукьнай. Юлдашрихъ галаз блиндажар туькIуьрнай. ГъвечIибур, душмандиз алай чка чир тежедайвал. Командиррин тапшуругъар ян тагана кьилиз акъудун ва мукъаятвал квадар тавун кьилин фикир гана кIанзавай месэлайрикай я. Дронрин гьужумри бязи вахтара вил ахъайиз тадачир. Абур цава чIижер хьиз жедай. Сифтедай четин тир. Ахпа вердиш хьана — абурувни, шартIаривни, «къулайвилеривни». Гьа са вахтунда вердиш тежедай крарни авачиз туш…

За кьатIайвал, дяведикай адан иштиракчийриз яргъалди суьгьбетиз кIандач. Абуру «вири хъсан я» гафар мукьвал-мукьвал ишлемишда. Дяведа хъсан жеда жал!? Алихананни гьакI я. Адан куьруь суьгьбетдай малум хьайивал, радиоэлектроникадин женгинин (РЭБ) ротада аваз ада тамам са йисуз, ахпа алакъадин батальондик кваз, ЛНР-да, ДНР-да, Белгороддин областда, эхиримжи са йисни зура, мад ЛНР-диз хтана, 1-баталь­ондин 1-ротадик кваз къуллугъ кьилиз акъуд­зава. Женгера кьалурай кьегьалвилерай адаз 4-дережадин Георгиевский крест ганва.

Актёр, режиссёр, мукьвара – алим

Алихан Мегьамедрагьимов 1976-йисан 1-июлдиз Авадандал дидедиз хьана.

1993-йисуз ада ина юкьван мектеб акьал­тIарна. Адан бубадин мурад хцикай духтур хьун тир. Амма Алихан вичин къарардал кIевиз акъвазна. ДГУ-дин культурадин факультетдиз гьахьна. 1997-йисуз анаг «театрдин ва кинодин актёр» пешекарвал къачуналди акьалтIарна.

1997-1998-йисара А. Мегьамедрагьимо­ва армиядин жергейра къуллугъна. 2001- 2006-йисара Москвада Борис Щукинан театральный институтда, 2009-2011-йисара гьа ина режиссёррин пешекарвал хкаждай йисан курсара кIелна.

Зегьметдин рехъ ада хайи хуьруьн мектебда муаллимвиле кIвалахунилай башламишна. Гуьгъуьнлай ада Лезгийрин СтIал Сулейманан тIварунихъ галай госмуздрамтеатрда актёр, режиссёр-постановщик яз са йисуз кIвалахна.

Тамам са йисуз чи ватанэгьли Белоруссияда яшамиш хьана. 2013-2014-йисара ада ана вичин такьатрихъ «ГъвечIи Ватан» тIвар алаз фильм арадал гъана.

2015-йисуз Алихан Мегьамедрагьимов вичин хизанни галаз Махачкъаладиз куьч хьана. Кьве йисуз ННТ телеканалда режиссёр ва редактор яз кIвалахна. 2017-2022-йисара, винидихъ къейднавайвал, 5 йисуз РДНТ-да зегьмет чIугуна. Ашукьрин искусство машгьурун, вилик тухун, хуьн патал активный кIвалах тухвана. Ам уьлкведин гьар са пипIе гастролра хьана. Дагъустандин патай векилвал авуналди, Москва, Санкт-Петербург, Ярославль, Владикавказ, Нальчик, Элиста ва маса шегьерра федеральный дережада кьиле тухвай мярекатра, фестивалра иштиракна. Ам гьакIни са шумуд кинодин («Меч», «Яйца судьбы», «Глухарь») эпизодра къугъвана.

Гьа са вахтунда заз чи ватанэгьлиди мергьяматлувилин серенжемра (кьилди къа­чуртIа, республикадин аялрин кIвале, яшар тамам тахьанвай аялар патал яша­йиш­динни реабилитациядин центрада ва икI мад) активнидаказ иштиракзавайди къейд ийиз кIанзава. Уьмуьрда четин уламрал расалмиш хьайи, кIеве гьатай касдиз вичелай алакьдай куьмек гунни А. Мегьамедрагьимова вичин пак буржи яз гьисабзава.

Мадни Алихан Мегьамедрагьимов вичин вахтунив кьенятдаказ эгечIзавай кас я. СВО-да аваз, ада «Игитрин вахт» Президентдин академияда чирвилер къачун­ва. 2022-йисуз ам Расул Гьамзатован тIвару­нихъ галай ДГПУ-дин аспирантурадиз заочнидаказ гьахьнавайди рикIел хкиз кIанзава. И йикъара анаг акьалтIарнава, вилик илимдин диссертация хуьнин кIвалахар ква. Аллагьдик умуд кваз, чна и агалкьунрикайни муштулухар гуда.

Ашукьрин тухумдай…

Чпин ери-бине Ахцегь райондин Ми­чегьрин хуьряй тир, Авадандал кIвал-югъ кутуна яшамиш жезвай Мегьамедрагьимов­рин – ашукьрин хизан – хуьре, районда, гьакI республикадани чида. Алихан 10 аял авай хизанда чIехи хьана. Аялрикай ам кьвед лагьайди, рухвайрикай виридалайни чIехиди я. 3 хвани ирид руш дидедини бубади зегьметдал ва милли музыкадал рикI алаз чIехи авуна. Алихана рикIел хкизвайвал, лап аял чIавалай ада далдам язавай. 10 йиса аваз, ада сифте чуьнгуьр гъиле кьурла, ам рикIи чIугурди гьиссна. Ам гъавурда гьатна: далдамдилай адаз чуьнгуьр мукьва я.

Хизандин кьил Османбег – Дагъустандин культурадин лайихлу къуллугъчи, РД-дин Гьукуматдин «Дагъустандин руьгь» премиядин лауреат, хизандин ансамбль арадал гъайи кас. Адаз кфил, балабан, зуьрне, чуьнгуьр ягъиз аял чIавалай чизвай. Ада вичин аяларни гъвечIи чIавалай милли музыкадал ашукьарна. Лайихлувилер мадни ава: ада республикада авай сад тир Ашукьрин кIвал арадал гъана. Алай вахтунда ана зуьрнечийрин, далдамчийрин коллективрини агалкьунралди кIвалахзава.

Мадни рикIел хкиз кIанзавай кар ам я хьи, 1980-йисуз Москвада Олимпиада ачухуниз талукьарнавай шад мярекатдин конкурсда Османбег Мегьамедрагьимовани­ иш­­­тиракнай. Зуьрне язавай майдандал къвез, инсанри, тамашачийри адахъ еке аш­­­къидивди яб акалзавай, икьван ширин­ сес акъудзавайди вуч алат ятIа итиж ийиз­вай­. Ашукьди абуруз Дагъларин уьл­кведи­кай, адан миллетрин милли адетрикай, музалат­рикай суьгьбетарнай… Гуьгъуьн­лай адаз ихьтин мумкинвилер мад ва мад сеферра кьисмет хьана. Ам Юкьван Азиядин, Кавказдин ашукьрин хейлин фестивалринни конкурсрин лауреат я…

Мегьамедрагьимоврин хизандин ан­самбл­­­­­ди республикада, гьакI адалай къеце­ни­ кьиле тухузвай культурадин хилен мяре­катра, серенжемра агалкьунралди ишти­рак­зава. Кьилди къачуртIа, 2011-йисуз Ка­барди­но-Балкариядин меркез Нальчикда­ ЮФО-дин регионрин арада «Халкьдин яратмишу­нар хизанда» лишандик кваз тешкилай кон­курсда-фестивалда абурун хизан­ 2-чкадиз­ лайихлу хьана. 8-июлдиз, чи уьл­кведа къейд­завай Хизандин, муьгьуьббат­дин ва вафалувилин йикъан сергьятра аваз, Моск­вада тешкилай суварин мярекат­ра­ Мегьамедрагьимоврин хизандин ансамбл­дини иштиракна.

Мадни. Османбег Мегьамедрагьимова ашукь Сакитахъ галаз санал 18 чуьнгуьр гьазурна, Кьиблепатан Дагъустандин районрай тир и алатдал рикI алай ксариз пишкешна. Абурукай 3 чуьнгуьр Алихана, чIехи ядигарар яз, хуьзва. Абурукай садаз «Сакитан пишкеш» тIвар ганва.

КьетIендаказ мадни а кар къейд ийиз­ кIан­зава хьи, Авадандал ашукьрин кIвале­ кардик квай музейда къадим девирдин­ яша­йишда ишлемишай 300-далай виниз за­тIар хуьзва. Музей-кIвал датIана мугьманрив ацIанва. Мукьвал-мукьвал аниз Дербентдай, Кьасумхуьрелай, гьакI патарив гвай маса хуьрерай школайра кIелзавай аялар къвезва. Ашукь Османбег бубади абуруз мастер-классар къалурзава. Гьар са затIунин – къадим тIамайрин, куьгьне самовардин, виликдай медицинада ишлемишзавай алатрин… — тарихдикай суьгьбетзава. Аялриз «къадим тарих» гъиле кьадай ихтияр гузва.

Машгьур вири ашукьар чпин устадвал, ашукьвал гуьгъуьнин несилрив агакьариз алахъзава. Мегьамедрагьимоврин хизанни­ гьакI я. Гила ашукьвилин ирс 4-несилдив агакь­нава, Османбег бубадилай рухвайрив – Алиханав, Саруханав, МутIалибав. Абуру­ халкьдин манияр тамамарзава, чуьнгуьр­ ва музыкадин маса алатар язава. Хизандин ансамблдик кваз Алиханан хва Нариман Дагъустандин халкьарин садвилин йикъаз­ талукьарнавай гала-концертда сегьнедиз экъечIунини хизанда ашукьвилин ирс давам жезвайди тестикьарзава. Шадвалдай кар мадни ам я хьи, бажарагълу аялрин арада кьиле тухвай республикадин «Звездочка Кавказа» конкурсдин гала-концертда Нариманаз диплом гана. Ашукьвал руьгь паталди яз гьисабзава футболдал гзаф рикI алай жегьилди. Адаз вичин гележег спортдин и жуьредихъ галаз алакъалу ийидай мурад ава. ДГУ-дин тарихдин факультет (бакалавриат) акьалтIарнавай ада алай вахтунда экономикадин факультетдин магистратурада кIелзава.

Къуй балайрикай вири диде-бубайрин рикIер шад ва архайин хьурай! Уьмуьрдин лишанлу вакъиа тебрик авунин чими келимайрихъ галаз сад хьиз чаз Алихан Мегьамедрагьимовахъ мягькем сагъламвал, хизанда мадни хушбахтлувал хьана кIанзава. Дяве акьалтIна, виридахъ галаз амни къуй сагъ-саламатдиз вичин кIвализ хтурай! Алихан стхадин чуьнгуьрдин симерик къуй шад мярекатра мад ван ахкатрай!

Рагнеда  Рамалданова