КIвалакI
Хьана кьван, хьанач кьван къарини къужа,
Гъуьр куьтягь хьана, кар гьатнавай гужа.
Къужадин, гъуьруькай кIватIна кIус-тике,
КIвалакI фан дад акун гьатнавай рикIе.
Къужади къаридиз лугьуда: – Къари,
КIватIална шешелрай кIанерни пунар,
Ишинай тинидкай, алтадна гъери,
Фу чраз заз жуван къалура гьунар!
Къариди шткана кIус-тике гъуьруьн,
Элкъвей са кIватI хьтин ишинда тини.
Гьар са затI кутурла, нез жедай ширин,
КIвалера гьатда кьван темягь фидай ни.
Кьведазни шад хьана фу акур чрай,
Амма фаз герек тир ягъун са кIус ял.
Къужадиз фу нез кIан амачтIан кьарай,
Къариди эцигна дакIардал, къаял.
Дуьньядин гуьрчегвал акур кьве вилиз,
Кьуд патаз килигна чранвай КIватIаш.
Гьар жуьре хиялар атана кьилиз,
ДакIардай эвичIна, авахьда яваш.
ДакIардай эвичIна, катзавай КIватIаш,
Акурла Къужадив гумукьнач кьарай.
КIвалевай затIари акъудна саваш,
Къужадай, къазур хьиз, акъатна гьарай:
– Вун гьиниз я, КIватIаш? Чун кьвед тамир тек!
Къаридив ваз ягъиз тада за гъери!
– Катмир вун, чан КIватIаш, чи вилерин экв! –
Дад ийиз, минетиз эгечIна Къари.
КIватIаша и жуьре лагьана мани:
– ЯтIани чранвай кIвалакIдин тини,
КIвалевай кьуьзуьбур туштIани рази,
Гьелбетда, кьисметдал ашукь язва зи!
Келледа гар авай КIватIашаз ванер
Къвен тийиз эверай, япар я биши.
Къужади, мягьтел яз, чуькьвезвай къуьнер,
КIватIашаз авахьиз, физ жезвай хвеши.
КIватIаш чи авахьиз фидайла рекьяй,
Валарай-векьерай каш-кашав текъвез,
Гьар жуьре хиялар физвайтIан рикIяй,
КIан хьанач гьич адаз кьулухъди элкъвез.
Физвайла авахьна, КIватIашал гъвечIи
Гьалтда Къуьр: – За, КIватIаш, неда гила вун!
– Вавай зун нез жедач, кьей чапрас къучи,
Чидани вуж ятIа, вуч кас ятIа зун?!
КIватIаш я зун тинидин,
Къатух ягъиз ишинвай.
Дад гала захъ гъеридин,
Чим къачунвай пичинвай.
Катна чIехи бубадхъай,
Катна чIехи дидедхъай,
Кьаз тахьана, зун вахъай
ЦIайлапан хьиз, катда хьи! –
Лагьана, катда ам, атIуз рехъни хвал,
КIватIашахъ, авахьиз, кас агакьдани?
Язух Къуьр амукьда сив ахъаз рекьел,
Кьуд кIвачел калтугна кьаз алакьдани?
КIватIашал Жанавур гьалт хьана къаза:
– КIватIаш, вун тIунутI хьиз гила неда за!
Вавай зун нез жедач,
Кьей хва жанавур!
КIватIаш я зун тинидин,
Къатух ягъиз ишинвай.
Дад гала захъ гъеридин,
Чим къачунвай пичинвай.
Катна чIехи бубадхъай,
Катна чIехи дидедхъай,
Кьаз тахьана, зун вахъай
ЦIайлапан хьиз, катда хьи! –
Лагьана, катда ам, атIуз рехъни хвал,
Жанавур амукьда къах хьана рекьел.
Са кьадар фейила яргъал тир рекьиз,
Ял ягъиз акъвазна къалин тир тама.
КIватIашан гуж гана зайиф тир рикIиз,
Акьурди хьиз хьана еке къван кьама.
КIватIашал гьалтда кьван са гишин тир Сев:
– КIватIаш, вун тIунутI хьиз гила неда за!
Вуч лугьун, низ ийин КIватIаша арза?
– Вавай зун нез жедач, кьей вагьши тир Сев!
КIватIаш я зун тинидин,
Къатух ягъиз ишинвай.
Дад гала захъ гъеридин,
Чим къачунвай пичинвай.
Катна чIехи бубадхъай,
Катна чIехи дидедхъай,
Кьаз тахьана, зун вахъай
ЦIайлапан хьиз, катда хьи! –
Ийидай кар течиз, акъат тийиз гаф,
Амукьна Сев, сивяй авахьиз гъер-каф!
Тамарай – тамариз, тамарай – кIамуз
Авахьай КIватIашан алачир рикIел,
Вегьейди хьиз хьана залан гъуд кьамуз,
Акурла тум яргъи СикI алаз рекьел.
СикI хъуьрез эгечIна, акурла КIватIаш:
– Гила за неда вун тIунутI хьиз чими.
КIантIа ваз чуьнуьх хьухь и къалин валак!
– Ша, чан СикI, и кьадар жемир вун кими!
КIватIаш я зун тинидин,
Къатух ягъиз ишинвай.
Дад гала захъ гъеридин,
Чим къачунвай пичинвай.
Катна чIехи бубадхъай,
Катна чIехи дидедхъай,
Кьаз тахьана, зун вахъай
ЦIайлапан хьиз, катда хьи! –
– Манидиз гаф авач, метлебдиз дерин,
Амма зун япарал я залан гьайван.
Яб гуниз хасбур я сесиниз ширин,
Яргъалай заз акьван хъсан къвезвач ван!
КIватIашаз гьикI хьана, ашукь яз вичел,
Лугьуда ван алаз вичин шад мани,
Акьахда амалдар тир СикIрен тIишел.
Акьулсуз КIватIаш я, амалсуз, къени.
– Гила на атана акьахна мецел,
Манияр лагь, КIватIаш, чIугу ваз кефер!
Манияр лугьуз, ви ван акъуд къецел,
Я жеди им къе ви эхирдин сефер!
Шад хьана КIватIашаз, ачухна хьиз чин,
Кьуд пата гьатдайвал шад манидин ван,
ЭгечIна ам лугьуз рикI алаз вичин,
Алцурриз СикI лугьур амалдар гьайван:
– КIватIаш я зун тинидин,
Къатух ягъиз ишинвай.
Дад гала захъ гъеридин,
Чим къачунвай пичинвай.
Катна чIехи бубадихъай,
Катна чIехи дидедхъай,
Кьаз тахьана, зун вахъай
ЦIайлапан хьиз, катда хьи! –
Гафарни сад хьтин хьайила куьтягь,
Гъеридин ни галаз чранвай КIватIаш,
СикIре ам туькьуьнна, ачух яз иштагь,
Тух хьана дакIурвал, яваш хьана каш!
* * *
Яшлубур гадарна, катайла КIватIаш,
Чир хьанач къведайди чIехи тир бала.
СикIрез вун гьикI кьисмет хьанатIа тамаш,
Бубадин, дидедин тахьайла чIала!
Урус халкьдин мах лезги чIалаз Дагъустандин халкьдин шаир Сажидин Саидгьасанова элкъуьрна.