Вили нуькI

(4-классда кIелзавай Мадинадин суьгьбет)

Чун дагъдай куьч хьана аранда яшамиш жезвай хуьр ахьтин чкадал ала хьи, инлай вили гьуьлелай башламишна кIукI гьамиша живеди кьунвай кьакьан дагъларив кьван вири чкаяр аквазва. Хуьруьн виликайни Гуьлгери вацI физва. Хуьре гатфарин ва гатун вахтунда тIебиат иллаки гуьрчегди жеда. Чаз дагъдин хуьре гьич садрани такур хьтин къушарни ава ина. Абуру чи багъда авай тарара, къавун чIерейрал ацукьна яргъалди манияр яда. Амма зулуз абурун чIехи пай ахквадач. И карди зун гзаф пашманардай. За зи чIехи вахавай а къушар вучиз ахквазмачтIа хабар кьурла, ада гузвай дуьз жавабдин гъавурда зун бегьем акьадачир.

А чIавуз за 2-классда кIелзавай. «ТIе­биат чирунин» тарсара заз къушарикай хейлин чирвилерни хьана: гатфариз ва гатуз чи чкайра гьар жуьредин къушар вучиз бул жезватIа, гьаваяр мекьи хьайила, абурун чIехи пай вучиз чими уьлквейриз куьч жезватIа, кьуьд акъудиз амукьай къушариз гьикI куьмек авун лазим ятIа ва мсб.

Са сеферда зун ихьтин вакъиадин шагьид хьана. Гьар гатфар хьайила чи къавун чIередал кьве нуькI жедай: абур яргъи тумар галай, лацу кьилел кьенерар акьалжнавай хьтин чIулав цIарар алай, экуь-вили рангунин нуькIер тир (абуруз чи хуьруьнбуру «муькъуьн нуькIер» лугьуда). Гьар са шумуд кам къачурла абуру акъвазиз, инихъ-анихъ килигиз, чпин яргъи тум, пуржин квайди хьиз, агъуз-винизда. Абур заз гьар юкъуз аквадай ва абурун амалри зун тажубардай. Са вацралай шарагар ахъаяй­ла абур гзаф жедай, амма гьар зул алукьайла, гьич садни вилериз ахквадачир.

ХъуьтIуьз верчериз твар вегьедайла заз гьа ихьтин са вили нуькI верчерин арадиз гьахьиз акуна. Абуру ам чпин арадай акъуддай, амма ада мад элкъвез хквез, вичиз твар недай. Ада къуьлуьк жедай куьлуь финер рикI алаз недай.

ЧIехи ваха гъавурда турвал, ам са себеб аваз куьч жез тахьана амукьнавайди тир. И язух нуькIрен кьадар-кьисмет чир хьайила­, чун адан къайгъуда гьатна. Чна адал «Етим» лагьана тIварни эцигна. Ваха адавай хъуьтIуьз чи чкайра дурум гуз жедач лагьайла, зун гзаф хажалатдик акатнавай.

Бахтунай хьиз кьуьд мекьиди хьанач. Лап хъуьтIуьн юкьвалай алатайлани, нуькI верчерин арада твар нез аквадай.

ХъуьтIуьн эхирдай хьиз садлагьана къалин жив къвана. Гьаваярни мекьи хьана. Вили нуькI гьа и йикъара чаз ахкунач. Адан суракьдани гьатна, амма жагъанач.

Зун лап перишан тир. Зи гьалдикай дахдиз хабар хьана. Вили нуькIрен муг шиферар сад-садав игиснавай пипIен кIаник квай тахтайрин арада авайди дахдиз чизвай кьван. Ада зун чардахдик тухвана ва куьгьне мука авай нуькI къалурна. Ам гьалдай фена мукал алкIанвай. Дахди мугни кваз ам мукъаятдиз кьуна­ чардахдин къенепатай къавал акъуднавай яру кирпичрин гурмагъдин патав эцигна. Инал лап хъсан чими тир. Чими хьайи нуькI са арадилай вич-вичел хтана. Мад чна адак кянач, патав са капашдавай тварни вегьена, чун хтана.

Са кьуд-вад йикъалай мекьивилер алатна. Ракъини вижеваз чими ийизвай­. КIва­лерин къаваралай, куьчейра, чуьллера авай жив цIраз ятарин хуьлер авахьзавай. Гьа и чIавуз вили нуькIни чардахдин кьиле авай элкъвей тIеквендай къецел экъечIна. Ам акурла заз гзаф шад хьана.

Гатфар мукьвал хьанвай. Мад ме­кьи­ви­лер техжедайдахъ ва вили нуькIни (чи Етим) гатфарал акьалтнавайдахъ чун инанмиш тир.

Арадай са акьван вахт фенач. ЧIулав нуькIерин лужарин гуьгъуьнал алаз хуьре вили нуькIерни малум хьана.

Чи къавун чIередал абур гила пуд нуькI алай: сад чи Етим, муькуьбурни –шазан дидени буба.