Махачкъалада Советский ва Дзержинский куьчей­рин пипIел 1973-1978-йисара халкьдин машгьур музыкант Уруж Абубакаров яшамиш хьайи кIвалин цлал адан тIвар кхьенвай мармардин кьул ала. И кIва­лахдик кьил кутуна, тамамарайбурук композитор Мегьамед Гьуьсейновни квай. 1955-йисуз 14 йиса авай ам, Рутул­ райондин Хъуьлуьдрин хуьряй атана, Махачкъалада­ музучилищедик экечIнай. Гьа девирда Уруж Абуба­каров сифте яз акур композиторди рикIел хкидай:­ «Адан устадвили вири гьейранардай. Ада неин­ки­ халкьдин музалатар, гьакI симфонийрин оркестр­да­ни, нотаяр тийижиз, ванцелди кьатIуз, зуьрне, бала­бан (туьтег) ядай. Симфонийрин оркестрда ам, Готфрид Гьасанован эсерар тамамардайла, солист жедай. Готфрид Алиевича вичини адаз ашкъидалди яб гудай. Ада халкьдин кьуьлерин яргъал чIугур ва зарб макьамар тамамардай саягъ! Гьайиф хьи, лентиниз къачунвай адан макьамар тIимил ама. Чи радиокомитетда музыка кхьиз анжах 1955-йисуз эгечIнай. Акьван чIавалди музыкантар эфирдиз «чан алай» ванцелди­ экъечIзавай. Гилани, алай девирдин алатар, абур ядай устIарар-виртуозар гзаф хьанватIани, Уруж Абубакарован макьамри рикIиз гудай шадвал масад я».

Вичив агакьдай масад тахьай устIар – гьакъикъат­дани икI тирди Уруж Абубакаров чидай вирида тес­тикьардай. Дагъустанви устаддиз Советрин Союзда музыкантрин арада авай еке гьуьрметдикай «Лезгинкадин» руководитель Иосиф Матаева садра лагьай ва сиверай-сивериз фейи гафари шагьидвалзава. Москвада са конкурсдин акъажунрин концертда Эрменистандин халкьдин алатрин оркестрдин руководителди вичин коллективдин нумра, Уруж Абубакарован нумрадилай гуьгъуьниз сегьнедиз экъечIун къимиш татана, программадикай хкуднай.

Дагъустандин халкьдин артист, кемендин устIар Мутай Хадулаева рикIел хкидай: «Са девирда­ заз Уруж Абубакаровахъ галаз санал оркестрда кIва­лахдай бахт хьана. Ам хьтин зуьрнечи я хьайиди туш, я хъженни ийидач! Ада гьикI макьам ядай! Халикьди пай ганвай касдиз. Уружаз музыкадин грамота авачир, ятIани кIелнавай пешекар музыкантар адав агакьдачир. Ада сегьнедал кьуьлердайбуруз макьам ядайла, тамашачияр кьуьлуьниз ваъ, адаз вичиз килигдай, адалай вилер алудиз жедачир».

Мутай Хадулаева ихьтин агьвалат рикIел хкизва. 1968-йисуз Азербайжанда Дагъустандин искусстводин йикъара Закаталы шегьерда кьве республикадин­ музыкантарни са мугьманханада акъвазнавай. Са ра­кIа­рихъай къвезвай макьамар рикIи чIугур ам, рак гатана, къенез гьахьна. Ана авайбур Азербайжандин­ госфилармониядин музыкантар хьана. Таниш хьайи­далай гуьгъуьниз азербайжанвийри адавай кемендал са макьам тамамарун тIалабна. Яб гана, устIардин алакьунрилай разивал къалурна.

Суьгьбетдик кьил кутур яшлу музыкантди мадни жузуна: «Ана Уруж гьикI я?» – «Кефсуз я», – жаваб гана Хадулаева. «Гьайиф! – кефияр серин хьайи азербайжанвиди тIалабна: – Уружаз­ чими саламар твах, мадни лагь: вири Баку адан зуьрнедин баядриз эхир авачир кьван яб гуз гьазур я. Чи тIварцIелди къужахламиша ам».

Советрин девирдин партиядинни государстводин деятель Абдул-Гъафар Агьмедова вичин мукьвабурукай жезвай Уруж Абубакаровакай садра журналист Казим Казимоваз кьил-кьилел алай суьгьбет авунай. Ингье, а суьгьбетдай чаз вуч чир жезватIа.

Уруж 1911-йисан 24-апрелдиз Ахцегьа дуьньядиз атана. Ам хуьруьн Къузай-пата яшамиш жезвай­, Исмиханрин тухумдай тир. Абурни хуьре-кIвале хи­пе­хъа­нар, зегьмет чIугвадай, жемятдин хийир-шийир­дик квай жумарт инсанар яз чидай. Уружаз, чубан Абубакаран хциз, музыкадин алатрикай сифте яз чир хьайиди кфил (ахцегьри лугьудайвал – кушул) хьана.

Кфилдин ван халкьдин арада женнетдай атайди яз гьисабдай. Уруж Абубакарова, вичел чан аламаз, Абдул-Гъафар Агьмедоваз суьгьбет авурвал, суьруьдихъ галаз кфилдай авазар ягъайла, гунагьсуз гьайванар гуя суьгьуьрда гьатдай. Лап фад кфил, балабан, зуьрне устадвилелди ягъиз чир хьайи, вири гьейранардай кьуьлни ийидай, вичихъ инсанрин рикIи чIугвадай къаш-къамат авай жегьил Уружа иштирак тавуна гьич са мехъер-межлис, суварни тадачир. Чеперин яйлахда Цуькверин сувар тухудайла, Уружакай шагь хкядай, Цуькверин ханумни адал зарафатсуз ашукь жедай.

ЦIувад йиса авай Уруж Бакудиз акъатна, Сураха­ны поселокда мукьва-кьили Исакь Агьмедован патав акъвазна. Исакьа а чIавуз поселокдин нафтIадин устIаррин профкомвиле кIвалахзавай. Ада гада вичин конторада кIвалахал кьабулна (ам «мальчик при конторе» тир). Са гьикьван ятIани вахтарилай Уружакай Сураханада арадал атанвай «Ахцегьрин обществодин» активный членрикай сад хьана. И обществода гьар жуьре кружокар, лезгийрин театрдин десте кардик квай. Ина Уружаз вичиз гьеле Ахцегьа амаз чизвай зуьрнечи стхаяр Ибрембег ва Фетали Башировар, Рагьимат Гьажиева жагъана. Гьяд йикъара Сураханада лезгийрин культурадин макандай экъечIай гьевес­каррин десте, Сабунчи вокзалдилай эгечIна, Ибрембеганни Феталидин, Уружан зуьрнейрин, Рагьиматан манийрин ванер кьилеллаз шегьердин куьчейра къекъведай, бакувийри абуруз капар ядай, сагълугъдин келимаяр лугьудай. Хуьруьз Уруж музыка галачиз вичихъ уьмуьр тежедайди дериндай кьатIана хтана.

1930-йисуз, 19 йиса аваз, ам Дагъустандин радиокомитетдин оркестрдиз кIвалахал кьабулна. Моск­вада вирисоюздин халкьдин музыкадин алатар ядайбурун конкурсда гъалиб хьайи адаз Дагъустандин манийринни кьуьлерин ансамблдин эвелимжи директор Татам Мурадова ансамблдин оркестрдин руководитель хьун теклифна. И кIвалах ада машгьур «Лезгинка» кардик акатай сифте йикъарилай гьанани давамарна. Яргъал йисара «Лезгинкадик» кваз, Уруж Абубакарован зуьрнеди неинки Москвада ва совет­рин маса шегьерра, гьакIни Парижда ва Европадин маса уьквейрин меркезрани ван авуна.

Фикир желбдай ихьтин са делилни гъин. 1939-йисуз Москвада, вирисоюздин музыкадин милли алатар ядайбурун конкурсда, кьиле композитор Гьажибег Гьажибегов акъвазнавай жюриди Уруж Абубакароваз (кларнет, зуьрне, кфил), стхаяр Ибрембег ва Фетали Башировриз (зуьрне, тафт) рейсадвилелди сифте чкаяр ва лауреатвилин тIварар гана. Абуру тамамарай авазар вирисоюздин «Мелодия» фирмади грампластинкайрал кхьена.

Ватандин ЧIехи дяведин йисара Уруж Абубакаров «зегьметдин фронтдиз», душман акъвазардай сенгерар туькIуьрдай кIвалахрални акъатна. Ада фронтдиз мукьва районриз ва госпиталриз физвай артистрин дестейрин концертрин программайра иштиракна. 1944-йисан 4-мартдиз акъатай указдалди адаз «Да­гъустандин лайихлу артист» тIвар гана. Са йис арадай фейила, адав «За оборону Кавказа» медални агакьна. Культурадин рекье яргъал йисарин зегьметдай Уруж Абубакаров «Знак Почета» ордендизни лайихлу хьана. 1955-йисуз адаз республикадин халкьдин артист, 1960-йисуз, дагъустанвийрикай и рекьяй эвелимжиди яз, РСФСР-дин лайихлу артист тIварар гана.

Мутай Хадулаеван суьгьбетдал хквен. Садра Да­гъустандин халкьдин артист, къумуздин устIар Рамазан Мегьамедова адаз лагьана: «Уруж лап рикIивай кефсуз я, са кьил чIугван адал». Фена абур, зайиф­ хьанвай дуст акур, рикIел хкунри рикI хъуьтуьларай­ абурун вилерал накъвар акьалтна. Рамазана тIалаб­на: «Де ягъа са макьам туьтегдал». Уружа вичин­ уьмуьр­дин юлдашдиз эверна: «Хумар, а зи чемодан­ инал гъваш кван». Дишегьлиди гъайи гъвечIи хьтин чемодан музыкадин гьар жуьре алатрай ацIан­вай. Уружа абурукай туьтег хкяна. Ингье кIвале къадим лезги макьамдин ван гьатна. Дустари, накъвар михь тийиз, адаз яб гана. И гуьруьшдилай кьулухъ Рама­зан­ Мегьамедов анжах йикъара яшамиш хъхьана. Са шумуд вацралай, 1982-йисан 16-февралдиз, Уруж Абубакаров и дуьньядай хъфена. Рагьмет хьурай вичиз.

А. Омаров