Уьлкведа эхиримжи йисара тухузвай жегьилрин сиясатдиз талукь кIвалахди, серенжемри хъсан нетижаяр арадал гъизва. Жаванриз, жегьилриз чпин алакьунар артмишдай, бажарагъдикай бегьерлувилелди менфят къачудай, общество патал хийирлу проектар кардик кутадай хейлин мумкинвилер, шартIар яратмишзава. Гьам руьгьдик гьевес кутунин, гьам пулуналди куьмек гунин рекьяйни.

Гьукуматди теклифзавай мум­кинвилерикай Дагъустандин жегьилрини менфят къачузва­. Идакай и йикъара «Дагъустан» РИА-да кьиле фейи пресс-кон­ференциядал РД-дин жегьилрин крарин рекьяй министрдин везифаяр  вахтуналди тамамарзавай Камил Саидова лагьана.

Сифте нубатда ам грантриз талукь месэладал акъвазна. Ада къейд авурвал, гъилевай йисуз Россиядин жегьилрин крарин рекьяй агентстводи жуьреба-жуьре регионра Вирироссиядин жегьилрин 28 форум кьиле тухудайвал я. Абурукай 8 форум округра тешкилда. Гьар йисуз и жуьредин мярекатра Дагъустандай 1300-далай­ виниз жегьилри иштиракзава. Шаз уьлкведин жуьреба-жуьре регионра тешкилай савадлувилин ва яшайишдин форумра иштиракай Дагъларин уьлкведин жегьилри 70 млн манатдин къимет авай грантар къачуна. Им, гьелбетда, хсуси кар ачухзавай, бизнес вилик тухуз кIанзавай, яратмишунрал машгъул жегьилриз гьукуматдин патай еке куьмек я.

К. Саидова къейд авурвал, форумра иштиракиз ва грантрин сагьибар жез кIанзавай жегьилар гзаф я, гьикI хьи, абуруз цIийи рекьер ачух, алава чирвилер артух, цIийи танишар, дустар жезва. Гьа са вахтунда чпин мурадар, къастар кьилиз акъуддай, гъиле кьаз кIанзавай крар вилик тухудай мумкинвилерни. Гьайиф хьи, жуьреба-жуьре себебралди гьар сад форумрин майданрал акъат­завач. Гьукуматди гузвай мумкин­вилерикай жезмай кьван гзаф менфят къачуна кIанда. ГьикI ла­гьайтIа, Россия вири дуьньядин уьлквейрикай жегьилриз социаль­ный жигьетдай куьмек гузвай ва абурун хсуси счетриз герек кьадар пулар язавай са уьл­кве я. Жегьилриз чпин кар ачухдай, бизнесдал машгъул жедай, бажарагъдин гуьгъуьниз фидай шартIар тешкилзава. Камил Саидова рикIел хкайвал, гьукуматди чара ийизвай пулар дуьм-дуьз рекьериз харжни авун герек я. Гьайиф­ хьи, гьамиша икI жезвач. Жавабдарсуз ксари гъиле гьатай пул хсуси игьтияжриз харжзава, гъиле кьуна кIанзавай кар рикIелай ракъурзава. Ихьтин нукьсанриз рехъ тагайтIа, хъсан я.

Алай йисуз Россиядин жегьилрин крарин рекьяй агентстводи микрогрантар къачун патални арзаяр кьабулзава. И карда са артух четинвилер амач. Гьевес ва алакьунар авай гьар садавай 16-июндалди арза кхьиз жеда. Грантрин кьадарарни 5 агъзурдалай 300 агъзурдал кьван агакьзава. Дагъус­тандин жегьилрин крарин рекьяй министерстводин пешекарри форумра иштиракиз, грантар къачудай проектар туькIуьриз, арзаяр дуьздаказ ацIуриз куьмек гуда.

Министрди са цIийивиликай мад лагьана:

– Гьар йисуз чи республикадай 800 касдив агакьна жегьилрин форумра иштиракзава. Гьевес авайбур мадни ава. Амма вири форумрин майданрал акъатзавач. Идан себебни рекьерин харжар ийидай мумкинвал тахьун тир. Гила и важиблу месэла чи республикадин гьукуматди вичин хивез къачузва, яни форумда иштиракун патал хкянавай гьар садавай, рекьин харж ава, авач талгьана, жегьилрин мярекатдиз физ жеда. Жегьилрин форумда иштиракдай ашкъи хьун хъсан я. Амма аниз акъатун патал социальный метлеб авай ва уьмуьрдиз кечирмишиз жедай проектарни туькIуьрун важиблу я. «Таврида», «Каспий», «Территория смыслов» хьтин форумриз хкязавай проектриз кьетIен фикир гузва. Имтигьанрай акъатай жегьилрикай чпиз талукь хилера (волонтервал, яратмишун, ватанпересвилин тербия…) кIвенкIвечияр  жезва. И мукьвара чун «Росмолодежь. Гранты!» объединенидин­ экспертрихъ галаз гуьруьш­миш хьана. Абуру къейд авурвал, проектрин темаяр хкягъунал сергьятар эцигнавач. Кьилин истемишун хкянавай темадин гъавурда ва проект уьмуьрдиз кечирмишиз жедайди хьун я. Гьавиляй форумра, волонтеррин гьерекатда, серенжемра активнидаказ ишти­рак­на кIанда. Абур жув ахтарми­шун, гъиле кьазвай кар вилик тухун, жу­ван рекьяй уьлкведин хъсан пе­шекаррихъ галаз ала­къа­яр теш­килун патал лап хъсан мярекатар, майданар я.

Винидихъ чна къейд авунвай 28 форумдин арада савадлувилин «Каспийни» ава. Ам 5-сентябрдилай 10-сентябрдалди къадим Дербент шегьерда кьиле фида. Виликанбур Махачкъалада, Каспийскда, Избербашда тешкилнай. Чкаяр дегишарунихъ вичин метлеб ава. Кьилинди форумрин география ва анра иштиракзавай жегьилрин кьадар артухарун я. Кеферпатан Кавказдин федеральный округдин мярекат ятIани, ана иштиракдай ашкъи уьлкведин 50 региондин жегьилри къалурнава. Форумдиз гиламаз 3000 касдилай арзаяр атанва. Абурукай анжах 500 касдин проектар хкяда. Мярекатдин кьилин тема акьалтзавай несилдиз ватанпересвилин тербия гуниз бахшзава. Гьа са вахтунда волонтерстводиз, яратмишунриз, тарихдин вакъиаяр рикIел хуьниз талукь темаярни жеда.

Форумдин иштиракчийри Россиядин лап хъсан экспертривай чирвилер къачунихъ галаз сад хьиз, грантрин конкурсдин сер­гьят­­ра аваз, чпин яшайишдиз та­лукь проектарни майдандиз акъуд­да ва абур хуьда. Савадлуви­лин форумдал гьялзавай месэлаяр «Жегьилар ва аялар» милли проектдин макьсадрихъ галаз алакъа­лу ийизва. Абурукни милли ивирар хуьн, миллетрин арада меслятвал, садвал мягькемарун ва жегьилрин арада карчивал вилик тухун акатзава.

Камил Саидова Россиядин жегьилрин югъни мукьвал алайдакай малумарна. Ам «Мурад. Дамах. Садвал» лишандик кваз уьлкведин вири регионра къейдда. Дагъларин уьлкведа вири муниципалитетра, меркезда лагьайтIа, суварин майданар СтIал Сулейманан паркуна ачухда.

Суварин иштиракчияр ва мугьманар патал жуьреба-жуьре хилериз, темайриз (образование, илим, искусство, яратмишунар, технологияр, карчивал) талукьарнавай майданри кIвалахда. Гъилевай йис Россиядин халкьарин садвилинди я. Гьавиляй гьар са майдандал уьлкведин халкьарин, культурайрин, адетрин, ивиррин садвал къалурзавай серенжемар гзаф жеда.

Жегьилрин йикъан сергьятра аваз, СтIал Сулейманан паркуна жаванар ва жегьилар СВО-дин иштиракчийрихъ, тIвар-ван авай алимрихъ, духтуррихъ, муаллимрихъ, спортсменрихъ галаз таниш жеда. Суварик атанвайбуруз тарихдин викторинайра, выставкайра, милли культурадин фестивалра, сеняткарвилин кIвалахра, спортдин серенжемра иштиракдай мумкинвал яратмишда. Агьалийриз республикадин искусстводин устадри хъсан концертни гьазурзава.

Жегьилрин юкъуз къени, хъсан крар ийидай мумкинвални ава. Хуш, такьат авайбурувай дяведин махсус серенжемдин иштиракчийриз ва абурун хизанриз гуманитарный куьмек рекье тваз, донорвал ийиз, грантрин конкурc­диз арза вугуз, жегьилрин гьерекат­рик экечIиз ва «Жегьилар ва аялар» милли проектдин сергьятра аваз гьукуматди гузвай куьмекдикай чириз жеда. Шаз Жегьилрин йикъан­ суварик 100 агъзурдав­ агакьна агьалийри иштиракна. Табасаран­ районда «Жегьилрин центр» ачухна. ЦIини республикадин кьве рай­онда «Жегьилрин центраяр» ачухда.

Жегьилвал руьгьдин, беден­дин кьетIен гьал я. Жегьилдин­ рикI мурадрив, къастарив, гьар са кар алакьдайвилин викIегьвилив  ацIанва. Жегьилри и чIавуз чпин уьмуьрдин бинеярни кутазва­. Гьар са терефдихъай герек меслят, куьмек агакьайла, абурун­ гьере­катар мадни йигинбур жезва. Абуру гьевесдивди вири че­тин­вилерни алудзава. Ихьтин жегьилар гьам улкведа, гьам чи республикада гзаф ава. Абуру умуми агалкьунрик кутазвай пай екеди я. Анжах са воллонтерри­кай рахайтIа, цIи 3500 касди тIебиатди зиянар гайи Махачкъала шегьердин, Мамедкъала поселокдин, Хасавюрт ва маса районрин хуьрерин агьалийриз еке куьмекар гана. Абуру зегьметдин ветеранар, СВО-дин набутар, абурун хизанар чпин къаюмвилик кутунва. СВО-дин иштиракчийриз вахт-вахтунда гуманитарный куьмек рекье твазва.

Дагъустандин жегьилри чеб гьар са карда лайихлувилелди­ къа­лурзава. Гьукумат абуруз мадни чпин алакьунар, бажарагъ арт­мишдай, хъсандиз кIелдай, чпиз хуш чкайра бегьерлувилелди­ кIва­­­­лахдай, спортдал машгъул же­­дай­, азад вахт хийирлудаказ­ акъуд­­дай шартIар тешкилиз алахъ­­­зава.

Абад  Азадов