Чи ватанэгьлияр – гьар сана

«Духтурдихъ катран вилер, рушан гъилер, гъуьлягъдин камал, асландин рикI хьун герек я».

Авиценна (Ибн Сина)

Мукьвара зи телефондиз са лезги дишегьлиди (ада вичин тIвар Чирахалум Мукаилова я лагьана­ та­нишвал гана) зенг авунвай. «Заз са тIалабун ава. Интернетрин майданра блогерринни манидаррин тарифар пара ийизва, амма инсанрин­ уьмуьрар къутармишзавай­, йиф-югъ лугьун тавуна, чпин вези­фаяр гьакъисагъвилелди кьилиз­ акъудзавай пешекаррикай гегьенш къатариз хабар жезвач. Заз куьне еке алакьунар авай, тариф авуниз­ ла­­йихлу­ са лезги духтурдикай, про­фессор­дикай «Лезги газетдиз» ма­къала­ акъудна кIанзава», – лагьана ада. Гуьгъуьнлай ам редакциядиз мугьман хьана, духтурдин телефондин нумра ва адакай бязи малуматар гана.

Адан  ихтилат Москвада кIва­­­лах­завай медицинадин илимрин­ док­тор, профессор, Моск­вадин здра­­­­воохраненидин депар­та­мент­дин­­­ Н.В. Склифосовскийдин тIвар­­­­­цIихъ­ галай тади куьмекдин­ илим­дин­ни ахтармишунрин­ институтдин­ органрин транс­план­та­­­­ция­дин­ ­­­ цент­ра­­дин регьбер, ле­кьинин­ транс­­п­лан­тациядин отде­­ле­нидин­ дух­тур-хи­рург, чи ватанэгьли ­­Мурад ­Сафтарович Нав­рузбе­­го­­ва­кай­ тир. Сифте за адакай­ духтурриз та­лукь интернетдин махсус сайтра кхьенвай алхишдин­ келимайрикай бязибур кIелна, гуь­гъуьн­­лай телефондай чун таниш хьана.  

Мурад Сафтарович 1973-йисуз­ Азербайжандин Хачмаз шегьерда дидедиз хьана. Ада 1998-йисуз РФ-дин здравоохраненидин ва яшайишдин рекьяй виликди финин министерстводин госидара тир Дагъустандин медицинадин гос­академия «Сагъарунин кар» хиляй акьалтIарна. Кьве йисалай ада уьлкведин меркезда, винидихъ тIвар кьунвай Склифосовскийдин тIварцIихъ галай институтда, ординатура куьтягьна.

Пешекарвилин дережа хкажу­низ ада гьа сифте чIавалай фикир­ гуз хьана. Мурад Сафтарович исятда Москвада сейли духтуррин жергеда авайбурукай я лагьайтIа жеда. Адахъ «Москвадин духтур»­ дережа аваз хьунини и кардин пата­хъай шагьидвалзава. Малум хьайивал, ихьтин сейливилин лишан ала­кьунринни тежрибадин ви­ни де­режа къалурзавай, меркездин алай аямдин къайдайрив кьурвал кIвалахзавай пешекарриз­ Москва­­дин здравоохраненидин де­пар­та­мент­ди 2017-йисалай гузва.

2020-йисуз ада Россиядин пешекарвилин образованидин меди­цинадин академияда чирвилер артухарна, пешекарвилин дережа хкажна.

Лекь трансплантация авунин­ центрада ада ам арадал атай сифте йикъарилай зегьмет чIугу­на­, лекьинин азарар авайбур са­гъарунин­, сагъарайдалай кьулухъ­ абурун сагъ­ламвилел гуьзчивал тухунин крара иштиракна. Хирур­гиядин рекьяй чи ватанэгьли къвез-къвез маш­гьур духтуррин жергейриз акъатна.

Медицинадин илимдивай, аямдин истемишунривай ам садрани яргъа жезвач. Склифосовскийдин тIварцIихъ галай центрада кIва­ла­хай тежрибадикай менфят къачуналди, 2009-йисуз Мурад Нав­руз­бегова «хирургия» пешедай «Оценка функциональных резервов печени и методы прогнозирования печеночной недостаточности при операциях на печени» темадай медицинадин илимрин кандидатвилин диссертация хвена. Лекьер дегишарунин техника хъсандиз чируналди, ада цIийи технологияр ва къайдаяр кардик кутуна. Гуьгъуьнин йисуз М. Наврузбеговаз хирургиядин рекьяй пешекарвилин кьилин дережа гана.

2013-йисуз ада Россияда сифтебурукай сад яз лекьинин сприт-резекция агалкьунралди кьилиз акъудна. Уьлкведа сифте яз ада чIехи яшда авай кьве азарлудак кухтун патал лекь кьве чкадал паюнин къайда кардик кутуна. Гьа ихьтин агалкьунар ада илимдинни ахтармишунрин институтда мадни кьилиз акъудна: руфунин къенепатан органрин буьвелар авайла гегьенш операцияр, уьлкведа сифтебурукай яз, органар хуьнин ва реконструктивный операцияр…

Москвадин лекьинин трансплантациядин центрадин регьбер­вилин везифаяр Мурад Сафтаро­вича 2012-йисалай тамамарна­, 2016-йисуз и къуллугъдал­ ам алимрин советди тестикьарна. Отделенидин илимдинни тежриба­дин­­ кIвалах адан гуьзчивилик­ ква. Илимдин ахтармишунар метлеб авайбур тирвиляй алимди мукьвал-мукьвал пешедин рекьяй илимдин ва тежрибадин кон­­­­­ференцийра иштиракзава. 2013-2015-йисара ада лекьинин операцийрай галаз-галаз Европа­дин майданра мастер-классар къа­лурна. Алай вахтунда духтурди­ лекьинин операцияр 1000-далай гзаф кьилиз акъуднава.

Пешедал, кIвалахдал рикI хьуни, тежрибадинни теориядин­ рекьяй авай мумкинвилери М. Нав­руз­­беговаз хкянавай хиляй­ илимдин мад са кукIуш муь­тIуьгъарун регьятарна: 2018-йисуз ада трансплантологиядин ва тIебиисуз органрин пешедай «Трансплантация печени: оперативная техника, диаг­ностика и лечение послеоперационных ос­ложнений» темадай медицинадин илимрин докторвилин диссертация агалкьунралди хвена.

Дамахдивди къейд ийиз жедай делил ам я хьи, чи ватанэгьли Москвада игьтияж авай, нуфузлувал хьанвай пешекаррин жергеда гьатнавайвиляй адаз кIвалахдин ре­кьяй гзаф теклифар къвезва. 2019-йисуз ам А.И. Евдокимован­ тIварцIихъ галай МГМСУ-дин транс­­плантологиядинни тIебиисуз органрин кафедрада профессорвиле кьабулна.

Винидихъ къейд авурвал, ватанэгьлидикай интернетдин духтурриз талукь сайтра хейлин ксари алхишдин гафар кхьенва. Ингье абуру вуч лугьузватIа:

«Мурад Сафтарович кьиле авай трансплантациядин отделенидин вири къуллугъчийриз за регьят тушир зегьметдай, къайгъударвиляй, пешекарвилин вижевай ерийрай рикIин сидкьидай чухсагъул лугьузва. Абур чIехи рикIер авай, миллетдилай, диндилай аслу тушиз, инсанрив кIанивилелди эгечIзавай пешекарар я. Зи авай-авачир са хциз кьвед лагьай уьмуьр хгунай сагърай», – кхьенва сада.

«Мурад Сафтаровичаз ва духтуррин муькуь дестедиз еке чухсагъул. Куь къенивал ва милайим­вал гьасятда гьисс ийиз жезва. Куьн чун къутармишзавайбур я.  Коллективдилай зун лугьуз тежедай кьван рази я», – къейднава маса ватандашди.

Мурад духтурдин пешекарвилиз, бажарагъдиз, чирвилеринни­ тежрибадин дережадиз, инсанви­лин ерийриз талукь яз кхьенвай­ хъсан ва алхишдин келимаяр мадни гзаф акуна заз. Кхьизвайбуру чи ватанэгьли, адахъ галаз кIва­лах­завай десте гьар юкъуз намумкин тир хьтин крар ийизвай вини дережадин духтурар тирди еке рази­вилелди къейдзава. Гьелбетда­, инсандиз уьмуьрдилай багьа затI авач. Гьавиляй вишералди азарлуйриз сагъламвал хгузвай, уьмуьр­ яргъи хъийизвай пешекарар гьамиша инсанрин алхишрик жеда. И жигьетдай чIехи шегьерда вичиз еке гьуьрмет къазанмишнавай Мурад Сафтарович Наврузбеговаз чнани баркалла лугьузва.

«Норд-Остда», меркездин мет­рода, вокзалдик, «Крокус Сити­ Холлда» хьайи терактрин нетижада хасаратвилер хьайибуруз медицинадин рекьяй куьмекар гунай Мурад Наврузбеговаз Моск­вадин гьукуматди, РФ-дин Госду­мадин здравоохраненидин рекьяй­ коми­тетди, Татарстандин гьу­ку­матди­­ грамотаяр, шабагьа­р гана­. Агал­кьунрикай ихтилат ква­тай­­ла, 2007-йисуз, СНГ-дин уьл­квейрин хирургрин-гепатологрин меж­дуна­родный XIV конгрессдин сергьят­ра аваз, жегьил алимрин конкурсда адакай премиядин сагьиб­ хьайиди къейд авун кутугнава. Зегьметда еке агалкьунар къазан­мишунай адаз 2013-йисуз Моск­вадин гьукуматди премия гана. 2024-йисуз «Дагъустандин намус ва дамах – Къизилдин лекь» ордендиз лайихлу хьана. Адан къелемдикай 200 кьван илимдин макъалаяр хкатнава.

Ахлакьлувал, регьимлувал, къе­нивал, намуслувал – ибурни, чи ватанэгьлидикай чпин къейдер кхьизвайбурун фикирдалди, машгьур духтурдиз хас ерияр я. Инсанрин сагъламвилин къуллугъда акъвазнавай духтурдихъ чаз мад ва мад еке агалкьунар ва чандин сагъвал хьана кIанзава.

Куругъли Ферзалиев