Дагъустандин Кьил Сергей Меликован 2025-йисан 11-сентябрдин 141-нумрадин Указдалди Каспийск шегьерда авай Республикадин образованидин центрадиз (РЦО) ДАССР-дин лайихлу муаллим Исамудин Играмудинович Ханбалаеван тIвар гана. 10-февралдиз РЦО-да и вакъиадиз талукьарнавай чIехи мярекат кьиле фена.
Гьуьрметлу мугьманрин арада Дагъустандин Кьил Сергей Меликов, РД-дин Халкьдин Собранидин депутат Имам Яралиев, РД-дин Гьукуматдин Председателдин заместителар, министрар, муниципалитетрин кьилер, гьукумдин органрин, жемиятдин тешкилатрин векилар ва масабур хьуни мярекатдин важиблувиликай лугьузвай.
Центрадин кьилевайбур, муаллимрин коллектив, аялар и лишанлу вакъиадив жавабдарвилелди эгечIнавай ва адаз лап хъсандиз гьазур хьанвай. Сегьнедилай къалурай гьар са нумра иштиракчийри гурлу капар ягъуналди кьабулна…
Мярекатдал рахай гьар са касди Исамудин Ханбалаева Дагъларин уьлкведин акьалтзавай несилриз тербия гунин ва санлай образованидин хел вилик тухунин карда чIугур зегьметар, алакьунар къейдна.
— Муаллимдин кьисмет, — лагьана Сергей Меликова, — гьар са югъ цIийи агалкьунрив ацIанвай пешедиз вафалу хьунин гьейран жедай тарих я. – Муаллимдин далудихъ агъзурралди тарсар, сагърай лугьузвай вишералди сухтаяр гала. Мектебда кIвалахун кьетIен везифадиз элкъвезвай инсанарни ава. Шак алачиз, Исамудин Играмудинович гьахьтинбурукай сад я, гьикI лагьайтIа, адан уьмуьр акьалтзавай несилриз тербия гунихъ галаз сих алакъада авай, — алава хъувуна республикадин Кьили.
Ада гьакIни алай йис Владимир Путинан Указдалди Россиядин халкьарин садвилин йис яз малумарнавайди рикIел хкана ва рагъакIидай патан бязи уьлквеяр гужуналди чпин ивирар илитIиз алахънавай девирда муаллимдин-идеологдин чка сифте жергейра амукьзавайди тестикьарна.
«Муаллимдихъ авай кIанивал са куьналдини алцумиз жедач, ам педагогдин патай — вичин пешедихъ ва сухтадин патай муаллимдихъ авай вафалувилелди къалуриз жеда. Гьа и карди чаз къе и центр Исамудин Ханбалаеван тIварцIихъ ядай мумкинвални гана. Образованидин идаради лайихлувилелди адан тIвар хуьда, Исамудин Играмудиновича лагьайтIа, вичин уьмуьрдалди, биографиядалди, зегьметдалди образованидин центрадин тарихда вичин тIвар кхьена», — къейдна С.Меликова.
Лайихлу муаллимдин тIвар эбеди авунай Дагъустандин Кьилиз Исамудин Ханбалаеван стха Назим Ханбалаевани хтул Нажмудин Ханбалаева сагърай лагьана:
«Чи хизанди Исамудин Ханбалаевакай государстводин жуьреба-жуьре деятелри, илимдин къуллугъчийри, профессорри, вузрин регьберри, мектебрин директорри лагьанвай, кхьенвай фикирар, зендер авай чарар-цIарар, газетар пакдиз хуьзва. Адахъ галаз санал кIвалахай юлдашри, дустари адаз Аллагьдин патай пай ганвай муаллим, илимдар кас, методикадин пособияр арадал гъайиди, халкьдин образованидин чIехи ва алакьунар авай тешкилатчи… лугьузвай.
Къе заз вири Ханбалаеврин хизандин патай Дагъустандин Кьил Сергей Меликоваз Исамудин Играмудиновичан экуь къамат эбеди авунай сагърай лугьуз кIанзава», — къейдна вичин рахунра Назим Ханбалаева.
Мярекатдал РЦО-дин директор Анжела Байрамбеговани рахана. Ада центрадиз савадлу, камаллу инсандин, чIехи муаллимдин тIвар гун шад вакъиа хьиз кьабулнавайди ва адан тIвар ина зегьмет чIугвазвай муаллимри, чирвилер къачузвай несилри лайихлувилелди хуьдайди къейдна. Директорди гьакIни РЦО-дин уьмуьрдикай, образованидин хиле кьилиз акъудзавай проектрикай, тухузвай мярекатрикай гегьенш суьгьбетни авуна.
Сувариз элкъвей мярекат РЦО-да чирвилер къачузвай аялри кьуьлер авуналди, манияр тамамаруналди давамарна.
1936-йисуз СтIал Сулейманан райондин Бутхуьре дидедиз хьайи Исамудин Ханбалаев и дуьньядал 56 йисуз яшамиш хьана. Са акьван яргъиди тушир уьмуьрда ада баркаллу рехъ атIана. Къизилдин медалдалди мектеб акьалтIарайдалай кьулухъ М.В.Ломоносован тIварцIихъ галай МГУ-дин физикадин факультетдик экечIна. Амма уьмуьрдин бязи шартIар себеб яз, ам элкъвена Дагъустандиз хтуниз мажбур хьана. 1956-йисуз яру дипломдалди ДГПИ-дин физикадинни математикадин факультет куьтягьна.
Кьилин образование къачунвай жегьил пешекарди 1961-йисалди Кьасумхуьруьн юкьван мектебда кIвалахна. Муаллимрин пешекарвал хкаждай институтдин директордин заместитель яз кIвалахун теклифайла, ам меркездиз хтана ва 1973-йисалди и къуллугъ бегьемарна. Са кьадар вахт арадай фейила, адан хиве генани жавабдар везифа туна: Исамудин Ханбалаев республикадин просвещенидин министрдин сад лагьай заместителвиле тайинарна. 10 йисалай артух девирда ада кар алай министерствойрикай сана намуслувилелди кIвалахна.
1979-йисуз, адан чалишмишвилер себеб яз, мектебрин илимдинни ахтармишунрин институтда хайи эдебиятрин методикадин сектор арадал гъана. 1983-йисуз «Дагучпедгизда» республикадин тарихда сифте яз «ДАССР-дин мектебра хайи эдебият чирун» темадай илимдинни методикадин пособияр чапдай акъудна.
Вичин уьмуьрдин эхиримжи йисара тежрибалу тешкилатчиди А.А.Тахо-Годидин тIварцIихъ галай педагогикадин илимдинни ахтармишунрин институтдин директордин заместитель яз кIвалахна.
Хейлин йисара образованидин хиле бегьерлудаказ зегьмет чIугунай Исамудин Играмудиновичаз «ДАССР-дин мектебрин лайихлу муаллим» тIвар, «Гьуьрметдин лишан», РСФСР-дин педагогрин обществодин кьилин советдин Гьуьрметдин грамота, «Зегьметдин ветеран» медаль ва хейлин маса шабагьар гана. Ам гьакIни тарихдин илимрин кандидат тир.
Вуж я бахтлу инсан? Дуьнья дегишарайдалай кьулухъ и чилел вирида гьуьрметдивди кьазвай баркаллу тIвар таз алакьзавайди. Чавай Исамудин Ханбалаев инанмишвилелди гьахьтин ксарикай я лугьуз жеда. Ахьтинбурун тIварар халкьдин рикIера асирра амукьда.
Мегьамед Ибрагьимов
