19-августдиз Махачкъалада, «Россия – зи тарих» паркуна,  Дагъустан Респуб­ли­кадин информатикадин му­­­аллимрин кьвед лагьай съезд кьи­ле фена. Мярекатда региондин гьар жуьре районрай тир 500-далай­ гзаф муаллимри иштиракна, хабар­ гузва РД-дин образованидин ва илимдин министерстводин информациядин къуллугъди.

Съезддал вилик эцигнавай кьилин  мес­эла «ТIебии илимрай ва математикадай образование гунин ери хкажун: цIийи исте­ми­шунар ва мумкинвилер» тир. Кьилин макьсад лагьайтIа, муаллимриз алай аямдин технологияр ва къайдаяр ишлемишдай мум­кинвал гуникай, абур пешекарвилин же­миятра тупламишуникай ва муаллимриз аялрин цIийи несилдихъ галаз кIвалахдай алай аямдин алатар гуникай ибарат тир.

Съезддин кIвалахда РД-дин Халкьдин­ Собранидин образованидин ва илимдин ре­кьяй комитетдин председатель Елена Пав­люченкоди, РД-дин образованидин ва илимдин министрдин везифаяр вахтуналди тамамарзавай Ягья Бучаева, ДИРО-дин ректор Гуьльнара Агьмедовади ва респуб­ликадин педагогикадин жемиятдин са жерге маса  векилри иштиракна.

Гуьруьшдин иштиракчийрихъ эл­къвена­, Ягья Бучаева къейд авурвал­,  пешекар образование вилик тухунин сергьятра аваз ва са жерге амадаг­рин, гьа гьисабдай яз, физтех-школаяр вилик тухунин фондунин ва Москвадин­ физикадинни технический ин­­сти­тут­дин куьмекдалди, республикада об­­­разованидин хилез талукь чIехи проектар уьмуьрдиз кечирмишунин кIва­лахар кьиле тухун давамарзава. Алатай йисан вахтунда проектдик 132 мектеб кутунвай, абурукай 128 школа кьвед лагьай паюнал элячIнава – им важиблу агалкьун я. ГьакIни ада рес­пуб­ликада сентябрдилай кардик кутазвай IT-классар туькIуьрунин проектдикай лагьана.

«Чахъ физикадинни математика­дин ва химиядинни биологиядин класс­рихъ галаз­  кIвалахдай нетижалу тежриба ава. Гьаниз килигна, чна IT-классрихъни виниз тир агал­кьунар  хьуник умуд кутунва. И рекье ме­то­дикадин жигьетдай куьмек республикадин­ кар алай вузри гуда, гьакIни чна и кIва­лах­дал Москвадин амадагар ва бизнесдин векилар желб авун пландик кутунва. Идалайни гъейри, проектдин мумкинвилер «Яндекс.Образование» ресурс­дин алатрин куьмекдалди гегьеншарда», – лагьана ада.

Образованидин ва илимдин ми­нистр­дин заместитель Аида Далгатовади «ЕГЭ-дин тарсар хкягъунин гьерекат. IT ва тIебии илимрин рекьериз итиж гзаф хьун» месэладай доклад авуна. Ада къейд авурвал, алай йисуз выпускникри гзаф дуьшуьшра информатика, физика ва пешекар математика хкягъуни шадвал кутазва. «Итиж артух жезва, амма ЕГЭ-дин нетижайри чаз къалурзава:  чна и рекье  гьеле гзаф кIвалахар хъувуна кIанзава», – лагьана ада.

Съезддал рахай амай пешекаррини мектебра IT образование вилик тухунин кар­ алай месэлайрикай лагьана: информатикадин тарсунай ВПР ва цIийи хъувунвай ФГОС-дикай, образованидин хиле ИИ ишлемишуникай (тIебии тушир интеллект ишлемишунин алатар,  тежриба, гележег), аялар гележегдин пеше хкягъунин кардал гьевесламишуникай ва, санлай къачурла, тарсарин ери хкажуникай. Идалайни гъейри, съезддал информатикадай ГИА-да хьанвай дегишвилер ва аялар гьазурунин нетижалу къайдаяр, Да­гъустандин мектебар рекъемрин жигьетдай вилик тухунин рекье авай мумкинвилерикай, ГИА-да ва олимпиадайра агалкьунар хьунин замин яз, информатика дериндай чирунин ва алава тарсар тухунин месэлайрикай рахана. Къейд авурвал, рекъемрин рекьяй еке дегишвилер жезвай­ ва технологийрин жигьетдай суверенитет вилик тухузвай алай девирда информатикадин муаллимдин роль садрани тахьай хьтин важиблуди я.

Жасмина  Саидова