Лезги макьаматдин медениятда XX асир экуь гележегдихъ ялуналди­ тафаватлу хьана. Къенин юкъуз чавай­ чпи неинки лезги ва Дагъустандин макьамат­дин медениятда, гьатта са тIимил кьван Урусатдинни Азербайжандин макьамат­дани тагьсилдин хиле кьетIен роль къугъ­вай ва алай вахтундани и кар давамарзавай Готфрид Гьасанов, Уьзеир­ Гьажибегов, Сейфуллагь Керимов, Мегьамед Гьуьсейнов, Эльза Ибрагьимо­ва, Омар Аюбов, Падишагь Киберов, Зейнал Гьажиев­, Гьасанагъа Мурсалов­, Асеф Мегьман хьтин векил­рин тIварар дамахдивди кьаз жеда. Гьайиф хьи, и машгьур тIварарин арада чпин теснифат­ри лезгийрин макьаматдин медениятда кьетIен роль къугъвай композиторринни макьамчийрин тIварар гьатнавач. Ахьтинбур чи халкьдин арада къенин юкъузни ава ла­гьайтIа, зун батIул жедач. 

И куьруь­ ма­къалада чун Кьурагь дагъларин къужахда экIя хьанвай Хпежрин хуьряй тир, гьеле алатай асирдин 80-90-йисара кхьенвай гуьзел эсерри къенин юкъузни чпин метлеблувални маналувал квадар тавунвай ва гьеле гьа йисара шаир, гьикаятчи ва журналист Шамсудин Исаеван (1935-2006) чIалариз кхьенвай «Кьурагь дагълар» манидин автор, бажарагълу композитор ТIайиб Мегьамедовакай рахада.

Ам 1947-йисан 5-июлдиз дагъвидин хизанда дидедиз хьана. Адан жегьилвал­ кьакьан дагъларин, гурлу вацIарин ва тик рагарин къужахда тIебиатди вичи­ туь­кIуьрнавай мензерайрин арада акъатна­­. Макьаматдал аял чIавалай рикI алай ТIа­йи­ба тамамарай халкьдин мани галачиз мектебда са мярекатни кьиле фидачир.

Муаллим Разиль Семенован гъилик­ баяндин синифдай Махачкъаладин ме­де­ниятдин культпросветучилище акьал­тIарай 1971-йисуз ТIайиб Мегьамедов­ Кьурагьрин медениятдин кIвалин регьбервиле тайинарзава. Кьуд йисалай ада­кай Кьурагьрин райисполкомдин медениятдин хилен чIехиди жезва. Са йис арадай фейила, ТIайиба Краснодардин медениятдин институтда дирижервилин пешедай чирвилер къачун кьетIзава. Анаг акьалтIарай 1984-йисуз Мегьамедов хайи ватандиз хквезва ва винидихъ тIвар кьунвай медениятдин хиле­ кIвалахун давамарзава. Гьа йисара ТIайиб Мегьамедова сифте «Кьурагь дагълар», «Гияр», ахпа «Лезги» тIварар алаз макьаматдин кIватIалар арадиз гъизва ва абуруз регьбервални гузва.

Гележегда композитордин къелемдикай гзаф манияр хкатзава. Абурун арадай чавай «Дидедин гъилер», «Хцин орден» (гафар – Шамсудин Исаеванбур), «Муь­­гьуьб­батдин лувараллаз» (гафар –  Камалдин Агьмедованбур), «Штул» (гафар – Сабир Эфендиеванбур), «Беневша» (гафар – Жавид Рамазанованбур) тIварар кьаз жеда. Амма виридалайни машгьур хьайиди вичиз лезги макьаматдин тарихда кьетIен ва важиблу чка кьун кьисмет хьайи «Кьурагь дагълар» мани я. Къенин юкъузни ада лезгийри уьмуьр­ кьиле тухузвай гьар са пипIе мехъеррикни межлисрик ванзава.

1997-йисуз ТIайиб Мегьамедоваз «Да­гъустандин харусенятрин лайихлу векил» лагьай виниз тир тIвар гана. Къенин юкъуз вичин яшар саки 80-дав агакьнаватIани, йисари адаз  хайи халкь патал гуьзел манияр теснифунин рекье са манийвални гузвач.

И нумрада чна гьуьрметлу кIелза­вай­бурун вилик ТIайиб Мегьамедован «Кьурагь дагълар» мани гъизва.

Чна гьуьрметлу ТIайиб муаллимдиз чандин мягькем сагъвал, теснифатдин рекье мадни еке агалкьунар хьурай лугьузва.

Мани нотайралди кхьейди Мурад Саидов я.

1)

Ажеб иер аквазва куьн,

Кьурагь дагълар,

Кьурагь дагълар.

Заз акI я, зав рахазва куьн,

Кьурагь дагълар,

Кьурагь дагълар.

Тикрарбенд:

Кьурагь, Кьурагь,

Кьурагь дагълар,

Кьурагь дагълар.

2)

Заз чиз, квехъ бул яшар ава,

Гьи дагълар квез ухшар ава?

Квехъ Гелхенар, Ашар ава,

Кьурагь дагълар,

Кьурагь дагълар.

3)

Алван-алван акъатна цуьк,

Шад жеда, куьн акурла, рикI.

Куьн ни бахтлу авуна икI,

Кьурагь дагълар,

Кьурагь дагълар?

Мурад  Саидов