Халкьдиз «Кьурагь дагълар» багъишайди
Кьурагь дагъларин къужахдай чпи лезги халкьдин медениятда, эдебиятда, гьакIни тарихда жанлу гел тур ва къенин юкъузни и кар намуслувилелди давамарзавай картар тIимил къарагънач. Абурун арадай яз, чавай Кьуьчхуьр Саидан, КIири Бубадин, Хпеж Къурбанан, Шамсудин Исаеван, Нариман Ибрагьимован, Кукваз Ражабан (Сафарован), Мегьамед Ибрагьимован, Игит Зейнудин Батманован, Зейнал Гьажиеван, Къагьриман Ибрагьимован ва гзаф масабурун тIварар кьаз жеда. Гьа ихьтин картарин сиягьда бажарагълу композитор, Дагъустандин харусенятрин лайихлу векил ТIайиб Мегьамедовани лайихлу чка кьунва.
ТIайиб Мегьамедов 1947-йисан 5-июлдиз Кьурагь райондин Хпежрин хуьре дидедиз хьана. Гележегдин композитордин тухумда макьаматдихъ галаз алакъалу инсанар авачир. Буба малдар тир, диде Гьалимат – колхозчи. 1954-1963-йисара ТIайиба Хпежрин, 1963-1966-йисара Кьурагьрин юкьван мектебра чирвилер къачуна. Мектеб акьалтIарай 1966-йисалай 1969-йисалди Мегьамедовакай Бакудин мореходный училищедин курсант жезва. Анаг акьалтIарай 1969-йисуз ТIайиб Дербент шегьердин культпросветучилищедик экечIзава. Ана кIелдай чIавуз бажарагълу композитор, ДАССР-дин харусенятрин лайихлу векил Жумшуд Ашуров ТIайиб Мегьамедован муаллимрикай сад тир. 1971-йисуз Мегьамедова кIелзавай идара республикадин меркездиз хутахун себеб яз, ам диплом гьана вахчуниз мажбур хьана. 1971-1974-йисара ТIайиба хайи райондин медениятдин кIвале кIвалахзава, ахпа ам Кьурагьрин макьаматдин мектебдин директорвиле тайинарзава. Мектебдин регьбервал ийизвай девирда ТIайибан гъилик квай сухтайрин чирвилер акваз-акваз виниз хкаж хьана. И къуллугъдал ада цIуд йисуз зегьмет чIугвазва.
Теснифатдин рекье сифте камар композиторди макьаматдин мектебда кIвалахдал акъвазай 70-йисара къачуз гатIунна. Гзаф йисарин зегьметдин нетижа яз, ТIайиб муаллимдин къелемдикай Шамсудин Исаеван («Дидедин гъилер», «Хцин орден», «Жегьил геологрин марш», «Кьурагь рушар» ва мсб.), Камалдин Агьмедован («Муьгьуьббатдин лувараллаз», «Амма вуна», «Ватандиз», «Гьабибат», «Лезги» ва мсб.) ва маса шаиррин чIалариз кхьенвай 100-далай виниз манияр хкатна. Амма бажарагълу композитордин тIвар машгьур авурди Шамсудин Исаеван чIалариз теснифнавай ва вич къенин юкъуз райондин официальный тушир гимндиз элкъвенвай «Кьурагь дагълар» мани я. Ингье и мани арадал атунин тарихдикай адан авторди вичи вуч лугьузватIа:
– Йикъарикай са юкъуз чи районда акъатзавай «Дагъдин булах» газетдин нумрайрикай сад кIелиз, зун, кIаник кавални вегьена, айвандик ацукьнавай. Садлагьана зи вил газетдин са чина рагьметлу Шамсудин Исаеван «Кьурагь дагълар» шиирда акьуна. Шиир кIелна куьтягьайла, зун, вилер хкажна, пенжердай аквазвай дагъларин гуьзел мензерадиз килигиз акъвазна. Са тIимил вахт арадай фейила, шиирдин чIаларни дагъларин кукIушар чеб чпик какахьна, заз гьич хабарни авачиз манидиз элкъвез гатIунна. И кар акур за, тадиз къелемни чар гъиле кьуна, са-са нота кхьиз гатIунна. Гьа икI, квез виридаз сейли тир «Кьурагь дагълар» мани арадал атана. Зи рикIел аламайвал, им 1978-йис тир.
Алатай асирдин 70-80-йисара сад-садан гуьгъуьналлаз макьаматдин кIватIалар арадиз къвез гатIунна. ТIайиб муаллимни и кардикай яргъа хьанач. Ада сифте «Гияр», ахпа «Лезги» тIварар алай макьаматдин кIватIалар арадал гъана ва абуруз регьбервални гана. 1984-йисуз ТIайиб Мегьамедовакай Дербентдин пешекарвилин технический училищедин (ПТУ-16) художественный самодеятельностдин тербиячи ва ахпа адан регьбер жезва. Амма адаз ина геждалди кIвалахдай мумкинвал жезвач: гьа и йисуз ам Кьурагьрин аялрин макьаматдин мектебдин муаллимвиле тайинарзава. 1996-йисуз ада кIвалахзавай макьаматдин мектебдикай харусенятрин мектеб жезва. 2005-йисуз Мегьамедов и мектебдин регьбервиле тайинарзава. 2011-йисуз тIвар кьунвай тагьсилдин идарадин регьбервиляй вичин хушуналди экъечIай ТIайиб Мегьамедовича пеше гадарзавач, адакай гьа и идарада мад жергедин муаллим жезва. Вичин вири къанажагълу уьмуьр акьалтзавай несилдиз тербия гуниз бахш авур ТIайиб Мегьамедов 2023-йисуз лайихлу пенсиядиз экъечIзава. Гьукуматди ТIайиб муаллимди яргъал йисарин зегьмет кваз кьун тавуна тунач. 1997-йисуз адаз «Дагъустандин харусенятрин лайихлу векил» лагьай гьуьрметдин тIвар гана.
ТIайиб муаллимди вичин уьмуьрдин юлдаш Гевгьерахъ галаз санал 6 веледдиз (кьве гададизни кьуд рушаз) тербия гана. Абурухъ виридахъ чпин кIвал-югъ ава. Алай вахтунда композитор Дербент шегьерда яшамиш жезва. ЧIехи бубадин рикI къенин юкъуз хтулрини птулри шадарзава.
Къуй ТIайиб муаллимдихъ чандин сагъвал ва теснифатдин рекье мадни еке агалкьунар хьурай!
Эдуард Ашурагъаев