Са макъаладин гелеваз

«Лезги газетдин» алай йисан 36-нумрадиз «Кьурагьрин хуьруьн тIварцIин гьа­­къиндай» тIвар алай макъала акъатнай. Адан автор, агъулрин машгьур журналист Гьажи Алхасова макъалада лезгийрин къадим хуьруьн тIварцIин патахъай вичин фикирар лагьанвай ва газет кIелзавайбурувай ихтилат физвай месэладиз талукь яз нихъ гьихьтин фикирар аватIа лугьун тIалабнавай.

Мукьвара зи гъиле 2025-йисуз Махачкъалада чапдай акъатнавай «Сын годекана» («Кимин хва») тIвар алай ктаб гьатна. Адан авторар яргъал йисара Та­хо-Годидин тIварцIихъ галай педагоги­ка­дин илимдинни ахтармишунрин институтда кIвалахай педагогикадин илимрин кандидат, РД-дин лайихлу муаллим Тажидин Саидовни адан уьмуьрдин юлдаш, тарихчи Афизат Саидова я. Бинеяр Кьурагьрин хуьряй тир авторри гьазурнавай ктабда Кьурагьрин хуьруьн тIварцIиз талукь баянар ганвай макъалани гьатнава.

Кьилди къачуртIа, «Тарихда тIвар авай Гияр» макъалада (автор – Т.­ Саидов) алимди Гияр шегьердин тарихдикай малуматар гунихъ галаз санал Кьурагьрин хуьр гьикI арадал атайди ятIа ачухарнава.

Алимди къейдзавайвал, V асирда сасанидрин кьушунри Гияр­ шегьер чилихъ галаз сад авуна. Ягъий­рин гьужумрилай кьулухъ саламатдиз амукьай гиярвийри сасанид­рин кьушунри барбатIнавай гъвечIи ирид хуьряй куьч хьайибу­рухъ галаз санал Гияр шегьер хьайи чкадивай са тIимил кьиблепа­та цIийи хуьруьн бине кутуна ва адаз Кьурагь тIвар гана. «Кьурагь» гафунихъ, урус чIалаз таржума авурла, «сухой, засушливый» мана ава.

«И тIвар, чкадин тIебиатдин кьетIен­вилер фикирда кьурла, кутугайди хьана. Кьуд пата дагъларни рагар авай, там-тар авачир, гьамиша ракъиник квай кьурай чилиз мад гьикI лугьун лазим тир? Гьава ина сагъламвал патал тежедай кьван кутугай кьурайди ва кьезилди я. Хуьрени ава, адан патаривни къайи ва михьи, хъваналди тух тежедай яд авай булахар гва…», – кхьизва Т. Саидова. 

Авторди гьакIни тIвар кьунвай макъа­лада Кьурагьрин хуьруьн тIвар «къураба» гафунихъ галаз алакъалу авун еке гъалатI яз гьисабзава: «Хуьруьн тIвар «къураба» лугьудай гафунихъ галкIурун патал ийизвай алахъунар гьакъи­къатдивай ва илимдивай чил цавувай кьван яргъа я. Хуьр арадал гъайибур «къурабаяр» ваъ, бинедин гиярвияр, чкадин агьалияр я. Вучиз абуру чпикай къариблухрай атайбур авурай?»

Са гафуналди, Саидоврин ктабдай якъин жезвайвал, Кьурагьрин хуьруьн тIвар­цIин бинеяр жагъурун патал дерин уламриз эвичIунин игьтияж авач, ам лезги­ чIала авай «кьурагь» гафуникай арадиз атанва.

Агьмед  Магьмудов