Россиядин Федерациядин Яракьлу Къуватрин къурулуш зурбади я. Кьураматдин, ВМФ-дин, ВКС-дин ва десантникрин яракьлу къуватрик къадав агакьна жуьреба-жуьре везифаяр кьилиз акъудзавай кьушунар акатзава. Абуру 17 миллион кв. километр­дин мулкуникай ибарат, 22 агъзур километрдиз барабар сергья­тар авай уьлкве вири жуьредин къурхуйрикай хуьзва. Алай вахтунда Яракьлу Къуватра 2,392 миллион касди къуллугъзава. Абурук алакъадин кьушунрин ас­керарни акатзава. Чи уьлкведа­ гьар йисан 20-октябрдиз военный связистдин югъ къейдзава.

И югъ за жуван суварни хьиз кьабулзава, гьикI хьи, зунни армияда къуллугъдай вахтунда ПВО-дин частарик акатзавай военный связист тир. 1974-йисан Майдин сувар­рин йикъара зун Советрин Армия­диз тухванай. 9-майдиз чун Киев­дин военный округдин Васильков шегьерда кардик квай ПВО-дин ала­­­къадин час­тунив агакьна, ина чи аскервилин уьмуьр­ башламиш хьана. Вад вацра чаз пешекарри радиствилин, телеграфиствилин пе­ше­яр чирна.

Чи къуллугъ чилин кIаник квай центрада, приемникрихъ ацукьна, дежурство тухун, цавун бушлухрай къвезвай вири сигналар кьун, абурукай дежурстводин начальникдиз хабар гун тир. Васильков шегьердин патав гьавадин частни гвай. Летчикри саки гьар юкъуз реактивный МИГ-16, 17 маркайрин военный самолетар ахтармишзавай. Абур цавуз экъечIайла, вири мулкуна къати ван гьатдай. Чна мад шулугъризни рехъ ганачир. Уставда къалурнавайвал, къуллугъна. Командир Горобецан патай еке гьуьр­метни къазанмишна. Чаз къуллугъдай зур йис амаз, ам военный маса округдиз рекье туна. Чара хъжедайла, ада чун вири жергеда акъвазарнай, вилерилай стIалар къвез, са-сад къужахламишнай. «Куьн ви­кIегь­, са гаф гвай, четинвилери­хъай къурху авачир, вафалу, уьт­квем кьегьалар я» – лугьудай ада.

Ингье гила, 52 йис алатайла, Украинадин миллетбазар себеб яз, Россиядин кьушунри Васильков шегьердин аэродромни ракетайрай, дронрай язава. Алатай гьафтеда - кьве сеферда. А вахтунда нивай лугьуз жедай ихьтин аламатарни вилериз аквадайдакай. Вичин халкьдиз хаинвал ийизвай цIийи фа­шис­тар майдандиз ахкъатда. Абур Украина вири рекьерай вилик финиз куьмек гайи Россиядиз акси экъечIда. РагъакIидай патан душманрин чIала гьатна, халисан дяведик цIай кутада, стха кьве халкьдин векилар сада-сад къирмишдай чкадал гъида. Эхь, чаз къе гьа ихьтин мусибат аквазва.

Чи уьлкведал илитIнавай дяве гъалибвилелди куьтягьун патал военный алакъадин аскеррини чпин везифаяр истемишзавайвал кьилиз акъудзава. Суваррин югъни уьл­кведин вири жуьрейрин кьушунрин алакъадин подразделенийрин, частарин, махсус идарайрин къуллугъчийри, аскерри, гражданвилин пешекаррини къейдзава.

Эгер чна тарихдиз вил ве­гьей­тIа, чир же­да хьи, 1919-йисан 20-ок­­тябр­диз Совет­рин республикадин реввоенсоветди алакъадин кьушунар арадал гъанай. Анлай инихъ и кьушунра еке дегишвилерни арадал атана. Военный алакъа Яракьлу Кьушунрин вири къурулушар гьам дяведин, гьам ислягь девирра идара ийизвай кар алай хел я. Алакъа галачиз чIехи командиррин са тапшуругъни вахтунда ва ерилудаказ тамамариз жедач.    

Алай вахтунда тапшуругъар ва герек маса сигналар тайин касдал ва чкадиз, гьикьван яргъа аваз хьайитIани, агакьарун патал алай аямдин лап муракаб техника, каналар, автоматламишнавай системаяр ишлемишзава. Сес, лишан, хабар цавайни, чилин, цин кIаникайни агакьарзава.

И гьакъикъат чаз дяведин махсус серенжем кьиле тухузвай гьалдайни аквазва. Алакъадин пешекарри миллетбазриз басрух гузвай чи вири частар, командирар, штабар мягькем алакъадалди таъ­минарзава. Ида женгера гъалибвилер къазанмишдай мумкинвални гузва.

Оборонадин министерстводин малуматдалди, дяведин махсус серенжемда иштиракзавай алакъадин кьушунрин хейлин аскерар Россиядин Игит лагьай тIвар, жуьрэтлувилин орденар, «Жуьрэтлувиляй» медалар гуналди къейднава.

Алакъадин аскеррин гьунаррикай, баркаллу крарикай гьавадинни десантдин 98-дивизиядин гвардиядин кьилдин 674-батальондин «Лайнер» лакIаб алай командирди ихтилатзава:

«Алакъачидин кIвалахда гьамиша игитвилиз чка ава. Лап кьакьан дестекдиз, минарадиз хкаж хьана­, душмандин ракетади, дронди гуьнгуьнай акъуднавай чка, антенна, ретранслятор туькIуьр хъувун ва алакъа чкадал хкун, аппаратда аккумулятор дегишарун регьят кар туш. Душманди мадни  гьужум авун мумкин я. Гьелбетда, чилел ва цава авай чи аскерри, техникади связист душмандин гьужумрикай хуьзва, адав вичин буржи кьилиз акъудиз тазва. ИкI тахьайтIа, аскеррилай командиррин тапшуругъар кьилиз акъудиз жедач.  

За анжах са мисал гъида. Командирди идара ийизвай куьмекчи пункт маса чкадал тухудайла,­ шифрдин аппаратурани тухвана­ кIан­­­завай. Артемовск шегьердин­ Но­вый микрорайонда аппаратура тухузвай чи квадроциклдал душ­ман­дин дронди гьужумна. Водителди садлагьана машин маса патахъ гьална ва дрон са метрдин а патахъ аватна. ЯтIани взводдин командир Виктор Ильинал ва оператордал залан хирер хьана. Виктора иви физвай кIвач кутIунна, ахпа оператордизни куьмек гана. Амни квадроциклдал эхцигна, рехъ давамарна. Мадни цава душмандин дрон пайда хьана. И сеферда офицердилай ам тергиз алакьна. Вич, аскер ва шифрдин аппаратни саламат чкадиз ахгакьарна. Аппарат батальондиз тухвайдалай гуьгъуьниз вич ахпа госпиталдиз фена. Эгер аппарат душмандин гъиле гьатнайтIа, крар хъсанбур жедачир…» 

Алакъадин кьушунрин девиз ихьтинди я: «Алакъа авачиз, идара ийиз жедач, идара тавуна, гъалибвал къазанмишиз жедач». Абурун гьакъисагъ зегьметдилай чи секинвал, саламатвал аслу я. Вири алакъачияр, гьакI масабурни сагърай!

Нариман  Ибрагьимов