1-сентябрдилай Россияда пассажирар автобусра ва таксийра аваз тухунин цӀийи къайдаяр кардик акатда, къейднава РФ-дин транспортдин министерстводин къарарда­. Документ датIана инсанар санай масаниз тухузвайбуруз, заказдин бинедаллаз ва кьезил таксийра аваз кIвалахзавайбуруз, гьакIни­ трамвайриз­ни троллейбусриз талукь я. ЦIийиз кьабулнавай къайдайри къуллугъдин гьакъи NFC-дин ва государст­водин биометрия­дин системадин куьмекдалди гудай, авай кьезилвилер ла­гьайтIа, техникадин жигьетдай мумкинвал аваз хьайитIа, «Максдин» куьмекдалди тестикьардай ихтияр гузва.

Инсанар улакьда аваз санай масаниз тухузвайбуру билетда къулайвилин дережадин гьакъиндай делилар (кондиционер, шейэр эцигдай дезгеяр, регьятхана хьун) къалурун чарасуз я ва и делилар билет маса къачудалди вилик тIем акакьдайбур хьана кIанда. Улакьдин къене неинки водителдиз талукь де­лилар, гьакIни адахъ галаз алакъалу жедай телефондин нумра аваз хьун лазим я. ГьакIни гуьзлемишдай дегьлизар ва ре­гьятханаяр ишлемишдай къайдаяр кхьена къалурнава – рекье гьатдалди вилик ва чкадив агакьайдалай кьулухъ пулсуздаказ са сятдин вахтунда, хабар гузва ТАСС-ди. ЦIийи къайдаяр 2026-йисан 1-сентябрдилай къуватда гьатда.

РикIел хкин, 15-июндилай Россиядин мулкунал шофердин гьалдал тIебии тушир интеллектди (ИИ) гуьзчивал авунин къайдаяр тестикьарзавай ГОСТ къуватда гьатнава. Пар чIугвадай машинрин ва автобусрин къенепата тайинарнавай и кардал машгъул DMS камерайри, вишералди­ нукьтIаяр ахтармишиз, чинин шикил язава ва кIуьд терефдал (гьа жергедай яз ахварал фин ва телефондай рахун) гуьзчивалзава.

Гила лагьайтIа, система неинки къай­да чIурунин лишанар къалуруниз, гьакI­ни диспетчердин центрадиз видео рекье туниз мажбур я. Ида къурулуш талукь жуьреда туькIуьрун патал хейлин харжияр истемишзава, амма, пас­са­жирар­ тухузвайбурун делилралди­, видеоаналитикади рекьера жезвай бедбахтвилин­ дуьшуьшрин кьадар 90 процентдин тIи­миларзава. ЦIийи къайдаяр 2026-йисан 1-сентябрдилай къуватда гьатда.

ГьакIни алай йисан 1-сентябрдилай Россияда пассажирди гъиле кьуна тухузвай шейэр, багаж ва гьайванар таксийра, автобусра, шегьердин чилелай фидай электротранспортда аваз тухунин къайдаяр дегиш жезва. Абур 2032-йисан 1-сентябрдалди къуватда жеда, хабар гузва министерстводи.
ИкI, гила таксопаркриз пассажирди улакьда аваз тухузвай парцин кьадар, гьакIни ам гьи жуьреда эцигна тухудатIа, гьам вичи тайинардай ихтияр ганва. Гьа са вахтунда шейэри шофердиз манийвал гун, машиндин къенепад ва маса эменни кьацIур тавун лазим я.
Машиндин багажникда гьакь тийиз­вай пар, шофердихъ галаз гаф-чIал сад авуна, салонда эцигдай ихтияр ганва, амма ада машин идара авуниз маний­вал тагун ва маса пассажирар патал­ хаталувал арадал тагъун лазим я. Набутвал авай ксарин улакь (кресло-ко­ляскаяр) пулсуздаказ тухуда.

ЦIийи къайдайри гьакI кIвалин гьайванар улакьда аваз тухунин кьетIен­ви­лерин гъавурдани твазва. Гила таксида аваз тIиш кутIуннавай ва цIилинал алай кицIер, кIаник затI вегьена, гъвечIи гьайванар ва къушар – кIан жуфтдаказ агализ­ жедай ва гьава фидай тIеквенар авай къапара аваз тухудай ихтияр гуда. ГьакIни ихьтин къапунин кIан кьежин тийидайди хьун лазим я. Къушар патал кьефесар экв ахъай тийидай парчадалди кIевун чарасуз я.

Багаж ва я гъиле кьадай пар яз пис ни галай ва хъиткьиндай шейэр, гьа жергедай яз фад цIай кьадай, хъиткьиндай­, зегьерламишдай, къати ни галай, муьрхъ ягъун мумкин тир, гьакIни транспорт ва я пассажирдин парталар чиркинарун мумкин тир радиоактивный шейэр тухуниз рехъ гана виже къведач. Къапара авачир­ ва винелай чехолдалди агал тавунвай яракь анжах Россиядин къанундалди фикирда кьунвай дуьшуьшра санай масаниз тухуз жеда.

ГьакIни алай йисан 1-мартдилай чи уьлкведин мулкунал такси яз кIвалахдай машинар чкадихъ, яни уьлкведин производствойрихъ галаз алакъалу хьунин гьакъиндай къанун къуватда гьатнава.

ИкI, гьукумдарри такси яз ишлемишза­вай машинар патал «локализациядин­ бал­лар»: машин акъуддайла, Россиядин­ (ватандин) мулкунал арадал гъизвай­ гьи­кь­ван паяр ишлемишнаватIа тайи­нариз ва талукь тир къимет гуз куьмек гудай система кардик кутунва. Месела, машиндин кузов ва я кабина уьлкведин мулкунал сварка авуни – 400 балл, абуруз шир ягъуни – 500, Россияда акъуднавай ширер ва я маса затIар ишлемишуни 100 балл гъизва.

2026-йисан 1-мартдилай автомашин­ такси яз ишлемишзавай улакьрин сиягь­дик кутун патал шартIарикай сад кьилиз акъудна кIанда: транспортдин такьат­дихъ локализациядин балл­рин къанун­далди тайинарнавай кьадар хьун, я та­хьайтIа, ам инвестицийрин мах­сус икь­рардин бинедаллаз арадал гъанвай­ди хьун лазим я. Гьа са вахтунда 2033-йисан 1-январдилай машин таксопаркда гьисабдиз къачудайла, анжах локализациядин баллар фикирда кьада. И ва я маса машин региондин сиягьдик кутун патал адан тIвар, модель, ам акъуднавай йис ва регистрация авунвай нумра къалурун лазим я.

Идалай вилик Россиядин транспортдин министерстводи гьакIни гзаф аялар авай хизанар патал машинар акъвазардай чкаяр къалурун патал рекьерин лишан туькIуьрунин кIвалах кьиле тухузвайдакай хабар ганай.

Ихьтин лишанди машинар акъвазардай чкайрин иллаки еке игьтияж авай махсус мулкар чара ийидай мумкинвал гуда.
Идаради ихьтин лишанрин тахтайрин ирид жуьре раижна ва абурукай сад хкягъун теклифна.

«Исятда чна и лишандин акунар гьихьтинбур жедатIа хкягъун теклифзава. Сесер гун патал 7 жуьре теклифнава. Абурукай чIехи пай агьалийри хкягъайди Россиядин рекье пайда хьун ва чIехи хизанриз къулайвилер арадал гъунихъ элкъуьрнавай шегьердин чIехи проектдин пай хьун мумкин я. Абурукай гьи лишан, куь фикирдалди, виридалайни хъсандаказ гъавурда гьатдайди ва шоферрин фикир желбдайди ятIа, гьам чаз рекье тур», – лугьузва министерстводин малуматда. Сесер гун 14-августдалди давам жеда.

Жасмина Саидова