Квез чидани?

.  Гьайванрин алемда север лап хъсандиз ни къведайбур яз малум я. Мисал яз, инсандин нидилай северин ни виш сеферра хци я. Лацу севревай лагьайтIа, 30 километрдин яргъа мензилдай вичин «къурбанддин» ни гьиссиз жеда.

.  Виликдай севериз вири рангар анжах «чIулав ва лацу яз» аквазва лугьудай делил малум тир. Алай аямдин алимри тестикьарнавайвал, северизни, инсанриз хьиз, вири рангар аквазва. И карди абуруз дигмиш хьанвай емишар хкягъиз куьмекзава.

.  Север кубутбур, темпелбур хьиз аквада. Гьакъикъатда абурувай са сятда 50-60 километрдин мензилдиз чукуриз жезва­.

.  Север акьуллу гьайванар яз гьисабзава. Бедендин екевилел гьалтайла, север йиртижийрин арада виридалайни еке мефт авайбур я. Абурухъ хъсан зигьин ава, гьавиляй абурувай четин тапшуругъарни кьилиз акъудиз жезва. Месела, зирзибил авай къаб ахъайиз жезва, гьатта алатрикайни менфят къачузва. 

.  Рагъул сев неинки йиртижи, гьакI гьар жуьре затIар недай маса гьайванрикни акатзава. Адан тIуьнин 75 процент набататрикай ибарат я: куьлуь емишар, хвехвер, дувулар ва векьер. Гьелбетда, виртIедални адан рикI гзаф ала.

.  Северин еке къармахрин яргъивал 10-12 сантиметрдив кьван агакьун мумкин я. Севери абур чпиз дувулар ва маса затIар хкудун патал чил чалдай алатар хьиз ишлемишзава.

.  ХъуьтIуьз сев чилада хьун гьакIан ахвар авун туш. И чIавуз адан рикIи кIва­лахун яваш жезва, кьилди къачуртIа, чилада авачирла, рикI декьикьада 40-50 сеферда­ хъуткъунзаватIа, чилада авайла, 8-10 сеферда. Бедендин ифинни агъуз аватзава.

.  Северин далудал жедай мандав пи туш, жукIумар я.  

.  Полюсдин лацу севрен хам гьакъи­къатда чIулавди я, амма къалин лацу чIарари чIулаввал кIевнава. 

.  Лацу севрен хамунин кIаник саки 10 сантиметрдин яцIувал авай пидин къат ква. Ада неики чими авуниз, гьакIни гишин вахтара энергиядин запас язни куьмекзава.

.  Лацу северин нек тIебиатда виридалайни гзаф чIем квайди я (35 процентдив агакьзава).

.  ЧIулав ва лацу рангарин пандадиз бамбукрин севни лугьуда. Адан тIуьнин 99 процент бамбукдикай ибарат я. Са юкъуз и севери 12 килограммдилай 38-дал кьван бамбук незва.

.  Маса северилай тафаватлу яз, пандаяр чилада жезвач. 

"ЛГ"