На родном

Мушрикьри Пайгъамбардикай гьихьтин ванер акъудун кьетIнай?..

(Эвел - 2024-йисан 34-нумрада, 2025-йисан 36-нумрада, 2026-йисан 1-4, 32-35-нумрайра)

Абуруз и крар вири хъсандиз чизвай, гьавиляй абурун чанар ахьтин «беябурчивал» кьабулуниз гьазур тушир, чпин рикIин чIехивиляй ва намуслувиляй ваъ, себеб Аллагьдин и гафари къалурзава (75-сура, 5-аят, мана): «Амма кIанзава а инсандиз вичин гележегдани чIуру крар ийиз (вичин вилик квай Югъ таб яз кьаз)».

Вири и крарикай къурейшивийриз хъсан хабар авай, абурувай вуч ийиз жедай кьван, абурун вилик вафалу, керчек кас, виридалай хъсан къилихрин ва тарифлу ахлакьдин сагьиб, инсанрин лайихлувилерин чешне, тарихда вичиз я барабарди, я ухшарди тахьай инсан квайла? Абурувай вуч ийиз жедай? Гьелбетда, абурук теспачавал акатна ва чеб-чпивай квахьна.

Фикир авурдалай кьулухъ абуруз идалай гъейри маса рехъ жагъанач: Пайгъамбардин ﷺ ими Абу ТIалибан патав фин ва адавай вичин стхадин хва акъвазарун тIалабун. Чпин тIалабунрин еке метлеблувал ва кьетIенвал къалурун патал абуру адаз и гафар лугьун кьетIна: гъуцарикай элкъвена абур гадаруниз эвер гун, абурун къудратсузвал ва хийирсузвал тестикьарун - им а гъуцар беябур авун ва зурбаз алчахарун я. ИкI тестикьарун – им чпин и диндиз инанмишвал авур ата-бубаяр сефигь авун ва ягъалмишвиле хьайибур яз малумарун жезва. Ихьтин рехъ абуруз хъсан яз жагъана ва чпин фикир кьилиз акъудиз абуру гьерекатна.

Ибн Исгьакъа лагьанай: «Къурейшивийрин вини дережа авай, кесерлу инсанар Абу ТIалибан патав фена ва адаз лагьана: «Я Абу ТIалиб! Ви стхадин хци чи гъуцариз экъуьгъзава, чи дин беябурзава, чун сефигьбур яз кьазва ва чи улу-бубаяр ягъалмиш хьайибур яз малумарзава. Я вуна ам акъвазара, я чаз мумкинвал це ам акъвазардай, вунни, чун хьиз, адан фикиррал рази туш хьи эхир, чна вун адакай азад ийида!». Абу ТIалиба абурухъ галаз юмшагъдаказ ихтилат авуна ва абур хъфена. Аллагьдин Расулди ﷺвичин кар давамарзавай, ада ачухдиз вич Аллагьдин диндин рекье авайди къалурзавай ва маса инсанризни и диндиз инанмишвал авуниз эвер гузвай.

Зияратчийрал таблигъатдин севт агакь тавунин серенжемар

кьабулунин меслят

И йикъара къурейшивияр маса къайгъудикни квай, Ислам таблигъат авун са шумуд вацра давам жезвай, и арада гьаж ийидай вахтни алукьзавай. Къурейшивийриз чизвай арабрин зияратчийрин дестеяр мукьвара чпин патав къведайди ва абуру чпи вирида Мугьаммадакай ﷺ гьа са ихтилатар авун лазим тирди гьисабна, герек Пайгъамбардин ﷺ таблигъатди арабрин руьгьериз са таъсирни тийидайвал, ам гьаваян кар яз амукьдайвал. Абур и месэла веревирд авун патал ал-Валид бин ал-Мугъирадин патав кIватI хьана ва ал-Валида абуруз лагьана: «Куьн вири са фикирдал атун ва сада-садаз къаршивал тавун лазим я». Абуру адаз лагьана: «Лагь жуван фикир». Ал-Валида жаваб гана: «Ваъ, куьн рахух, за квез яб гуда». Абуру лагьана: «Чна ам кихлигдайди1, фахра я лугьуда». Ал-Валида лагьана: «Кьин хьурай Аллагьдал, ам кихлигдайди туш, чаз кихлигдайбур акуна, ада, абуру хьиз, вич-вичик рахаз, мурмурар ийизвач ва ам гафар рифмада тваз рахазвач». Абуру лагьана: «Чна ам дилиди я лугьуда». Ал-Валида лагьана: «Ам дилиди туш. Чаз дилибур акуна ва чаз диливилин лишанар чизва, адан кьилел садрани а гьал атанач ва ам велвелада хьайиди туш». Абуру лагьана: «ЯтIа чна ам шаир я лугьуда». Ал-Валида лагьана: «Ам шаир туш, вучиз лагьайтIа, чаз шииррин вири уьлчмеяр чизва: гьам раджаз, гьам гьазадж, гьам къарид, гьам макъбуд, гьам мабсутI, амма адан гафар шиирар туш». Абуру лагьана: «АкI хьайила, чна ам суьгьуьрчи я лугьуда». Ал-Валида лагьана: «Ам суьгьуьрчи туш, вучиз лагьайтIа, чаз суьгьуьрчияр ва абурун ицитIунар акурди я, ада гьалкъайриз уф гузвач ва тIвалар язавач». Абуру хабар кьуна: «Бес чна вуч лугьуда?». Ал-Валида жаваб гана: «Кьин хьурай Аллагьдал, адан фасагьат рахунар ширинбур я, куьне вуч адакай лагьайтIани, куьне лагьайди батIул яз акъатда. Виридалай хъсан я, эгер куьне адакай ам суьгьуьрчи я лагьана тестикь авуртIа, ам вичин суьгьуьр авай келимайралди буба хцикай, итим вичин стхадикай, паб гъуьлуькай, инсан вичин мукьва-кьилийрикай чара авун патал пайда хьанва». Ахпа абур и фикирдал вири рази хьайидалай гуьгъуьниз чкIана. (Яни винидихъ, раижнавайвал, абур чеб чIалахъ туширтIани Пайгъамбар ﷺ суьгьуьрчи я лагьана, амма ятIани абуру маса инсанриз ам суьгьуьрчи я лагьана, тапан ванер акъудун кьетIна).

Ал-Валидакай Аллагь-Таалади «Алчудна кIев хьанвайди» сурада цIуругуд аят – цIусад лагьайдалай къанни ругуд лагьайдал кьван - авудна ракъурна, а аятра Ал-Валидан рикIяй фейи хиялрикай ихтилат физва. Месела, Аллагь-Таалади лугьузва (74-сура, 18-25-аятар, мана): «(Бес) дугъриданни, (ада) тафакур авуна ва гьисабда кьуна (гьикI Пайгъамбардиз ва Къуръандиз аксивал ийидатIа), (18) – Къуй ам терг (лянетлу) хьурай! ГьикI ада (фагьумна) гьисабдиз къачуна (а пис фикирар)! (19) Ахпа (мад сефер), къуй ам терг (лянетлу) хьурай! ГьикI ада (фагьумна) гьисабдиз къачуна (а пис фикирар)! – (20) Ахпа, (ам) килигна (мад фагьумна)! (21) Ахпа (ада) чин чIурна ва атIугъна (ам) (ажугълу хьана вичивай Къуръандиз акси тир чIуру фикир къундармишиз, Къуръандик нукьсан кутаз хьанач лагьана). (22) Ахпа (ада) далу гана (Гьахъ кьабул тийиз) ва (зурба) такабурвална, (23) (Ва) лагьана: «Им (Къуръан) – анжах суьгьуьр я, (виликанбурувай атана) къачузвай (риваятзавай)! (24) Им (Къуръан) – анжах, инсанрин гафар я (Пайгъамбарди маса ксаривай чирзавай)!».