Нариман Ибрагьимов. Куьредин эгьли, Кьурагь райондин векил, Хпежрин хуьруьнви. Журналист, писатель. Гьикаятдин, шииратдин эсерралди чун шадарзавай кас. Дагъустандин культурадин лайихлу работник, яратмишдай жуьреба-жуьре конкурсрин лауреат, «Лезги газетдин» политикадин отделдин редактор, марифатлу, чешнелу хизандин сагьиб.

Нариман Ибрагьимован макъалаяр, эсерар, ктабар  кIе­лай гьар са касди къейдзава: адахъ масадаз ухшамиш тушир вичин кьетIен хатI ава. ТIвар алачиз хьайитIани, макъаладин, гьикаядин са шумуд цIар кIе­лнамазди, ам И­брагьимован гъиликай­ хкат­навай затI тирди аян жеда. Абуру кIелзавайдав фикир ийиз тазва, гьиссерал чан гъизва, хъсан крар авуниз мажбурзава.

Вичихъ яратмишунин рекьяй алакьун авайди Н. Ибрагьимова гьеле школада амаз гьиссна ва адан сифтегьан макъалани «Коммунист» газетдиз 1967-йисан июндин вацра акъатнай. Гьанлай жаванди кхьиз гатIунна. Райондин, республикадин, армияда къуллугъдайла, военный газет­риз, журналриз, радиодиз, телевиденидиз…

Рахунрал са артух рикI алачир, гьи суфрадихъ ацу­кьайтIани, анжах масадбурухъ яб акализ аквадай касди кхьинриз артух фикир гана. Белиждин поселокда яшамиш жезвайла, ада редакциядиз макъалаяр, зарисовкаяр, очеркар, фельетонар рекье твадай. Са шумудра Н. Ибрагьимова газетдин «Пятилеткадин гъетер» конкурсда кIвенкIвечи чкаяр кьунай ва премиярни къачунай. Гьавиляй адаз рес­публикадин газетда кIвалахни теклифнай. Ина адан бажа­рагъди мадни цуьк акъудна. Адан гъиликай печатдин жуьреба-жуьре жанрайрин эсерар хкатна ва вири санал кIватIайтIа, яцIу ктабар арадал къведа.

Пудкъанни цIувад йисав агакьнава. Им фейи уьмуьрдин нетижаяр кьадай вахтни я. Разивилелди къейд ийиз кIанзава, Меликан хва Нариман неинки вичин хуьруьнвийрин, районэгьлийрин, гьакI лезги халкьдин виликни уьзягъ я. И гафар тестикьардай делиларни тIимил туш. Абур Ибрагьимован яратмишунрин гьебейра ава.

Сифте нубатда къейд авун лазим я,         Н. Иб­рагьимова­ советрин девирда, «реакционный шаир» лакIаб эцигна, литературадин тарихдай квадарай Хпеж Къурбан цIийи кьилелай дуьньядиз ахкъудна. КIелзавайбурув, адан эсеррихъ цIигелбурув 1994-йисуз шаирдин сад лагьай ктаб ва 2006-йисуз «Техквердай хтайди» тIвар алаз монография агакьарна. Авторди гьеле Гьажибег Гьажибегова лезги бажарагълу шаиррикай сад яз гьисабай Хпеж Къурбанан уьмуьр­диз, девирдиз ва яратмишунриз дуьзгуьн къимет гана ва лезги литературада диндин поэзияди (ахьтин эсерар Етим Эминахъ, Рухун Алидихъ, СтIал Сулейманахъ, алатай асиррин гзаф маса шаиррихъни авай) еке чка кьазвайди ва Къурбанни гьа и рекьяй устадлу шаир тирди субутна.

Писателди сифте яз Кьурагь ва СтIал Сулейманан районрикай (тарих, къенин югъ, яшайиш, вири хуьрерикай баянар, дяведин йисар, илимдин, эдебиятдин, меде­ниятдин, искусстводин, спортдин агалкьунар) ктабар акъудна. Кьурагь райондикай­ ада, мадни алаваяр кухтуна, гъалатIар туь­кIуьр хъувуна, рангунин шикилралди безетмишна, гьар сада дамахдай кьве ктаб ахкъуд хъувуна. Им район патал авунвай зурба ва тарихда амукьдай кар я.

Н. Ибрагьимова лезги халкьдин баркаллу рухвайрини рушари авур зурба крар, абурун гъалибвилер къвезвай несилрив агакьарунин фикирдалди ктабар гьазурна, чапна. Кьуршахар кьадай машгьур пагьливан Артур Муталибовакай, къанлуйри, хаинри яна кьейи викIегь хва, халкьдин эрзиман, Россиядин Федерациядин Госдумадиз чибурун арадай эвелни-эвел депутатвиле кандидат яз къалурай Арсен Байрамовакай, Советрин Союздин Игит, «афгъанви» Абас Исрафиловакай, Азербайжан Республикадин Игит Сергей­ Муртузалиевакай, 1937-йисуз репрессийрик акатай ва чIехи къуллугърал хьайи Гьабиб Эмирбегован хизандикай, чи машгьур манидар Суьлгьуьят Гьажиевадикай, Россиядин Игит Радим Халикьовакай, чи районрин регьберар хьайи государстводин, партиядин, жемият­дин деятелар Шамсудин Агьмедовакай, Шайдабег Хидирова­кай, Зара Латифовади­кай, Зейдул­лагь Мегьтиевакай, профессор­ Идрис Оружевакай, полковник Магьсуб Магь­мудовакай гьар сада кIелдай, къвезвай несилриз амукьдай ктабар хьана абур.

Чаз халкьдин сеняткарвилин, культурадин, искусстводин, фольклордин ирс гьикI квахьзаватIа аквазва. Н. Ибрагьимова Мегьамед Магьмудован куьмекни галаз мад халкь ва къвезмай несил патал хийирлу кар авуна. Чапдай акъатнавай вири хкетар кIватIна, «Лезги халкьдин махар» тIвар алаз вижевай чIехи ктаб акъудна. Журналистди хъсан, халкь патал менфятлу крарик кьил кутазва ва абур уьмуьрдизни кечирмишзава. Им лап тарифлу къилих я.

Республикадин ва милли пресса вилик тухуник Н. Ибрагьимова кутазвай пайни виле акьадайди я. Гьар йисуз печатдин изданийриз адан вишелай виниз макъалаяр, репортажар, интервьюяр, очеркар, гьикаяяр акъатзава. Чебни жуьреба-жуьре хилериз (политика, экономика, яшайиш­, культу­ра, спорт) талукьбур, халкьдик секинсузвал­ кутазвай­ месэлаяр къарагъарзавайбур, руьгьдиз таъ­сирдай­бур, фикир желбдайбур, вандайбур ва агалтна, хушдаказ­ кIелдайбур. Михьи лезги чIалал кхьенвайбур. Абурун кье­тIенвал вуч ятIа чидани, гьи макъала, художественный эсер къачуртIани, анай хайи чилихъ, жуванбурухъ гьикI рикI кузватIа, гьам кьатIуз жезва. Абур «Чи тIал, квал» ктабда гьатнава.

Инал гьар са макъаладин тема, мана ачухарун лазимни къвезвач, анжах эхиримжи йисара чапдай акъатнавай са бязи эсеррин тIварар кьун бес я. «Тармар авур ирс», «Япалай тавуртIа, кIвалин иесивални ийида», «Бинеяр хкудзавай хума», «Девирар ва къиметар», «Игитдив Игитвилин тIвар агакьарнач», «Дердерин пар кIула аваз», «Араба кьарада акIун ва я...», «Багъри ерийрал ашукьарзава», «Зи чIаларихъ ни гала зи ватандин», «Гьайифди рикI къени кузма», «Тарихдин чинриз вил вегьейла», «Гъилевайди ахъайна, цававайдахъ калтуг тийин», «Низ гьарайин, вуж мажбурин?», «Гьикьван гагьди тахайбурай кьурай?», «Руьгьдин къелейрикай сад», «Чи тIал, чи квал чаз чида», «Цаварин кард хайи чилел», «Виле такун…», «Халкьдин дамах», «Лезги мани, дерди мани…», «Ипекдин зурба рехъ»...

Герек вахтунда публицистди виридаз ван къведайвал гьарайзава, маса макъамра меслятзава, теклифзава, рикIел гъизва... Гьавиляй адан макъалайри кIелзавайбурун рикIера гел тазва, абур, къелем гъиле кьуна, тема давамардай чкадал гъизва. Гьавиляй яратмишунрин конкурсриз ракъурзавай адан эсерар премийралди къейдзава.

Ам Дагъустан Республикадин журналистрин союздин «Къизилдин къелем», «Къизилдин лекь», «Шарвили» эпосдин фондунин, «Дагэнергодин», РД-дин Избиркомдин, Вирироссиядин КаспНИРХ-дин, РД-дин дяведин ва зегьметдин ветеранрин Советдин, «Лезги газетдин» Гьажибег Гьажибегован, Мегьамед Гьажиеван ва са кьадар маса премийрин сагьиб я.

РикIел хкин, ада, вичин кIвалахни тарифлудаказ тамамариз, вад йисуз «Спортивная газета», кьве йисуз «Исламдин нур» газетрин редакторвал авуна, Москвада акъатзавай «Лезгинские известия» газетдиз, «Дагъустан» РИА-диз Кьиблепатан Да­гъустандиз талукь темайрай марагълу макъалаяр кхьена, хабарар гана.

Дерин чирвилери, алатай йисара кIватI­навай тежрибади адаз «Лезги газетдин» политикадин отделдин редактордин везифаяр вини дережада аваз бегьемардай мумкинвал гузва. Ам тешкиллувилин алакьунралди, вичин кар чир хьуналди, тапшурмишай месэладин гьакъиндай жавабдарвал гьисс авуналди, инсанрив хуш рафтарвилелди эге­чIуналди тафаватлу жезва. Ада зегьмет­ чIугвазвай коллективдани, хуьруьнвийрин, районэгьлийрин, чирхчиррин, дустарин ара­­дани лайихлу гьуьрмет къазанмишнава.

Инал адан общественный кIвалахни къейд тавуна жедач. Касди хейлин йисара, редакциядин профкомдин председатель яз, коллективдиз къуллугъна. Кьве сеферда ада, Международный гуьзетчи (наблюдатель) яз, Азербайжан Республикада кьиле фейи сечкийра иштиракна, садра Да­гъустан Республикадин Гьукуматдин делегациядик кваз чи ватандашар яшамиш жезвай КцIар, Хачмаз, Къуба, Белокань, Закатала районрал цIар элкъуьрна ва лезгийрин, цIахуррин, аваррин яшайишдикай, уьмуьрдикай пара маналу ва дуьзгуьн макъалаяр кхьена.

Рагьметлу Гуьзеля Гьасановадихъ ва Голландияда яшамиш жезвай Гуьлжагьан Мирзехановадихъ галаз санал Ибрагьимова республикадилай къеце яшамиш жезвай, илгьамдин пай ганвай ва чпин эсерар чапдай мумкинвал авачир ватанэгьлийриз куьмек гун патал яратмишунардайбурун «Булах» кIватIал тешкилна. Адак яхцIурдалай виниз шиирар, гьикаяяр кхьизвайбур экечI­нава. Ирид йисан девирда абурун эсерар авай уртах «Булахдин чешмедал», «Илгьамдин булахар», «Руьгьдин эверун» ва авторрин кьилдин са шумуд ктабни акъудна.

Нариман Ибрагьимова милли журналис­тикада вичин бажарагъдиз, алакьунриз­, зегьметдиз килигай жанлу чка кьунва. Гьа са вахтунда ада гьикаятдин, сатирадинни­ юмордин ва шииратдин эсерралди милли эдебият вилик финикни аквадай хьтин пай кутазва. «Зун итим я, итим», «Гъурбатди­кай игитдизни ватан жедач», «Ху­да-Верди – Буда-Верди», «РикIин кIусар», «Ватандиз рехъ», «Бахтунин шив» ктабра гьатнавай адан гьикаяйра, шиирра чи халкь ва гьар са инсан патал важиблу месэлаяр къарагъарнава.

Чаз якъин тирвал, лезги прозада сатирадиз, юмордиз­ къулугъзавай авторар сад-кьвед я. Белки, гьавиляй Н. Иб­рагьимова гьа и зайиф хилек вичин къуьнни кутуна жеди. Адан критикани, зарафатни, айгьамдин хъверни хъуьтуьлди, рикIе раб сух тийидайди, майилвал артухарзавайди, гьахълу рекьихъ элкъуьн теклифзавайди, жемят патал хийирлуди я.

Писателдин гьикаяйрай, къаравилийрай­, мезелийрай аквазвайди чи хуьрерин инсанрин кьилел къвезвай адетдин агьвалатар, дуьшуьшар ва гьа са вахтунда абурай акъатзавай кьуьруькар, фендигарвилер, пехилвилер, писвилер, жергедин инсанрилай аслу тушир уьмуьрдин татугайвилер, къарсатмишунар я. Сатирикдин-юмористдин къе­лемдикай художественный рангарни хгана­ хкатайла, абурун таъсир масад жезва. Лап куьлуь ва чIехи эсер къачуртIани, абуру кIел­завайдан лап деринра авай гьиссерал чан гъизва. Сад ажугъламишзава, масад руфунин хамар тIа жедалди хъуьруьрзава, пуд лагьайди фикирдик кутазва...

Автордин политикадин, ватанпересвилин тах квай махар­ лезги литературада пайда­ хьанвай сифтегьан эсерар я ла­гьай­тIа, белки, чун ягъалмиш тежен. Абур кIелдайла бедендиз жанг акъатзава, рикIин тIарвал артух жезва. Эхирим­жи­ йисара­ писателдин къелем­дик мадни­ зарб акатна лагьайтIа жеда. Эде­би­ятдин суфрадал­ «Кьисметрин къе­­къуьн­дал», «Та­паррин къармахра», «Са гъа­латIди кайибур» романар, «Бахт я хъуьреда, я шехьда», «Я эвел, я эхир», «Зегьерлу кьисас», «Са классда кIелайбур», «Дегишарна на зи дуьнья» повес­тар, хейлин гьикаяяр гъанва. Къейд ийин хьи, писателдин эсерар гъиляй эциг тавуна кIелдай ашкъи гъидайбур я.

Лугьуда хьи, далу пад мягькем итимди­ дагъларни юзурда. Н. Ибрагьимован далу падни марифатлу, ихтибарлу кIвалин халис кайвани Эгьлихана ва вафалу, акьуллу, чпихъ кьилин образование, сагълам хизанар авай веледри (Эльзади, Риваяди, Саи­дади ва Раинади) мягькемарзава, чпин бубадиз яратмишдай гьевесни, датIана кIва­лахдик жедай къуватни, уьмуьрдин асайишвални гузва.

А. Омаров