Еке гьуьрметдиз лайихлу муаллим

1966-йисуз Рухунрин 8 йисан школа акьалтIарна, кIелун давамарун патал зун Кьасумхуьруьн юкьван школадиз фена. А чIавуз ам лап чIехибурукай сад тир. Ана кьилин образование ва дерин чирвилер авай, аялриз гъавурда гьатдайвал тарс гуз чидай муаллимри кIвалахзавай. Школадин директор Нуьсрет Шабанова чаз тарихдин тарсар гузвай. Вичиз рагьмет хьурай, гзаф хъсан муаллим тир. Урус чIалан тарсар – Тельман муаллимди, химиядин – ФатIимат Рашидовнади,­ математикадин – Шарафудин муаллимди, немс чIалан Лейла Нажмудиновнади гузвай. Вирибурун тIварар кьаз жедач, муаллимар вири тариф авуниз лайихлубур тир.

ДГУ куьтягьна хтанвай Ремиханов Фрунзе Керимханович Кьасумхуьруьн школадиз къведалди, физикадин тарсунал зи рикI алайди­ тушир.  Хъсандиз урус чIал чин тийизвай аялриз Фрунзе муаллимди физикадин тарс гъавурда гьатдайвал ачухардай. Чна тапшуругъар тамамардай, теж­рибаяр кьиле тухудай. Герек авачир ихтилатар ийидачир, аялриз маса кIвалахардай вахтни жедачир, чна муаллимдихъ дикъетдивди яб акалдай.

Физикадин ва математикадин­ тарсарай заз къвезвай къиметар «ва­дар» тир. Гьа ихьтин къиметар аваз юкьван школа куьтягьна, зун ДГПИ-дин физикадинни математикадин факультетдиз гьахьна. 1973-йисуз институт куьтягьна. Кьуд йисни­ зура Хив райондин Межгуьлринни Ар­хитIрин юкьван мектебра физикадинни математикадин тарсар гана. 1978-йисан январдиз зун Къазахстандин ЦIийи Узень шегьердиз фена. Ина за зур йисуз профтехучилищеда физикадин тарсар гудай муаллим яз кIвалахна, ахпа МВД-дин органриз кьабулна. 2004-йисуз, полковникдин чинда аваз, пенсиядиз экъечIна. Алай  вахтунда хайи ЦIийи Макьарин хуьре яшамиш жезва. Зи гъвечIи руша СтIал Сулейманан райондин Агъа СтIал-Къазмайрин юкьван школада математикадин муаллим яз кIвалахзава. 2025-йисуз Махачкъалада математикадин тарсар гузвай муаллимрин арада кьиле фейи конкурсда ада сад лагьай  чка кьуна, «Математикадай Дагъустан Республикадин виридалайни хъсан муаллим»  лагьай тIвар къазанмишна.

Гила Фрунзе муаллимдин уьмуьрдикай суьгьбет ийин. Ремиханов Фрунзе Керимханович 1938-йисан 28-октябрдиз Вини Ярагърин хуьре дидедиз хьана. Адан дах Керимхан Шихидхуьряй тир. 1937-йисуз Керимхан халу Вини Ярагърин Советдин председателвиле хкяна. Гуьгъуьнлай адакай хуьруьн колхоздин председатель хьанай.

Керимхан халудиз Вини Ярагъдал вичин кIвални авай. Фрунзени адан дуст Хаметов Орджоникидзе мектебда са классда хьанай. Инал къейд ийин, а вахтара цIийиз хайи аялриз инкъилабчийрин  тIварар гун адет хьанвай.

Вини Ярагърин 7 йисан мектеб лап хъсан къиметар аваз куьтягьайла, Фрунзедизни адан дуст Орджоникидзедиз Тарифдин грамотаяр ганай. КIелун давамарун патал  Фрунзе Шихидхуьруьн юкьван мектебдиз фена. Анагни лап хъсан къиметар аваз куьтягьна, Новочеркасскдин политехинститутдик экечIна. Са пуд варз алатайла, адаз Дагъустандиз хквез кIан хьана.  Вузда кIелунар акъвазарна, ам хайи хуьруьз – Вини Ярагъдал хтана. 1958-йисуз ам армиядиз тухвана. Са тIимил  вахт алатайла, духтуррин комиссиядин къарардалди Фрунзе армиядай аххъайна.

Фрунзе Ремиханов киномеханикдин­ курсара кIелун патал Ростовдин област­дин Батайск шегьердиз фена. Ругуд вацран курсар акьалтIарна, ам райондиз­ хтана, пуд вацра киномеханиквиле кIва­лахна. Ахпа Махачкъаладиз фена, ДГУ-дин физикадин факультетдиз гьахьдай им­тигьанар вахкуз. Ина ам курсунин комсомолдин организациядин секретарвиле, кьвед лагьай курсуна кIелдайла, вуздин студентрин профкомдин членвиле хкяна.

Физикадин факультетдиз киномеха­ник лазим тир, и кIвалахални Фрунзе­ кьабулна. Гьар вацра адаз 45 манат мажиб къвезвай. Идалайни гъейри, гьар вацра 20 манат стипендия къачузвай, вири санал – 65 манат. Им еке пул тир. Тарсарни ада хъсандиз чирзавай, имтигьанарни хъсан къиметралди вахкузвай. Гатун каникулрин вахтунда хуьруьз хтайла,  ял ядачир, лесхозда кIвалахдай.

1964-йисуз, университет акьал­тIа­рай­ла, Фрунзе Керимханович Кьасумхуь­руьн юкьван школадиз физикадин тарсар гудай муаллим яз рекье туна.  Кьуд йисуз ина кIвалахайдалай кьулухъ ада Мегьарамдхуьруьн райондин Ярагъ-Къаз­майрин юкьван мектебда физикадинни математикадин тарсар гуз башламишна.

1958-1964-йисара Вини Ярагърин­ хуьр арандиз куьч хьана. Ярагъ-Къаз­майрал Фрунзе муаллимдин буба, кIва­лер эцигна, яшамиш жезвай. Школадин директор дуст Хаметов Орджоникидзе­ тир. Мектебда  кIвалах куьтягь хьайила­, муаллимди, автомашинрин аккумулято­рар, телевизорар ремонт ийиз, алава­ пул къазанмишдай. 1971-1975-йисара Фрунзе Керимхановича Ярагъ-Къазмайрин юкьван школадин директордин везифаяр тамамарна.

Ярагъ-Къазмайрин юкьван метебда авай партаяр, стулар, мебель куьгьне хьанвай, абур дегишарна кIанзавай. Физикадин тарсар  тухун патал герек приборарни авачир. Гьа икI, мектебдин игьтияжар патал ам Дагъустандин просвещенидин министрдин заместитель, гьа са вахтунда вичин таниш касни тир  Исамудин Играмудинович Ханбалаеван  патав фенай.  Ада Фрунзе муаллим хъсандиз кьабулна, арзада къалурнавай шейэр вири Ярагъ-Къазмайрин юкьван школадиз къачудай ихтияр ганай.

Фрунзе муаллимдиз математикани­ хъсандиз чида. Ада ихьтин са дуьшуьш рикIел хкизва. Июндин варз тир. 8-классда кIелзавай аялри математикадин имтигьан кхьена вахкана кIанзавай. Ам башламиш жедалди аялриз гузвай тапшу­ругъар экзамендин комиссиядин членри гьялун лазим тир. Са тапшуругъ муаллимривай гьялиз хьанач. Фрунзе­ муаллим математикадай имтигьандин комиссиядин член тушир. Гьялиз тежезвай тапшуругъ гваз муаллимар къунши хуьруьз фена. И хуьруьн школадин муаллимдивайни ам гьялиз хьанвачир. Фрунзе муаллим и вахтунда школада авай. Гьялиз тежезвай тапшуругъ  гваз математикадин муаллим адан патав атана. Фрунзе Керимхановича четин тапшуругъ гьялна. Эхь, жезвайди я ихьтин дуьшуьшарни.

Фрунзе муаллимди тарс гайи аялрикай хъсан инженерар, физикадинни математикадин муаллимар­ хкатна­ва. Физикадинни математикадин­ илимрин кандидат, Москвадин­ физи­ко-тех­нический институтдин (МФТИ) преподаватель Абдулгьамидов Низами Абдулгьамидович, технический илимрин доктор Башир Магьарамов, физикадинни математикадин илимрин канди­дат, ДГУ-дин преподаватель Абдулвагьабов Мизафудин Шагьович, илимрин кандидат, ДГУ-дин преподаватель Наида Абдурагьманова Фрунзе Керимхановичан гъилик кIелай ученикар я.

Дагъустан Республикадин лайихлу муаллим Фрунзе Керимханович гзаф кьадар шабагьрин сагьиб я. Амма виридалайни багьа пишкеш ада халкьди ийизвай гьуьрмет яз гьисабзава. 2008-йисалай Фрунзе муаллим лайихлу  пенсияда ава.

2008-йисан июлдин варз тир. СтIал Су­лейманан райондин центральный больницадин кьилин духтурдин заместитель Гьабибулагь Гьабибуллаевни зун Ярагъ-Къазмайрин хуьруьз Фрунзе муаллимдин кIвализ фенай. Гьабибулагь стхадини за Кьасумхуьруьн юкьван школада са классда кIелайди я. Чаз Фрунзе муаллимдиз чи патай авай гьуьрмет къалуриз, адаз чухсагъул лугьуз, мектебда санал кIелай вахтар рикIел хкиз кIанзавай. Гьайиф хьи, а чIавуз адан кефияр хъсанзавачир.

Амма зи рикI секин хьанач, заз адахъ галаз ихтилатар ийиз, жуван халкьдиз адакай чириз кIанзавай. ИкI, 2023-йисан февралдиз чна Ярагъ-Къазмайрин хуьруькай видеофильм гьазурзавай. Гьа и чIавуз чаз  муаллимдихъ галаз ихтилатар ийидай, арадал атай фильм телеканалрайни къалурдай мумкинвал хьана.

СтIал Сулейманан, Мегьарамдхуьруьн районрин РОВД-рин начальник­рин заместитель хьайи, алай вахтунда­  пенсияда авай полициядин подполковник Шихкерим Азимович Шагьпазов Фрунзе муаллимдин ученик ва зи дуст я. Чун Фрунзе муаллимдин патав мукьвал-мукь­вал физва, ам гзаф шадни жезва. Заз чиз, Фрунзе муаллимдиз мугьман жез­вай адан ученикар мад ава. Им ада къазанмишнавай зурба гьуьрмет я. 88 йис яш хьанватIани, Фрунзе муаллимдин рикIел вичин кьилел атай кIвалахар хъсандиз алама, адаз дуьньядин гьаларикай хабар ава.

Фрунзе Керимхановича хизанда вад велед тербияламишнава, абур вири, чпин хизанар хьана,  бахтлу я. Муаллим хва Элмарахъ галаз санал яшамиш жезва, ада кIвале вичивай жедай кIвалахарни ийизва. Аллагьди хуьрай Куьн,  гьуьрметлу Фрунзе муаллим!

Магьсуд Магьмудов