Бегьер кIватIзава

Зегьемвилизни килиг тавуна, Дагъус­тандин чуьллера кIвалахрик гьерекат ква, девлетлу бегьер кIватI хъийизва. Идакай Дагъустандин хуьруьн майишатдин ва недай суьрсетдин министерстводин те­лег­рам-каналди хабар гузва.

Регионда бахчадин няметар патал 8000 гектар кьван чил чара авунва. Асул майданарни Ногъай, Къизляр, Къаякент­, Бабаюрт ва Тарумовка районра ава. Къейд­завайвал, умуми кьадардикай 70 процент къарпузар я, амай 30 процент гатун халийрал ва буранрал ацалтзава.

Къенин йикъан делилралди, Дагъус­тандин аграрийри тахминан 100 агъзур тонн къарпузар кIватIнава. И кар давам жезва
Къейд ийин хьи, къарпузрин виридалайни машгьур ва ширин сортарикай сад «каристан» я.

Арада мензил аваз

Дагъустанда газ ишлемишзавай саки гьар сада и къуллугъдай онлайн къайдада гьакъи гузва. Идакай «Дагъустан патал газ» телеграм-каналди хабардарзава.

Кьилди къачуртIа, къейдзавайвал, арада мензил аваз гьакъи гунин къайда региондин гьеле 195 агъзур агьалиди хкянава, им газ ишлемишзавайбурун умуми кьадардикай 30 процент я.

Чешмеди раижзавайвал, газ ишлеми­шунай, офисдиз фин тавуна, «Мой Газ» (Android патал) ва я «Газ Онлайн» (iOS патал) мобильный приложенийрай, гьакI­ни «Газпром межрегионгаз Махачкала» карханадин сайтда хсуси кабинетдай (личный кабинет) гьакъи гуз жеда.

Къейд ийин хьи, и сервисри неинки газдин пул гудай, гьакIни газ ишлемишнавай кьадар къалурзавай счетчикдин рекъемар рекье твадай, гьисаб тухузвай тадарак (прибор учета, счетчик) ахтармишдай муддат чирдай ва маса алатрикай менфят къачудай мумкинвал гузва.

Давамарзава

Дагъустанда здравоохраненидин хиле ИИ (искусственный интеллект) кардик кутун давамарзава. Идакай Дагъустандин ЦУР-дин телеграм-каналди хабар гузва.

Чешмедин делилралди, къенин юкъуз­ тIебии тушир интеллектди рекъемрин 85 рентген-комплексдал, 34 КТ-дал (компьютерная томография), 25 маммографдал кIвалахзава.

И кар себеб яз рентгендин ахтармишунар «кIелзавай» вахт 5 декьикьадал кьван, КТ-динбур лагьайтIа, 10 декьикьадал кьван тIимил хьанва.

Къейдзавайвал, ИИ-ди медицинадин рекьяй кьиле тухванвай ахтармишунрин нетижаяр агакьунин вахтунилай сагъар хъувунин гьалар аслу жезвай дуьшуьшра иллаки куьмекзава.

Дагъустандин здравоохраненидин ми­нистрдин везифаяр вахтуналди тамамарзавайди тир Алиомар Агьмедован гафаралди, и кар иллаки инсульт, иви чкIун, стIалжем ва онкологиядин начагъвилер авайла метлеблу я – гьар са декьикьа важиблу я.

ИИ-ди медицинадин миллионралди докуменатр ахтармишзава. ИкI, Webiomed системади 2025-йисуз медицинадин 30 миллион документ ахтармишна ва 31 агъзурдалай виниз патологиядин дегишвилер винел акъудна.

ТIебии тушир интеллектди медици­надин рекьяй кьиле тухвай 88 агъзур­далай виниз ахтармишунриз къимет г­узни куьмекна. ИкI, 2025-йисуз ИИ-ди хурун клеткадин органрин 88 агъзурдалай гзаф рентгендин ахтармишунриз къимет гана.

Идалай кьулухъ рекъемрин тадара­кар авай медицинадин вири идарайра­ (ахьтинбур республикада 67 ава) ИИ-сер­висар кардик кутадай фикирар ава. Мадни, диагностикадин техника медицинадин рекьяй кьиле тухузвай ахтармишунрин шикилар (мисал яз, КТ-дин, рентгендин ва икI мад) хуьзвай махсус къурулушдихъ галаз сад ийидайвал я.

Виликдай РД-дин здравоохраненидин министерстводин телеграм-каналди хабар гайивал, 2026-йисан сад лагьай паюна Дагъустандин медицинадин ида­райра ИИ-дин технологийрин куьмекдалди 9 639 ахтармишун кьиле тухвана. Ам кардик кутунвай идарайрин арада са шумуд йисуз кьилин идара яз республикадин диагностикадин центр (РДЦ) амукьзава. Къейдзавайвал, ИИ-дин технологийри гьа са вахтунда вад хиляй кIвалахзава: кьилин, хурун клеткадин КТ, флюорография, маммография, электронный медкартаяр.

КТ-дин нетижайрин бинедаллаз шак­лу гьар са чка кьве сеферда ахтармишзава – программади ва духтурди. Электронный медкартайриз анализ гуналди,­ сагъламвал патал хаталувал авай дуь­шуьшар винел акъудзава. И карди лагьайтIа, духтурриз начагъ кас вахтунда (кар-кардай фидалди) сагъарунив эгечIдай мумкинвал гузва. 

Гьазурайди – Муса Агьмедов