Женгерин шагьидар

Чи халкь ЧIехи Гъалибвилин 75 йисан юбилейдин къайгъуйрик квайла, Мегьарамдхуьруьн райондин Къуйсунрин хуьре яшамиш жезвай зи имидин хцин хва-хтул Жалилов  Жамалдиназ  (Валериказ)  вичин рагьметлу буба Жалилан куьгьне са кьватидай кьве шагьадатнама (шикилра) жагъана.

Ватандин ЧIехи дяведин йисара женгера къалурай кьегьалвилерин шагьидар. Сад зи буба Абдулазизаз, муькуьдини адан стха (зи ими) Расулан хва Жалилаз ганвайбур. И кардикайни хтулди гъиле-гъилди зав хабар агакьарна.

Дугъриданни, бязи вахтара ри­кIелни алачир чкайрай чаз гьакьван важиблу затIар жагъин хъийида, чпи­ни хейлин вакъиайрал чан хкида.­

Зи буба Абдулазизни, имидин хва Жалилни рагьметдиз фена гзаф йи­сар я. Абурун тIварар хганвай рухвайрикай бубаяр хъхьанва. Гила, и шабагьрин чарар агакьайла, заз ва зи хизандиз а рагьметлубур кьведни санал чIехи суварин вилик уьзягъ­­­вилелди чи патав хтайди хьиз я.

ГьикI жедач! И чарарал гьа­ яр­гъал йисарин ранг, руг ала, абурухъ гьа вахтарин ни гала. 1942, 1944-йисарин указралди ганвай медалрин шагьадатнамайри бес гьа вахтара Кавказ, Сталинград, Москвани Ленинград, маса ше­гьерар хуьн паталди кьиле фейи къизгъин женгер рикIел гъизвачни!

Зи буба Абдулазиз вичин стхадин хцелай, чи гъилера амай чарари субутзавайвал, 22 йисан чIехи тир. Им бубани хва санал дяведиз фена лагьай чIал тушни. Кавказ оборона ийидай женгера абуру кьведани иштиракна. И кардикай абуру чпини суьгьбетдай.

Дяве къарагъайла, Жалил Ново­черкасскдин офицеррин школадин курсант тир. Бубади Бакуда фя­ле­валзавай. Фашистрин геллегьар Кав­каздин дагъларивни агакьайла, вишералди, агъзурралди дагъви рухваярни рушар хьиз, Абдулазизни, вичин яшар хейлин “гъвечIи” авуна, Бакудай фронтдиз фена. Кутаиси шегьерда женгерин гьазурвилер аквазвай са частуна (1942-йис) имини хтул чеб-чпел гьалтна. И карни а рагьметлуйри чпи рикIел хкидай. Жалила яшлу ими дяведа жеда лагьана фикирни авунвачир. Амма а вахт гьахьтинди тир: же­гьилри чеб фад-фад “чIехи”, агьилри чеб гуьгьуьллувилелди “же­гьил” ийизвай…

Ихьтин кардин шагьидвалзавай мад са документ ава. Буба рагьметдиз фейидалай кьулухъ (а чIавуз за Самурда муаллимвиле кIвалах­завай) 1977-йисуз Орловский областдин Крамской райондин, Высокое тIвар алай поселокдай чав Ватандин ЧIехи дяведин ветеран, урус халкьдин хва Павел Михайлович Долгачев лугьудай касдилай чар агакьна. Вич лугьумир, амни зи буба дяведа санал хьана. Саки вири йисара абуру дуствилин алакъаярни хуьзвай. Чаз, аялриз, и кардикай геж хабар хьана. Буба амачирла.

Павел Михайловичахъ галаз ча­рарин алакъа за хвена. Вичин са чар­че ада кхьенвайвал, Абдулазизаз са взводда авайбуру буба лу­гьу­дай. ГьикI хьи, Павелан а чIа­вуз (1943-йис) — 23, Абдулазизан 45 йис тир…

Гила чаз жагъанвай шабагьар — женгерин яцIарин шагьидар генани важиблубур я. ГьикI хьи, буба рагьметдиз фидайла, чав адан женгинин рекьерин шабагьрин са чарни гумачир. Зун аял тирла, аскервилиз фейи 1962-йисалди, чи кIвале бубадизни дидедиз (фронтда ва да­лу пата) ганвай са кьвати ацIай удостоверенияр ва гьакьван медаларни авайди тир. Аскервиляй зун хтайла (1965-йис), абур амачир. Ни къачуна, гьикI хьанатIа, заз чидач. Я рагьметлу бубадизни, диде­дизни абурун иесивалдай мажал хьайи­ди хьиз туш.

“Кавказ оборона авунай” медалдин и шагьадатнама имидин хцин “Сталинград оборона авунай” медалдин шагьадатнамадихъ галаз санал хьунни квехъ галаз ала­къалу ятIа чаз чидач. Мумкин я, кьве касдини абур санал вахчуна. Жегьил кас яз, стхадин хцив гумукьна. МасакIани хьун мумкин я… Гьар гьикI хьанатIани, къе чаз цIийи шаба­гьар-цIийи шадвилер жа­гъанва!

Бубадин чIехи стха Расулан хва Жалилаз гьеле 1940-йисуз Докъузпара райондин Миграгърин хуьряй Яру Армиядин жергейриз эвер ганай. Дяве къарагъайла, винидихъ лагьанвайвал, ада Новочеркасскдин военный училищеда кIелзавай. Дяведи курсар фад куьтягьиз туна, Жалила Батайск ва маса шегьерар патал женгера иштиракна, гьа вахтунда сифтегьан хирерни хьана. (1941-йис).

Махачкъаладин госпиталда хирер сагъарна, жегьил офицер мад фронтдиз хъфена. Сталинград душмандикай хуьдай женгера адал генани залан хирер хьана. (1942-йис). Душмандин минади кьулан тар­циз хасаратвал гайи адавай мад дяведа иштиракиз хъхьаначир. Са­ки са йисуз госпиталра сагъарай ам ватандиз хтана. Докъузпара райондин комсомолрин комитетдин сад ла­гьай секретарвиле, райисполкомдин председателдин заместителвиле кIвалахна. Гьа йисара заоч­но Бакудин эцигунрин техникумни акьалтIа­рна. 1948-йисуз Дербентдин рекьерин участокдин начальниквиле тайинарна. Дербентдай Ру­­тулиз кьван а чIаван рекьерни муькъвер къай­дадик кваз хвена. 1961-йисалай, сагъламвилин гьалдиз килигна, мад ада­вай кIва­ла­хиз хъхьанач. Вичин хизан хвена, хуьруьз-кIвализ, райондиз куьмекар гана.

Зи буба Абдулазиз Берлиндиз кьван фена. Гъалибвилин  югъ ада гьана къаршиламишна. Ина адал вичин хуьруьнви уста Салигьов Яра­лини гьалтна. И кардикай за “Бубадин шинель” поэма кхьенва…

Жалилахъни адан юлдаш Ша­гъадихъ (гарагъви рушахъ) 9 аял, 40 — дав агакьна хтуларни птулар хьана. Саки вирибуруз юкьван ва кьилин  пешекарвилин образование къачудай мумкинвал гана. Абур къе Къуйсундал, Дербентда, Каспийскда, Махачкъалада, Бакуда, Москвада, Ростовда яшамиш жезва.

Гьар са эвелдихъ эхирни ава. Зи буба Абдулазизазни диде Угълангереказ эхиримжи кIвал за кIвалахай Самурда кьисмет хьана. Жалилазни адан юлдаш Ша­гъадиз — хизанар яшамиш жезвай Къуйсундал. Къуй чпин сурарал нур хьурай. Абурун веледрини ­эвледри бубайрин женгеринни ­зегьметдин, марифатдинни ахлакьдин хъсан адетар пакдиз хуьзва. ЦIи гатуз Жалил бубадин 100 йис чна санал къейдда. Иншаллагь!…

Мердали  Жалилов


Всего просмотров: 57
Подпишитесь на наши каналы:

Читайте также:


Новости партнеров

Яндекс.КартыКарта распространения коронавируса в России и мире