Ялцугъар

Лезги поэзиядин экуь чирагъ Етим Эминан ватан ва ада вичин вири камаллу уьмуьр кечирмишай багъри чка тир Ялцугърин хуьруькай чаз малум тир сифте делилар 1734-йисуз Чулахъ Сурхаян аксина Надир шагьди Къазикъумухдал гьужум авур вахтунал гьалтзава. Шагьди вичин рекьел дуьшуьш хьайи лезгийрин гзаф хуьрер дарбадагъна. Са шумуд хуьряй катай инсанар кIватI хъхьана, хуьр тешкилна.

Ялцугърин хуьруьн диб кутур­бур­ Кьиандилай тир Керимоврин (Ха­шарин) тухум яз гьисабзава. И ту­хумди сифте ина бегьерлу­ чилер цаз хьанай, ахпа абуру яшамиш хьун патал ина кIвалерни эци­гиз башламишна. И тухумдик XIX асир­дин юкь­вара Цилингай Бу­кIайрин (Савзиханрин) тухум, гуьгъуьнлайни КIи­ридай Аразрин, КIеледилай ЦIи­ар­рин, гьакIни маса тухумарни акахь хъ­у­вуна­.

Етим Эминакай хуьруьн къази хьайи чIавуз Ялцугърин обществони арадал атана. Адак Бигеррин, Макьарин, ЦицIерин, ХипитIрин хуьрер акатзавай.

XIX асирдин эхирра Ялцугърал 45 кIвал алай, ина 283 кас яшамиш жезвай.

Советрин властдин девирда Ял­­цугърин хуьрени Совет теш­кил­на. Адак Ялцугърин, ХипитIрин, Кьи­­ан­рин, Бигеррин, ЦицIерин ва Хутаргъ­рин хуьрер акатзавай. Хуьруьн Советдин сифтегьан  предсе­да­телвилени ялцугъви Межидов Межид хкянай.

1936-йисуз Ялцугъа Етим Эминан тIварунихъ галай колхоз тешкилна. Адан председателвиле Мир­зоев Гьажибала хкяна. Колхоздихъ 400 гектардилай виниз мулкар, 800-далай виниз лапагар, гзаф кьадар малар, балкIанар авай.

Ялцугъвияр магьсулдарвилел, малдарвилел машгъул жезвай. Советрин властдин йисара хуьре школа, почтунин отделение, клуб кардик квай.

Ватандин ЧIехи дяведин йиса­ра­ Ялцугъай 67 кас фронтдиз фена, абу­рукай 40 кас Ватандин азадвал па­тал кьиле фейи женгера игитвилелди телеф хьана. Хуруйрал гьу­ку­­мат­дин орденар­ни медалар алаз хтай 27 кас ислягь зегьметдив эгечI хъувуна­.

1966-йисуз Ялцугърин хуьруьн жемят, чилер зурзуникди, Ала­мише тIвар алай чкадиз куьч хьана. Ялцугъвияр Эминхуьре ма­са са шумуд хуьруьн жемятдихъ галаз гьуьрметлудаказ яшамиш жезва.

Зунни Ялцугъа дидедиз хьана, ана сифтегьан классра кIелна. Етим Эминан хайи макан тир Ялцугърин хуьряй хьунал, чIехи шаир къекъвей­ хуьруьн куьчейра къе­къуьнал, ада яд хъвайи ЗуькIуьд булахдай яд хъунал (агъсакъалрин лугьунриз килигна, и булах Етим Эминан рикI алай булах тир) за дамахзава.

Гаф кватай чкадал лугьуз кIан­за­ва хьи, хуьруьн мулкунал 18 бу­лах­, чIе­хи пуд кIам, суван тIул, та­мун­­­ га­пIа­лар ала. Тамара ичин, чуьх­­­­ве­рин, кIерецрин, чIухлумпI­рин, кицикин, иний­рин, чумалрин ва ма­са ­емиш­­рин тарар,  жикIийрин валар ава.

Зун гьар йисуз 2-3 сеферда хайи хуьруьз хъфизва, ида гу­ь­гьуь-лар шадарзава.

Хазран Кьасумов


Всего просмотров: 19

Читайте также: