Абдулафис Исмаилов

Умуд са чIавузни квадармир (V пай)

Эвел — 21-24-нумрайра. Эхир

Ватандин тарихдин къадир хьана, тарихдивай тарсар къачуна кIан­завайди я. Зун сталинист туш. Адан девирда инсанар кIевера твадай гъалатIриз рехъ гана. Амма гьахълу­вал хъсан затI я эхир. Чи уьлкведихъ хьайи вири регьберрин (пачагьарни кваз)  арада Сталинахъ авай хьтин зурба метлебдин лайих­л­увилер мад гьич садахъни хьанач. Соц­опросри къалурзавайвал, и жигьетдай Президент Владимир Путин кьвед лагьай чкадал ала. Чаз виридаз чизвайвал, ада Россия къутармишна. Им, гьа­къи­къатда, садрани рикIелай тефидай адан чIехи лайихлувал я.

Алай вахтунда чи инсанри чIе­хи гьурметдивди рикIел хуьзвай Ста­линан тIвар иллаки мукьвал-мукь­вал кьазва. Белки, инсанри чеб кьве патал — девлетлуйризни кесибриз пай хьанвайвиляй, социальный гьахъсузвиляй, закондин вилик ви­ри барабар тежезвайвиляй, начальникдинни жергедин къуллугъчидин мажибрин арадавай  фаркь кьадарсуз чIехиди тирвиляй ятIа ала­тай вахтар рикIел хкизвайди? Абур гьи­кьван четинбур тиртIани. Ви­ликдай кьулухъ галамукьиз хьайи уьлкведикай, акьалтIай четинвилериз дурум гана, куьруь са вах­тунда девлетлу, къудратлу, дуь­­ньядин пачагьлугъ туькIуьрай регь­бердиз я банкара эцигай пулар, ­къи­зилар, маса девлетар хьанач, ­я дамахдин чIагай либасар. Ада гьамиша алукIиз хьайи­ди куьгьне шинель, куьгьне китель, са чекмеяр тир. Амма ада вичин вири уьмуьр, зурба акьул-камал, сагъламвал, югъ-йифди кIва­ла­хиз, уьлкве вилик тухунин рекье эцигна. Декьикьайралди, йи­саралди, асирралди уьлчмишзавай вахт ва чIе­хи мензилар регьберди вичиз ­муь­тIуьгъар­най.

Девирар алатайла, гекъигунар, веревирдер авурла, аквазва хьи, Сталиналай халкьдин уьмуьрдик яратмишунардай, умудлу яз бахтлу геле­жегдихъ фидай зурба ва гуьзел метлеб кутаз алакьна. Ада инсанрин, халкьарин арада садвал, инсандин уьмуьр гуьзел метлебдив ацIурза-вай, гьахълувили агъавалзавай гележегдин къамат туькIуьр­на. Ада а къамат гьакъикъатдиз элкъуьриз башламишнай. Эгер уьлкведин кьиле мад са цIуд йисуз и камаллу регьбер амукьнайтIа, Россия вилик финин жигьетдай Европани Америка къе чи гьич патаривни жедачир. Тарихда кьилдин касдин роль зурбади я кьван…

Россия кIвачел къарагъар хъувур, адаз виликан къудратлувал хкизвай Президент Владимир Пути­на вичин программный рахунра лагьанай хьи, “СССР чукIун — им лап зурба бедбахтвал я”. Чи ли­дердин мецелай лагьай гьатта и гафарикди РагъакIидай патан гьу­кум­ гъиле авай дестейрик теспача акатнай.

Инал са цитата гъун герек я. Ген­ри Киссинджер — дуьньяда тIвар-ван авай дипломат, гзаф йисара США-дин госдепдин секретарвилин, милли хатасузвилин рекьяй президентдин советниквилин къуллугърал хьайи политик. Адаз Америкадин “серый кардинал” лугьузва. Къе вич 96 йисан яшдив агакьайла, “серый кардиналди” хиве кьуна: “СССР чукIу­руни дуьньядин ци­вилизация­диз ­чIе­хи зарар гана. Им чак (яни США-дик) квай еке гунагь я. Советрин Со­юз гьахълувилин тек са государство тир дуьньяда авай. Ам пландин бинедаллаз чукIурун Америкадин виридалайни чIехи тахсиркарвал хьун мумкин я. И кардик жуван пайни хьунал за гила пашманвалзава”. Ада генани лагьана хьи, “Вири месэлаяр пулуналди гьялзавай, инсандин къиметлувал адахъ авай пулдин ва девлетрин кьадардилай ас­лу тир капиталдин уьлквейрилай тафаватлу яз, советрин проектди дуьньяда арадал къвезвай хаталу су­алриз маса жуьреда жаваб гузвай”. Мадни­ Киссинджера хиве кьуна хьи, “Еке пула­ра вил авачиз, ашкъидалди кIва­лах­завай, рикIивай шадвилелди яшамиш жезвай, зурба игитвилер ийизвай советрин инсандиз чна  винелай къалурзавай девлетрин, булвилин далдадик чуьнуьх хьанвай вагьши законрин капитализмдин алемдиз рехъ ачухна”.

Миллиардерар Рокфеллеррин хизандихъ галаз кIеви дуствал хуьзвай Америкадин “серый кардиналдин” хиве кьунрихъ яраб гьихьтин метлеб аватIа? Алай девирдин яр­гъал­ди давам жезвай кризисда авай дуьньядин гьалар гьакъикъатдани тарифдинбур туш. Амма инал мад са американвидин гафар гъун чарасуз яз аквазва.

Эдгар Кейси — кьилел къведай крар, вакъиаяр виликамаз чир жедай кас. Ада дуьньядин кьве дяве жедайдакай, Германияда Гитлеран гъи­­ле гьукум гьатдайдакай виликамаз лагьанай. США-да “Великая деп­­рессия” кризис жедай тайин йисарикай, бар­батIвилерикай хабар ганай. Америкадин кьве президент къуллугъдал аламаз рекьидайди ви­ликамаз ла­гьанай. Ватандин ЧIе­хи дяве башламиш ва Советрин Со­юз гъалиб жедай вахтарикай дуьм-дуьз хабар ганай. Дяве куьтягь жедалди варцар амаз, Советрин Армияди гъалибвилералди Европа азадзавайла, Эдгара лагьанай хьи, “асирдин эхирдай коммунистрив власть гумукьдач. Уьлкве чкIида. Ам залан кризисда гьатда. Гьалар чIур хьанвай дуьнья ха­талувилик акатда. Хейлин йисар алат­да, Россия цIийи хъжеда, бахтавар уьлкведиз элкъведа. Анжах гьа и уьлкведай — Россиядай дуьньядиз умудлувал хкведа. Кейсиди вич рекьидай югъни, сятни кваз лагьанай: 67 йисан яшда аваз, 1945-йисан 3 январдин нянихъ. Адан эхиримжи гафар: “Аллагьдихъ чун къе акьван гзаф муьгьтеж я хьи…”.

Инал чавай вуч лугьуз жеда? Рос-сия, гьелбетда, цIийи хъжеда. Чун и кардихъ инанмиш хьана кIан­да. Эвелни-эвел къенин четин­ви­ле­ра умудар квадарзавай скептикар. Россиядихъ масабурухъ авачир хьтин гьам материальный, тIе­би­ат­дин, гьамни руьгьдин зурба дев­ле­тар, къуватар ава. Эхирни руьгьдин а къуватар ахварай ават­да­. Россия­дихъ вахт, мензилар муь­тIуь­гъарна, виликди фи­дай тежриба ава: дяведилай виликан ва дяведилай гуьгъуьнин девирра уьлкве гуьнгуьна хтур тежриба. Гьа икI, Россияди, урус халкьди уьлкведин стха халкьарихъ галаз санал, гуманитарный мусибатдиз мукьва жезвай инсаният мад сеферда къутармишда. Умуд гьич са чIа­вузни квадармир.

Абдулафис Исмаилов


Всего просмотров: 20

Читайте также: