СтIал Сулейманакай гаф

СтIал Сулейманан юбилейдихъ галаз алакъалу тир гьар са девир нубатдин сефер яз тарихдиз хъфизва. Уьлкведа санлай хьиз, шаирдин хайи халкьдин кьадар-кьисметдани хейлин дегишвилер кьиле фенва ва физма. СтIал Сулеймана вичин “Ватандикай фикирар” поэмада къудратдинни къуватдин тариф авур Советрин Союз амач. “Дуьньяд ругуд пай тир еке…” и чIехи уьлкведин къуват СтIал Сулейманаз адан садвиляй, халкьарин арада авай меслятвиляй аквазвай. “Баку, Тифлис, гена Москов, Мад Ленинград ава чаз”. Сулеймана  “абукевсердин ятарив гекъигай” Cоветрин властни амукьнач, социа­лизмни.

Алай аямдин бязи ксари — “цIийи урусри”, “цIийи дагъустанвийрини” СтIал Сулейманан руьгьдин ирсни гила шаклувилик кутазва. Гьатта “Сталинан девир куьтягь хьана — Сулейманан девирни куьтягь хьана” лугьудай хьтин фикирарни пайда жезва.

Гьакъикъатдани икI яни? Гекъигунрин ­чIа­лалди лагьайтIа, “Сулейманан бармак” куьгьне хьанвани? КIелзавайбуру чпи вере­вирд авуна кIанда. Сулейманан тарихдални адан яратмишунрал, адан девирдални алай аямдин гьакъикъатдал. Амма дуьм-дуьздаказ, сидкьидай веревирд авун, гьа­къикъатдиз мукьва нетижаяр хкудун патал адан яратмишунрив гьакI винелай килигна ваъ, дериндай кIелна, ахтармишна, эгечIун лазим я. Гьа­къикъатдин чир­вилериз анжах а чIавуз мукьва жеда, эгер Сулейма­нан яратмишунрин текстерин неинки винел патаз вил вегьез, гьакI абурун сирлу терефарни веревирд ийиз гьава­лат хьан­ва­тIа. Намус лугьудай гаф ша­ир патал гьи де­режада аватIа ва адакай Сулеймана гьикI даях кьазвайтIа чир хьун ла­зим я. И ке­ли­ма лагьайтIа, шаирди вич эл­къве­на кьунвай­ гьаларив, шартIарив, къилихрив гекъигзавай, марифатдинни ахлакьдин ерийрив барабарзавай, вичин руьгьдин истемишунриз мукьва ийизвай ва са багьа, къиметлу шей хьиз хуьзвай. Вичин намусдикай веревирд ийидайла, шаир­ди гьеле ала­тай асирда лагьанай: “Пуларалди, амалдарвилелди ваъ, инсанди ри­кIин къеняй мани лу­гьузвайди я… Амма ша­ирдивай, нагагь ам мейит туштIа, секиндиз, кисна ацукьиз жедач. Вичелай аслу ту­шизни адак пис гьалари къалабулух, хъсанбуру шадвал кутада, ам­ма вичин ма­ни адавай дуьньядикай чуьнуьхна хуьз жедач”.

Гьавиляй ада вичин муьгьуьббатдин, ­сатирадин, критикадин, кIанивални ажугъ квай — лирикадинни эпический гьи жуьредин шиир хьайитIани, “рикIин къеняй” лугьузвай, вучиз лагьайтIа ам гьар са гьерекат, вакъиа ви­чин руьгьдин деринрин сафунай язавай шаир тир ва  ихьтин кьадар-кьисметни ада вичиз хушуналди хкяна. Ада датIана тикрардай: “Зун, Сулейман, шаир я”. Шаирдин кьилин буржарикай сад адаз билбилдин хуш ­манийрай ваъ, вичин девирдихъ, уьмуьрдихъ галаз алакъалу гьакъикъатдай аквазвай. ­Тарихдин туь­кьуьл хъвер гъидай турши терефар адаз гьеле фадамаз малум хьанай: “Гьакъикъат­ лугьудай ихтияр авач, амма шиирра авайвал лугьун тавунани акъвазиз жедач”.

Тамам, гьахълу яратмишунар ва абур арадал гъизвай ксар гьамиша уьмуьрдиз, по­литикадиз, политикадин къурулушриз ак­си экъечIайди я. Им суьгьуьрда тунвай элкъвей чарх хьиз я. Гьамиша гьакI хьайиди я ва идалай кьулухъни жеда. Сулейманни ви­чин вахтунин гьа жуьредин шаир тир. Гьахъ гвай ва гьахълу гаф талгьана акъвазиз ­тежер…

Алай вахтунда СтIал Сулейманан яратмишунриз несил цIийи терефдихъай килигиз гьавалат хьанва. Ам тарихдихъ ва алай аямдихъ галаз авай са гьуьжет хьиз я.

Профессор Гашаров

Исламдин адетралди вердишарнавай, тербияламиш хьанвай СтIал Сулейман вичин жаван ва жегьил йисара Халикьдихъ ва женнетдихъни жегьеннемдихъ, инсандин виликамаз адаз кхьенвай кьадар-кьисметдихъ инанмиш тир. Ихьтин шиирра ада Халикьдин тамам къамат гузва. Амма чеб Аллагьдиз гзаф мукьва яз гьисабзавайбурун ха­лисан суй, абуру, “валлагь-биллагь” мецел алаз, алцурарзавай тегьер акурла, шаир уьмуьрдиз маса вилерай килигзава.

20-йисара Сулейманан фикирар дегиш жезва. Ам инсаният лукIвиляй азад авунин­, экуьнихъ, бахтлу гележегдихъ тухунин фи­киррихъ, социализмдихъ инанмиш жезва. Эхиримжида, дугъриданни, адаз, адан хуьруьз,  уьлкведиз, тарихдиз гзаф  гана.

Анжах 30-йисарин эхирра шаир и фикирривни шаклу яз эгечIзава. Адан экуь фикирар, мурадар чIурайбур кьве чин алай, ниятриз михьи тушир, ришветбазвилиз кьил янавай, чеб алимрай кьазвай, амма гьакъикъатда метлебсуз ихтилатрал рикI алайбур хьана. Ибурун фитнедалди халкьдихъ рикI кузвай гзаф кьадар бажарагълу, баркаллу рушаринни рухвайрин кьадар-кьисмет чIурна. Абурукай миллетчияр,  Советрин къурулушдиз аксибур авуна…

Алай вахтунда СтIал Сулейман чи медениятдиз, эдебиятдиз цIийи кьилелай хквезва. Гьакъикъатдин, азадвилин, намусдин гаф гваз. Ада алай аямдин лезгийриз лугьузва: “Акьуллу жедай вахт атанва”. Ада Дагъустандин, Куьредин тIвар гена гьуьндуьрдиз хкаж хъийизва.

20-йисара хьиз, алай девирда адан шиирри генани гурлуз, генани викIегьдиз ван хъийиз гатIуннава. И гьуьндуьр дережаяр муь­тIуьгъаруна ам вичин милливиливай, лез­гивиливай яргъа хьанвач. Адак, вичин гъвечIи ватандин хьиз, Урусатдин кьадар-кьисметдини къалабулух кутазва.

СтIал Сулейман гьелелиг ачухна акьал­тIарнавач, ачухарунин гьакъикъатдин ре­кьер вилик кума…

Гьажи Гашаров, ДГУ-дин профессор


Всего просмотров: 113

Читайте также: