Руьгь тахьайла?..

“АЛАМВИЙРИЗ” ЖАВАБ

“Руьгь” гафуниз профессор А.Гуьлме­гьа­медован словарда ихьтин баянар ганва: 1) ин­сандин кьетIенвал арадал гъизвай фа­гьум, фи­кир. Лугьудайвал, сагълам беденда сагълам руьгь ава. Адаз Шарвилидин руьгьдикай­ пай ганва… “ЛГ”. 2) инсан. Шумуд руьгь­ди­ чIуг­­­ва­да агь… Е.Э. 3) чан. Къуьнел алаз къалуз дегьре, тунач чи руьгь, раван, наиб… Е.Э.

Яни руьгьди инсан арадал гъизва, хуьзва. Амма руьгь тахьайтIа?..

И йикъара чав Бакуда чапзавай “Алам”  жур­налдин нубатдин нумра (2018-йисан 1-нум­ра) агакьна. Ана, 46-чина, урус чIалал “Добрый лезгин” кьил гана, и мукьвара майдандиз экъечIнавай спортсмен (боксер) Бахтияран шикилни галаз, гуя ам тебрикзавай макъала  (вични тапан лезги чIалал) чапнава. Автор къалурнавач, а руьгь авачирвиляй. А ма­къала чна инал гузва. Ана авай кьван гъа­латIрикай чун рахазвач. Агъадихъ а макъала гъизва:

“Добрый лезгин”

Вуч хъсан я чи руьгь чаз хуьквезва. За Бахтияраз паракьан сагърай лугьузва, гъалиб хьана лугьуз ваъ, чи руьгь хуьзва лугьуз. Регъуь тахьана вичиз ЛЕЗГИ ла­кIаб къачуна лугьуз. Эхь-эхь регъуь тахьана. Вучиз лагьайтIа вири советрин чIа­ва­ра лезгияр тарих авачир, култура урусри гъанвай, кIел-кхьин советри ганвай халкь хьиз къалуриз алахънавайди тир. Чи Къавкъаз Албания чавай чуьнуьхна, чи Ширван чавай къакъудна чаз Дагъустандин халкь лагьанвайди тир. Ви­ро, Ваче, Урнайр, Гьажи Давуд вужар ятIа чаз гила чир жезва. Чаз чун вуж ятIа чиз­мачир­ви­ляй­ чибру “чингизханар” лакIабар къачузвайди тир. Советри, са­вад авай Алибег Фатахов, Гьажибег Гьажибегов Нуьреддин Шерифов хьтинбур къерехдиз акъудна кIелиз-кхьиз чин тийизвай СтIал Суьлейманакай чаз тIа­ратI авунвай. Вуч хъсан я советар чкIана. Амма адан идеология гумайбур гьелени ама. Барцакрини кьацIакри гьелени чи Къавкъаз Албаниядин кхьинар винел акъуд хъавунвай Ярали малим кьацIуриз алахъзава. Чи пайгъамбар Забит­ Ризвановал шер хазва, гуя Ярали малимди кIелнавай Алупан улуб ада туь­кIуьр­нава. Шад жедай кар ам я хьи, са куьнуьзни килиг тавуна советрин идеологияди­кай чара хьанвай, чеб ЛЕЗГИ тирди хиве кьаз регъуьзвачир цIийи несил арадиз къвезва.

Вун мад сеферда САГЪРАЙ, БАХТИЯР!!!

“АЛАМ”

“Алам” – журналдин тIварцIикай са ни ятIа вичин тахаллус авунва. ИкI санлай  журнални­ усаларнава. Вучиз лагьайтIа, са касди эвездай­дакай журнал жедайди туш.

Тажуб жезвайди маса кар я. Чпин руьгьсуз­вал, жасадрин зайифвал, идахъ галаз сад хьиз, савадсузвални субутарун патал и  ксари Бахтияран викIегьвал, уьтквемвал квекай ибарат ятIа кхьидай чкадал санлай лезгийрал, лез­ги культурадин, тарихдин ивиррал, къенин ва ала­тай вахтарни какадарна, чпин терхеба фикирар, ниятар – акьалтIай чиркер вегьенва. Абур нивай, гьинай къачунватIа, малум туш. Лезги тIвар алайдахъ акьван усал гъибетар жедач.

И тегьерда и факъирри чпин руьгь “уях жезвайди” яз гьиссзава.  Бахтияран викIегьвал ада  “Лезги” лакIаб вичел къачун яз гьисабзава. ИкI “аламвийриз” чир хьана хьи, Советрин девирди “Къавкъаз Албания чавай чуьнуьхна, чи Ширван чавай къакъудна чаз Дагъустандин халкь лагьанвайди тир”. (Чна инал авторрин  орфография ва пунктуация хвенва).

Я “уях жезвайбур”, мегер квез Кавказдин Албания ни, мус “къакъудайди” ятIа гилани чир хьанвачни? Мегер  Советри , “савад авай  Алибег Фатахов, Гьажибег Гьажибегов, Нуьреддин Шерифов хьтинбур  къерехдиз акъудна, кIелиз-кхьиз чин тийизвай СтIал Сулейманакай чаз тIаратI” авунайни?

Сулейманан бажарагъдал, неинки вичел чан аламаз, рагьметдиз фена, икьван йисар алатнавайлани, вири  инсаниятдин  камалэгьлийри гьейранвалзава, адавай тарс къачузва. Ан­жах авамбур адал пехил я. Аквар гьаларай­, “аламвияр” гилани Сулейманан гъавурда­ акьун­вач. Вучиз лагьайтIа, ам гьакьван­ михьи ва дев­лет­лу лезги чIалал вичиз хас тегьерда рахазва!

Куьн хьтин са “савадлуди” Дагъустандин писателрин Союздиз алатай асирдин 50-йисарани атанай, рикIел хкидай а чIаван жегьил ша­ир, писателрин Союздин  секретарь  Юсуп Хаппалаева. Атанвай мугьмандиз писателрин Союздин дараматдин  дегьлизда  кьилел хъицикьдин бармак алай СтIал Сулейманан суьрет акуна ва хабар кьуна: “И чубан вуж я? Адан ина вуч авайди я?”

Юсупа жаваб гана: “А чубандихъ и вун хьтин хипер агъзурралди ава! Ам халкьдин шаир Сулейман я!..”.

Мугьмандин гел мад Махачкъаладихъ элкъвеначир лугьуда. Гила куь нубат хьанвай хьиз я.

Руьгь тахьайла, хайидини чаради чир тахьун­  вич-вичелай арадал къведа. Гьелелиг я “чи пайгъамбар” Забит Ризвановал, я, химиядин илим туна, лезги чIаларин “дегь девирра” къекъвезвай Ярали муаллимдал  шер вегьей ксар “Лезги газетда”, “Самур”, я маса журналрани авач. Бес гьа зурба шаир Забит Ризвановни, алим Ярали Яралиевни Советрин идеология себеб яз майдандиз атана, чи несилрив агакьайбур тушни? Тахьа­найтIа, гьабурни, гьа куьне къе “ачух­завай” Виро, Ваче, Урнайр, Гьажи Давуд хьиз, я ачух жедай, я же­дачир. Гьа кар чизвайда­ хьиз, гьеле  ХVIII асирда къурушви шаир – бунт­чи­ Лезги Агьмеда вичел “Лезги” тIвар (лакIаб ваъ) къачунай! И кардал дамахна кIанза­вайди я.

Ша чна СтIал Сулейманан насигьатриз яб гун:

Наши кьасабдиз нар деве

КIвачин кьилел тукIваз кIанда.

Еке санкьу кьуна сиве,

Кьилди вичиз жакьваз кIанда.

 

Я канаб, я пек чизавач,

Вичиз я жуьт, тек чизавач,

Цурун пуд кепек чизавач,

Яргъи чуртар чIугваз кIанда…

 

Гафар гуьрчег, амал чIуруз,

Дамах ийиз гьахьтин кьуруз.

Экв таквадай буьркьуьбуруз

Рапунин тIекв акваз кIанда…

 

Вичиз я югъ, йиф тийижиз,

Я гьукум, теклиф тийижиз,

Я бей, тей, элиф тийижиз,

Илимдикай рахаз кIанда…

Ибур арифдардин насигьатар я, кIел-кхьин чин тийирдан – ваъ!

Куьне кхьизвай чIа­лал я Забит Ризванова, я Нуьреддин Шерифова, я Лезги Нямета, я Из­зет Шерифова кхьенач, я Седакъета, я Муьзеффера кхьизвач… И кардиз кьванни фикир гана кIандачни? Советри абур садни хайи чIа­лавай къакъуднач эхир.

Советар чкIана, гила гьинавай кьван савадсузризни гъибетчийриз, лутуйризни уюнбазриз, гьа куьне лугьузвай “барцIакризни кьа­цIакриз” майдан ачух хьанва. Ихьтин кар­дал­ шадвалзавайбурни, чи фикирдалди, руьгьдиз зайифбур, акьулдиз кьерибур я…

Ихьтин  гъерезрикни  чуьруькрик заз  ерли кьил кутаз кIанзавачир. Амма са къатда ви са­лаз нубатсуз къванер вегьезвайла, куьн секин хьухь, и йикъа куьз ава лугьун тавуна, акъвазиз хьанач.

Мерд Али Жалилов,“Лезги газетдин” литературадин отделдин редактор,

РФ-дин писателрин  ва журналистрин союзрин член, РФ-дин ва РД-дин культурадин лайихлу работник.


Всего просмотров: 718

Читайте также: