Рекъемрин кьуьл

Тек са Аллагь гъалатI жедач дуьньяда

Ва тарихдин шагьид хьайи гуьзгуьни…

( Жуван дафтардай )

Ингье зун гуьзгуьдай килигзава. Заз жув, са кIус­ни дегиш тушиз, авайвал аквазва: грекрин хьтин нер, лацу спелар, илисна тванвай чуру, пелелай чIар­ фенвай кьил – вири – гьа авайвал. Еке аламат туш, амма са мус ятIа гьамни аламат тир. Ихьтин вахтара тарихдин гуьзгуьдикай рахун кутугнаваз аквазва заз, вучиз лагьайтIа зи ихтилатдин, веревирдерин юкьван тар асиррин гуьзгуьдикайни вакъиайрикай арадиз атанва.

Зун я алим туш, я тарихчи. Жергедин му­аллим я. ЯтIани, заз тарихдин са месэла, гьуьр­метлу “Лезги газет” кIелзавай ватанэгьлияр, квехъ галаз тупIа­лай ийиз кIанзава.

Тарихдин гуьзгуьди чун фикиррик кутазва. Ахьтин фикир-рикай сад чи литературадин векилрихъ галаз алакъалу я.

Зун тажубарзавайди эдебиятдин классикрин девирар тайинарун патал чи алимри, критикри, лите­ратуроведри ийиз­вай веревирдер я. Бязи вахтара абур чеб-чпизни акси экъечI­завай. И арада абурун рекъемар фад-фад дегиш жезва, чебни – гьар жуьре­. Жувни ахьтин чкадал къвезва хьи, гуя а ре­­къем­рив алимри кьуьл ийиз тазва. Иллаки Етим Эминан хайи ва кечмиш хьайи йисариз и кар талукь я.

Интернетда къалурнавайвал, Е.Эминан уьмуьр 16 касди ахтармишнава. Абурук шаирдин мукьва-кьилиярни акатзава. Месела, алатай йисарин Дагъус­тандин литературадин альманахра, Р.Гьайдарова, Г.Корабельникова шаирдин уьмуьрдин йисар 1816 -1878, М.Гьажиева, А.Агъаева, Ф.Вагьабо-вади – 1838 -1878, гьа Ф. Вагьабовади, Гъ.Садыкъи­ди – 1834-1884, мад гьа Ф.Вагьабовадини Гъ.Садыкъиди­, Къ.Акимова ва мукьвабуру – 1838 -1884, Гь.Гашаро­ва ва А.Гуьлмегьа­медова – 1838 -1885, гьатта бязи чка­йра 1838-1886 яз къалурнава.

Эгер зун ягъалмиш туштIа, чи рагьметлу алим А.Гуьлмегьамедов чIехи бадейрин патай Е.Эминан мукьва-кьилий­рикай жезва. Шаир хайи ва кечмиш хьайи, ам хайи чкадин жи­гьетдай куьтягь тежезвай къариш фикирар арадай акъудун патал са шумуд йис идалай вилик “Лезги газетда” (йис ва нумра рикIел аламач) рагьметлу А.Гуьлмегьамедова, тIа­лабун хьиз, ихьтин фикир кхьенвай: “Инлай кьулухъ шаирдин  (Етим Эминан) уьмуьрдин йисар 1838-1885 ва хайи чкани Ялцугъар­ яз гьисабин”.

Эгер алимринди санал кIвалахун яз хьайитIа, вучиз къе Интернет-да чал дегишвилер гьалтзава?

Килиг садра, эгер тарихдин гуьзгуь гьиса­ба кьун та­вур­тIа, шаир са делилралди, 40 йи­суз, маса делилралди, 46 ва я 47 йисуз, мадни сана 48 ва 50 йи­суз дуьньядал яшамиш хьана. Чун гьатта шаир 62 йисуз яшамиш хьайидан ша­гьидвализ кIанзавай ре­къем­рални дуьшуьш жезва. Им халис рекъемрин кьуьл тушни?! Куьне заз багъишламиша, зун ихьтин­ фикирдал атанва: ша чна шаирдин  гьакъиндай рекъемрин кьуьл акъвазарин, ша чна ам санай-саниз “галчIурун” акъвазарин, ша чна, гьуьрметлу кIелзавайбур, чи бажарагълу алимривай – Къ.Акимовавай ва Гь.Гашаровавай чпи тайинарнавай ва рагьметлу А.Гуьлмегьамедова теклифнавай йисар ва хайи чка Интернетда, гьакIни вири ктабра, макъалайра дуьз чкадал эхцигун тIалабин. ГьикI хьи, абур гьатта бязи муаллимрини дуьз ишлемишзавач. Я завай абу­рал тахсирни эцигиз жедач.

Кьуьлзава рекъемри,

Йисар я шумуд.

Вуч макьсад паталди,

Квек кватIа умуд?

Эминан руьгь чна

Мус тада секин?

Авачни чи лезги

Алимрихъ мумкин?

Адалай алакьна,

Ша тежен зайиф!

Шаирди куькIуьрна

Чи бубайрин йиф.

Чавай кьаз тахьайтIа

Къе рекъемрин кьуьл,

Пака кьаз жедани

Чал къвезвай няс гъил?

Са къайда, тартибвал

ТуртIа къе гара,

Жеда чи несилрихъ

Гьунарар пара.

Абдул Ашурагъаев,
эдебиятдинни чIалан муаллим


Всего просмотров: 134

Читайте также: