Кьегьал хва тир Сафян

Афгъанистанда (1979-1989) кьиле фейи дяведа Дагъустандай 2958 касди иштиракна. Гьа гьисабдай яз Мегьарамдхуьруьн райондай — 103 касди. 2-3-февралдиз Мегьарамдхуьруьн спортзалда  азаддиз кьуршахар кьунай (2004-2005-йисариз ханвай) жегьилрин арада Афгъанистандай чи кьушунар ахкъудайдалай инихъ 30 йис тамам хьуниз талукьарнавай республикадин турнир кьиле фена. Ана 114 пагьливандикай ибарат 14 коман­дади иштиракна. Райондин культурадин кIвале “афгъанвийриз” талу­кьарнавай  концерт гана.

Гьар йисан 15-февралдиз Мегьарамдхуьруьн райондин Бут-Къазмайрин хуьруьн майдандал кьегьал хва “афгъанви”  Алиметов  Сафяназ  эцигнавай гуьмбетдин вилик хуьруьнвийрин, школада кIел­завай аялрин, райондин ветеранрин, хуьрерин агьалийрин гегьенш митинг кьиле тухузва. Ам Афгъандин дяве­да ча­нар гайи, игитвилин тIварариз ла­йихлу­ хьайи, гел галачиз квахьай ва эл­къве­­на хтай чи Ватандин, Дагъустан Рес­публикадин кьегьалриз талукьарзава. Абурун жергеда Бут-Къазмайрин хуьряй тир Ме­гьа­медов Халикь, Къадашев Шимши (ам рагьметдиз фена), Саидов Алик ва  Яру Гъед ордендиз лайихлу­ хьайи Алиметов Сафян Саламович ава.

Сафян 1962-йисуз Ахцегь райондин Мацарин хуьре лежбер Саламан хизанда дидедиз хьана. 1976-йисуз хуьруьн  жемят Бут-Къазмайрал куьч хьана. Сафяна ина 1979-йисуз школа акьалтIарна. 1980-йисан октябрдиз адаз Советрин Армиядин жергейриз эверна.

Жегьил аскердин курс акьалтIарай Сафьян 1980-йисан декабрдиз Афгъанистандиз рекье туна, стрелок-гранатометчик яз, ада 233371-нумрадин частуна къуллугъ  ийиз башламишна.

Писатель Гь.Арипова вичин Афгъани­станда телеф хьайи дагъустанви кьегьал­ рухвайриз талукьарнавай “Лацу дурнаяр” ктабда кхьенва: “Генерал-лейтенант Д.Г. ­Шкурдева тестикьарзавайвал, Панджшер дереда кьиле фейи операцияда, дяведин вири жуьредин яракьар ва къуватар ишле­мишуналди, чи Яракьлу Къуватри 1945-йисалай инихъ ихьтин  чIе­хи ягъу­нар сад ла­гьай сеферда тухвана. Ягъунар кьа­кьан­ дагъларин четин шартIара финиз ки­лигайтIа, Ватандин ЧIехи дяведин вахтун­дани ихьтин ягъунар кьиле фенач”.

Афгъанрин генерал Агьмад Шагь Ма­суда Панджшердин гьяркьуь ва яргъи дере моджахедрин еке базадиз элкъуьр­навай. Дагъдин кьветIер, дагьарар, дагъларин кьакьан кукIушар адан кьушунри чIехи калибрадин пулеметралди, гранатометралди, танкариз акси яракь­ралди,  минайралди мягькемарнавай. Гьар са база 50-дав агакьна моджахедар авай дестейри хуьзвай. Гьа ихьтин зонаяр чеб-чпихъ ва кьилин командованидихъ галаз мягькем алакъада авай.

Панджшер дереда чи ва афгъанрин батальонра 12 агъзурдав агакьна аскерар авай. Къизгъин женг 1982-йисан 18-майдин экуьнахъ, рагъ экъечIдайла, башламишна. Пуд-вад агъзур метрдин кьакьан кукIушрал советрин десантникрин дестеяр эвичIна. Женгина Агьмед Шагь Ма­судан са шумуд агъзур кас моджахедар терг хьанай. И женгина чи кьуьшунри гъалибвал къачунай. ЯтIани моджахедрин амукьайри кьисас вахчун патал йифериз дагъдин сенгерар кьан хъийизвай, экв ахъа хьайила, Панджшердай эхкъечI­завай советрин аскеррал гьужумарзавай.

1982-йисан 20-июндиз элкъвена ви­чин­ батальондиз хъфизвай Алиметов Са­­фянан взводни душмандал гьалтна. Дагъ­дин кьакьан синек чуьнуьх хьана, мод­жахедрин пулеметчикри ачух чкадилай хъфизвай чи аскерриз гуьлле гуз башламишна. Я женгиниз фидай, я чуьнуьх жедай мумкинвал авачир, чи хей­лин­ аскеррал хирер хьанвай, кьейибурни авай.

Сафян викIегь, тежриба авай, йисни зуран къене женгера лигим хьанвай ас­кер­ тир. Ада, хур галчIуриз фена, душ­ман­дин­ пу­лемет галай тикдихъ гранат га­дар­на. Чи­­­бур гьужумдиз фена ва кака­хьай жен­ги­ник экечIна. Сафянал ва адан коман­дир­­дал залан хирер хьана. 26-июндиз Са­фян­ рагьметдиз фена. Адан мейит гваз хтай юлдашри мукьва-кьилийриз башсагълугъвал ганай ва ихьтин суьгьбет авунай­.

Суьгьбетдин  шагьид и цIара­рин авт­ор, Сафяназ тарс гайи, адан классдин руководитель хьайи касни я. “Кьегьал хва Са­фяна эхиримжи патрум гумай­ кьван гагьда душмандихъ галаз женг чIугунай. Командованиди адаз Яру  Гъед орден, командирдиз Советрин Союздин Игит лагьай тIвар гунин приказ акъуднай”.

Сафянан диде ам аскервилиз фидалди рагьметдиз фенай. Буба  Салам, хва аскервиляй хтайла, мехъерар ийиз гьазур хьанвай. Амма, залан дерт эхиз тахьана, вилерин экв квахьна, са тIимил вахтундилай рагьметдиз фена.

Зи рикIел Сафяна школада кIелай йи­сар хъсандиз алама. Ам юлдашрин арада са артух тафаватлу тежезвай,  юкь­ван тегьерда кIелзавай, муаллимрин ис­темишунар ашкъидалди кьилиз акъуд­­дай ученик тир.

Афгъанистандай Сафяна са чарче ­вичин хизандиз икI кхьенай: “Заз къуллугъда са четинвални авач. Чарара вири тIал-квалрикай кхьиз жедайди туш. Хтайла, за квез вири ахъайда”. Сафян 20 йис тамам жедалди са шумуд югъ амаз телеф хьана. Ихьтин агъур кьисметди адав вичин мурадар кьиле тухуз тунач.

Сафянахъ галаз са классда кIелай адан юлдашри — Гьамзаев Низама, отставкада авай милициядин полковник Аллагьверенов Руслана, милициядин май­ор Шагьмарданов Камала, школадин физкультурадин муаллим Рамазанов Дагълара, Жалилов Имамедина ва и цIа­рарин авторди  кьегьал хцин игитвилин югъ рикIел хкизва. ЦIи — иллаки.

Вучда кьван, Сафяназ ва адахъ галаз телеф хьайи 194 дагъустанвидиз, чи Ватандин 15 агъзурдалай виниз жегьилриз  рагьмет хьурай.

Явер Агьмедов,
Бут-Къазмайрин юкьван школадин урус чIаланни литературадин муаллим


Всего просмотров: 75

Читайте также: