Мердали Жалилов

Информациядин  майдан нив гва?

Терроризмдиз — ваъ!

Национализм, радикализм, терроризм, экстремизм…, пагь, ван жезвай кьван гафар вуч я! Садни я чи  марифатдив, я чи къа­­нунрив, я пак адетрив кьазвайбур туш, гьа са тегьерда инсан ва инсаният виляй вегьезвай, акьул-камалдивай чара ийизвай, адетдин инсанар инсанвилин рекьяй акъуд­завайбур я. ХХI асирда, зи фикирдалди, ихьтин  гафар ван тахьун лазим тир. Амма…

Национализм-фашизм-макъу тIе­гъуьн ХХ асирда вири дуьньяда негь аву­най. Берлинда, эбеди ислягьвилин ва уьмуьрдин хатасузвилин лишан яз, Советрин аскердиз зурба памятникни хкажнай. Саки 50 йисуз чун гьа, гекъигайла, се­кинвиле яшамишни хьана. Бес гила? Дуьньядин чарх гьакьван кьулухъ гьикI хъфена?

Радикализмдин тIегъуьнчийриз инсаният гьатта ХVI асирдиз, гьадалайни анихъ галай чIулав ккIариз хутахиз кIан­за­ва. Инсан кьиникь ветI кьейидайни кьазвач. Гьавиляй ИГИЛ хьтин (Россияда къадагъа авунвай) чIулав къуватрал чан гъана. Гьихьтин цивилизацияр тахьай­ мисал ийиз, гьикьван инсанрин иви экъич­на…

Терроризмдин идеология майданда твазвайбур гьа ивидихъ къаних, Аллагьдин тIвар кьаз, имансузрин рекьевай вагьшияр я. “Гуя михьи дин” хуьзва. Гьа­­къи­­къат­ масад я. И ва гьахьтин маса аллагьваранри махсус центрайрай “дуьньядин гьукум” лугьудайди гъилевайбурун чIу­лав тапшуругъар кьилиз акъудзава. Дуьнья цIа тван, уьмуьрдин къулайвилер терг ийин, девлетар тарашин… Эхь, гьа те­­гьерда Афгъанистандин, Иракдин, Ливиядин, Сириядин, Йемендин, гзаф ма­са уьлквейрин халкьар (миллионралди) къе­къверагвиле туна, нафтни газ, къизилни ­ракь, якни техил чпиз дашмишзава. Чпин мал яз малумарзава чилин вири девлетар. Гьа тегьерда россиявийривни эгечIзава.

Къецепатан къацу пулари кьил-кьилелай алуднавай къадирсуз себийри гьа яргъарай къвезвай чIулав эмирар, тапшуругъар, ниятар лукIвилелди кьилизни акъудзава. СССР хьтин уьлкве чукIу­рунни гьа кардин нетижа я. Къе Украина­да, Гуржистанда, Прибалтикада, Поль­шада, масанра вуч керематар тешкилза­ватIа, чаз аквазва.

Алатай асирдин 90-йисара, алукьнавай асирдин эвел кьилера (саки 2000-йисалди) Россиядин а зурба экономика, асайиш тахьай мисал авурдан шагьидар чун вири я. 1999-йисан август-сентябрь вар­цара, кIусни я регъуьвал, я ки­чIевални авачиз, дуьньядин террористрин кIеретIар чи республикадизни гьахьнай. Къаст чи чи­лерал чпин “халифат” лу­гьудайди туь­кIуь­рун, эхирдайни Россия хьтин государство чукIу­рун тирди садани чуьнуьхзавач.

“Россиядив чилер, девлетар гзаф гва, абур чи вирибурун пай квайбур я”, лугьуз­ва арсузри. Девлет тарашун па­тал­, вири алатар (гафни, пулни, яракьни,­ бейгьушни, ичкини, запабни…)  кардик кутазва…

Чапхунчияр чи чилелай чукурна 20 йис алатайлани, терроризмдинни радикализмдин, экстремизмдин къурхулувал давам жезва. Чпини асул гьисабдай гьеле акьул чурун тавурбур, гьатта 12-15 йис тамам тахьанвай аялар желеда твазва. Террордин крар-инсан яна кьиникь, тарашун, къакъудун, гуж илитIун  игитвилер хьиз, чпин вязер виртIедин чIу­нар хьиз къалуриз алахъзава. И кардал, газетрилай гатIунна, радиодинни телевиденидин, интернетдин, телефонрин (смартфонрин) вири мумкинвилер желбнава. Жуьреба-жуьре “чирвилер” гудай центра­ярни, клубарни, мектебарни гзаф жезва.

Ихьтин гьал авайди алатай йисан эхирра (декабрдин вацра) чи республикада кьиле фейи гзаф мярекатрал раижна! Месела, 17-декабрдиз РД-дин терроризмдиз акси Комиссиядин нубатдин заседанидал республикадин Кьили малумарайвал, аялрихъ, иллаки Сирияда ва Иракда женгинин гьерекатар кьиле фейи чкайрай хканвай, гьакIни яшар тамам тахьанвайбурун крарин рекьяй комиссийрин учетда авай аялрихъ галаз тухузвай кIвалах гужлу авун герек я. Абу­­рук неинки диде-бубаяр, гьакI махсус органрин, СМИ-рин векилар, мектебрин муаллимар, муфтиятдин, яни мис­кIин­ринни медресайрин къуллугъчияр, тербиядин рекье авай вирибур акатзава­.

Инал лагьанвай месэлайрай 18-19-де­кабрдин йикъара Махачкъалада “Ре­къемрин алемда терроризмдиз акси кIвалах” лишандик кваз тешкилай илимдинни тежрибадин VI лагьай международный конференциядални гегьенш рахунар кьиле фена. Ана и цIарарин автордизни иштиракдай мумкинвал хьана.

Иниз чи республикадилай къецяйни терроризмдин идеологиядиз акси кIва­лах тухузвай хейлин тешкилатрай, илим­дин идарайрай, СМИ-рай векилриз эвер ганвай. Кавказдин геополитикадин клубдин секретарь-координатор Я.А. ­Аме­линади, РД-дин Кьилин меслятчи, РД-да кардик квай терроризмдиз акси Комиссиядин жавабдар секретарь Д.Ф.Фейзуллаева, информационный къурулушрин Академиядин гендиректор А.И.Масаловича, РД-дин информатизациядин, алакъадин ва масовый  коммуникацийрин министр С.В.Снегирева, масабуру авур докладра, рахунра алай аямда терорризмдинни радикализмдин, диндин экстремизмдин идеологиядин таъсир къуватлу яз амайди раижна. И карди чи  вирибурун къуватар сад авун, СМИ-ра, интернетда, масанра инсандин акьул-камалдиз чIурукIа таъсирзавай  затIарал сергьят, гьатта къадагъа эцигун герек тирди къейдна.

Чи телевиденидин хейлин каналри (НТВ, СТС, Рен ТВ, ТНТ, ТВ3, гьатта 1,  2-каналар ва масабур) къалурзавай гзаф сюжетри, кинойри, тешкилзавай  шоу-ри терроризмдинни радикализмдин идеологиядиз аксивал  тийизвайди гьисс тавуна туш. Ибурал сергьят алачирла, интернетдикай гьикI рахада?..

Чи хуьрера мискIинар гзаф жердавай инсанрин сабурлувал, адетриз вафалувал, гьуьрмет-хатур артух хьун, жу­ванди-патанди, хийирлуди-зарарлуди чир хьун лазим тир. Амма… Ажугълу­вал, пехилвал, гъиляй къведайвал авун, къанунриз аксивал къалурун, къайгъусуз хьун, зайифди кваз такьун… хьтин гьа­лар­ хьуни вирибурук къурху кутазвачни?

“Российская газета” хьтин чIехи ор­гандиз кваз чи хуьрерай Сириядиз, Иракдиз, масанриз террористрин жергейриз фенвай жегьилрин (гадайринни, рушаринни) тIварар акъатайла, чандай зуз физвачни?!

Чи тамара са тахсирни квачир ксар ягъиз кьиникьи, музейриз, кIвалериз цIаяр ягъуни, ялгъузбурун кIвалер тарашуни квекай лугьузва? Ихьтин чкадал чи аялар, жаванар ни ва я куь гъизва?..

Чавай гзаф крари уях хьун истемишзава. Информациядин вири майдан чи гъиле авач. Адан мумкинвилерикай жуваз хийир  къачуз чир хьана кIандачни?..

Мердали  Жалилов,

литературадин отделдин редактор


Всего просмотров: 43
Подпишитесь на наши каналы:

Читайте также:


Новости партнеров