Аялрин рикI алай муаллим

Махачкъаладин мектебра гьакъисагъвилелди зегьмет чIугвазвай вишералди чи ватанэгьлияр ава. Муаллимри аялрик чирвилер къачунин руьгь кутазва, хайи халкьдин ивирар чирзава, школада дидед чIалан ва эдебиятдин тарсар чирунин кардик кьил кутазва.

Республикадин меркездин школайра кIвалахдалди вилик гзафбуру четин рехъ атIанва. Дагъустандин са шумуд школайра кIвалахай абурун ученикри муаллимрив уьлкведин гьар санай чими саламар агакьарзава, ватандиз хтайла гуьруьшар тешкилзава. Мектебда муаллимри гайи ватанпересвилин, дуствилин, гьуьрмет-хатур авунин тарсар рикIелай садрани алат тийидайди абуру чпин уьмуьр куьчуьрмишзавай тегьердалди субутзава.
Ученикрин рикI алай муаллимрикай сад Махачкъала шегьердин ЦIийи Хушетда авай 6-нумрадин школада тарсар гузвай Манафова Бесен я. Адан ученикрин тIалабуналди и мукьвара чун меркездин 6-нумрадин школадиз мугьман, Бесен муаллимдихъ галаз таниш хьана. Им 3000 аялди кIелзавай еке школа я.
Бесен Хив райондин КьванцIилрин хуьре ирид хуьруьн фекьи, халкьдин арада гьуьрмет-хатур авай Вердиханан хизанда дидедиз хьана. КIвале бубади адаз амай пуд стхадизни пуд вахаз хьиз сифтегьан кIел-кхьин чирна, абуру хуьруьн мектебда кIелна. Жегьил руша, вичин вахари хьиз, диде Перихалумаз кIвалин-йикъан къайгъуйра куьмекарни гузвай. ИкI абур зегьметдал рикI алаз чIехи хьана. Кьисметди Бесен КIварчагъиз акъудна. Гьа са вахтунда ада Дербентдин педучилищеда пешени къачуна. Хуьруьн школада гъвечIи классра кIелзавай аялриз тарсар гузвай ва пионервожатыйвилени кIвалахзавай. Вичин уьмуьрдин юлдашдихъ галаз кьве хвани кьве руш тербияламишна. Къе абуру диде-бубадин тIварцIел хъен тагъана, лайихлудаказ чпин уьмуьр куьчуьрмишзава.
Махачкъаладин 33-нумрадин гимназияда Бесен Манафовади лезги тарсар гузвай, амма мектеб кIваливай яргъа хьуниз килигна ам ЦIийи Хушетда кардик квай Махачкъаладин 6-нумрадин школада кIвалахуниз мажбур хьана. Гьелелиг, гьайиф хьи, и мектебда лезги тарсар авач. Б.Манафовади 1-4-классра авай бицIекриз школадилай къецепатан тарсар чирзава. Меркездин гьа и мектебдани лезги балайриз дидед чIалан тарсар гун кардик кутунал алахънава.
Бесен муаллимди тарс тухузвай вахтунда классдиз фейи зун пара гьейран хьана. Гзаф аялар авай чIехи классди секиндиз ацукьна, муаллимдихъ яб акалзавай.
Бесен Вердихановнадин руш, хтул, свас, езне муаллимар я. Абуру чпин диде ва баде Бесен муаллимдивай пешекарвилин сирер чирзава ва вафалувилелди кIвалахзава.

Дагъви Шериф


Всего просмотров: 80

Аялрин рикI алай муаллим

Ученикриз дерин чирвилер гуз алакьайла, муаллимдиз гзаф хвеши жеда. Гьавиляй аялриз тарсар чириз ашкъи хьун, абур цIийи гьар са тарсунин гъавур­да хъсандиз тун патал муаллимар цIийи­вилерин суракьда жезва, ученикрин итиж хкаждайвал тарс тухуз алахъзава­. Кьилин категориядин муаллим, РФ-дин образованидин гьуьрметлу работник, Россиядин лап хъсан муаллимрин конкурсдин гъалибчи, Махачкъаладин 56-нумрадин гимназияда урус чIаланни литературадин тарсар гузвай  Шагьпазова  Эльвира  Мавлудовна  аялрин рикI алай муаллимрикай сад я. Акьалтзавай несилдиз чирвилер ва тербия гунин карда Эльвира Шагьпазовадин алахъунар, пешекарвал школадин, шегьердин администрацийрини фи­кир тагана тунвач. Ам гьуьрметдин самбар грамотайрин, чухсагъулдин чарарин сагьиб я. Муаллимдиз лагьай­тIа, виридалайни багьади вичиз ученикрин ва абурун диде-бубайрин патай авай гьуьрмет я. Эльвира муаллимди бажарагъдикай пай ганвай, кьетIен алакьунар авай аялрихъ галазни кIвалахзава. Ада тарс гузвай аялрини яратмишунрин ва чирвилерин конкурсра иштиракзава.

Гзаф йисара школада кIвалахзавай муаллимди пешедиз талукь нетижаяр кьазва:

  • муаллимди вичин пешекарвилин дережа хкажун патал кIвалах тийизвайла, кIелунра аялрихъни агалкьунар жедач;
  • муаллимдин зегьмет гьевеслуди, ара гун тавурди ва чешнелуди хьун  ге­рек я;
  • педагогвилин кIвалахда виниз тир нетижайрив агакьун патал муаллимни аялар сад-садан гъавурда гьатна кIанда;
  • алай девирдин ученикдиз эвелни-эвел уьмуьрдин гьар жуьре гьалара вичи-вич дуьздаказ тухуз чирна кIанда;
  • аялар гьазурунин еридин дережа хкажунал акI кIвалахна кIанда хьи, герек абурун чирвилер образованидин госстандартриз жаваб гудайбур жен;
  • виридалайни кар алайди жувавай ва ученикривай истемишун, тухузвай вири мярекатра муаллим гьар са кар дуьм-дуьз тамамарзавайди, селигъалуди хьун я.

Аялриз, иллаки юкьван классра кIел­завайбуруз, Эльвира Мавлудовна хьтин ачух рикI авай, неинки чпин гъавурда гьатдай, алава яз чеб къугъунралди, итиж­лу утренникралди, тарсаралди маш­гъу­лар­дай муаллимар пара кIанда. Аялрин рикIе жуваз чка авун, абурун па­тай ихтибарлувал къазанмишун вири муаллимрилай алакьдай крар туш.

Эльвира Шагьпазовадин методикадин принциприкай сад аялриз чпин фикир дуьзди тирди субутиз жедай мумкинвал гун я. ИкI хьайила, аялдин къимет адан вичин вилера хкаж, рахунин къайдаяр, логикадихъ галаз кьадайвал фикирун хъсанвилихъ дегиш жеда, ам чирвилер артухариз алахъда.

Эльвира муаллимди вичин тарсара ишлемишзавай къайдаяр ва методар:

  • таблицайрин, презентацийрин, схемайрин, лишанлу шикилрин, конспектрин куьмекдалди аялриз цIийи тарс гун;
  • муаллимди ганвай алгоритмдай кIвалахунин (репродуктивный) къайда;
  • лингвистикадин месэлаяр гьялунин (эвристический) къайда;
  • аялри чпи-чпиз кIвалахунин къай­да;
  • проектрин къайда.

Предмет чирунин карда аялрин итижар хкажун патал муаллимди абур ахтармишунин кIвалахдал желбзава.

Лап хъсан нетижайрив агакьун патал­ ада гьар жуьредин тарсар тухузва: тарс-практикум, тарс-модуль, тарс-лекция, тарс-семинар, тарс-ахтармишун, тарс-сиягьат, тарс-къугъун, тарс-КВН, ком­пью­тер ишлемишуналди тарс-презентация, тарс-сейр, тарс-сувар.

Гьар са тарсуник ЕГЭ-дизни ОГЭ-диз гьазур хьунин элементарни ква. Аялриз куьмек патал Эльвира муаллимди методикадин вичин меслятар арадал гъанва. Кабинетдин цларал ЕГЭ ва ОГЭ дуьз кхьинин чешнеяр ала. Девирдин истемишунрив кьурвал туь­кIуьрнавай кабинетда компьютердин куьмекдалдини тарсар тухудай мумкинвал ава.

Э. Шагьпазовади ученикар нетижаяр кьадай аттестациядиз ва госэкзаменар вахкуниз гьазурунин кар алай темадал кIвалах­зава. Алай вахтунда ученикрин вири къуватар ЕГЭ хъсандиз вахкуз жедайвал кIвала­хуниз серфнава.

Эльвира муаллим классдин руководителни я. Им аялриз неинки чирвилер, гьакI тербия гунин жигьетдайни адан хиве еке жавабдарвал ава лагьай чIал я. Ам гьар са аял акьуллуди, тербиялуди, чирвилер авайди хьунал алахъзава ва, лугьун хьи, школада ада аялриз “дидевалзава”.

Вахъ яратмишунрин кIвалахда мадни еке агалкьунар хьурай, Эльвира Мавлудовна.

З.М.Рабаданова, ДИРО-дин филологиядин образованидин кафедрадин муаллим


Всего просмотров:

Читайте также: